Column

Het burgerinitiatief als roeptoeter naar de overkant

Waarom de Kamer over een kernwapenvrij Nederland debatteert

Teken tegen kernwapens bestormt het Binnenhof. Beeld null
Teken tegen kernwapens bestormt het Binnenhof.

Wij met z'n 17 miljoenen vormen het 151ste Kamerlid, zeg maar 150Plus. En als er van die 17 miljoen 40.000 iets op de agenda willen zetten, dan kan dat. Zo ongeveer legt Niesco Dubbelboer het uit, de man dankzij wie het landelijke burgerinitiatief tien jaar geleden aan het Kamerrepertoire werd toegevoegd.

Vandaag wordt in de Kamer het negentiende burgerinitiatief besproken: Teken tegen kernwapens. Er staan nog allerlei initiatieven in de wachtkamer. De koning op de balkenendenorm heeft 25.458 handtekeningen, strafbaarstelling prostitueebezoek staat op 28.190, legalisering xtc is ook nog niet aan de 40.000 en bij Stop de vriendjespolitiek, Dubbelboers eigen initiatief, staat de teller op 22.800. Een dier is géén ding is al wel de 40.000 gepasseerd, Basisinkomen 2018 staat zelfs op 44.692.

Prachtig, zo'n extra instrument om volksvertegenwoordigers te laten debatteren over kwesties die bij de burger leven maar waar de Kamer kennelijk geen oog voor heeft. Zinnige onderwerpen - vuurwerkoverlast, de ziekte van Lyme, de wenselijkheid van staatsbanken, de overdracht van soevereiniteit aan de EU, een rookvrije horeca - komen door deze handtekeningenjagers op de Kameragenda. Zo voelt de burger zich wat beter begrepen door de Haagse politiek. Terwijl hij het niet cadeau krijgt: alleen onderwerpen die de afgelopen twee jaar niet in de Kamer behandeld zijn, komen in aanmerking als burgerinitiatief.

Veel van de euforie verdampt als je naar de resultaten kijkt. Niet één burgerinitiatief kreeg tot dusver zijn zin. Dat de Farao der Nederlanden de Kameragenda niet haalde, kwam niet helemaal onverwacht. Maar verzet tegen overvolle schoolklassen, legalisatie van stervenshulp aan ouderen die hun leven voltooid achten, erkenning voor de chronische vermoeidheidsziekte ME - het zijn, hoe bont de reeks ook is, onderwerpen die een serieuze behandeling verdienen.

Zeven jaar geleden lanceerden Arno Bonte en David Rietveld, GroenLinks-raadsleden in respectievelijk Rotterdam en Den Haag, Meer plezier met minder vuurwerk. Het eerste digitale initiatief haalde 63.876 ondertekenaars. Dat de Kamer hen om procedurele redenen - het vuurwerkverbod was zijdelings in de Kamer aan de orde geweest - afwees, Bonte kan er nog boos om worden. 'Er werden redenen gezocht om niet te agenderen', vindt hij. 'Terwijl dit onderwerp breed leeft.'

De 40.000 handtekeningen gepasseerd. Beeld null
De 40.000 handtekeningen gepasseerd.

Dat een vuurwerkverbod inmiddels toch op de politieke agenda staat, komt door het meldpunt vuurwerkoverlast dat Bonte en Rietveld een paar jaar later begonnen. 'Dat is een veel effectiever middel gebleken. Na het eerste rapport van het meldpunt kwam de Kamer wel in beweging.'

Op een gelijksoortige reactie hoopt Krista van Velzen van Pax Christi, dat de Kamer dwingt vandaag over kernwapens te praten. 'Ik zie veel negatieve aandacht voor het burgerinitiatief, maar er is een diepere werkelijkheid', zegt het oud-SP-Kamerlid. 'Op deze manier worden onderwerpen geagendeerd. Wij willen de regering een duw in de rug geven om een verbod op kernwapens te bepleiten.' De meeste fracties zijn zo ver nog niet, denkt ze.

Dubbelboer, in het verleden PvdA-Kamerlid en tegenwoordig fulltime democratisch vernieuwer, is gematigd positief over zijn geesteskind. 'Een burgerinitiatief wil niet zeggen dat je meteen je zin krijgt. Dat is een misverstand. Het is een middel om te mobiliseren en te agenderen. Het moet de Kamer ontvankelijker maken voor signalen uit de samenleving.'

Maar wat als die tekens niet verstaan worden? Maakt een burgerinitiatief waaraan geen gehoor wordt gegeven de kloof niet juist breder? 'De afwijzing vergrootte mijn teleurstelling', zegt Bonte van het vuurwerkinitiatief. 'De Kamer moet opener zijn voor signalen van burgers.' Van Velzen benadert het praktisch: 'Dit zijn de middelen die we hebben. Als Kamerleden niet willen luisteren naar wat de bevolking wil, is dat hun eigen verantwoordelijkheid.'

Dubbelboer intussen wil helemaal niet praten in termen van een kloof. 'Ik kan daar niet veel mee. Je moet dit zien als de lange termijn van een democratiseringsproces: democratie is van de burgers, niet van de politiek. Ook demonstraties leveren niet gegarandeerd wat op. Het zijn middelen om het debat te beïnvloeden.'

Zo gaat het burgerinitiatief dezelfde weg als het raadgevend referendum. Wat de politiek ermee doet, daar moet je geen al te hoge verwachtingen van hebben. Wel is het een probaat middel om een kwestie in de etalage te krijgen. Geen touwbrug naar Den Haag, eerder een roeptoeter naar de overkant.

Niesco Dubbelboer: 'Democratie is niet van de politiek.' Beeld null
Niesco Dubbelboer: 'Democratie is niet van de politiek.'
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden