Het broeit in de Koerdische wijken van Istanbul

Het opgelaaide geweld in Zuidoost-Turkije duidt op groeiende onvrede onder de Turkse Koerden. In hun situatie verandert nauwelijks iets. De onrust is al overgeslagen naar Istanbul....

Achter de grijze betonnen schoenendoos in de wijk Dolapdere die een deel van de Bilgi Universiteit in Istanbul herbergt, loopt een doorgaande weg. In de volksmond heet die Ok Meydani Yolu, omdat hij naar de gelijknamige wijk voert. Hier vonden de afgelopen weken gewelddadige confrontaties plaats tussen boze Koerdische demonstranten en de politie. Zowel in Dolapdere als in Ok Meydani wonen veel Koerden.

Vehbi Abi, die met overslaande stem het transport per dolmus van studenten naar een andere dependance in goede banen poogt te leiden, wijst naar de benzinepomp aan de overkant van de straat. 'Kijk, daar wilden ze een molotovcocktail naar binnen gooien, maar toen ze misten, hebben ze hier om de hoek maar een paar auto's in de fik gestoken.'

Volgens Vehbi is het de laatste dagen weer rustig in de wijk. Hij schrijft dat vooral toe aan het grote aantal politiemensen dat is ingezet tegen de demonstranten. Hij krijgt bijval van een der dolmus-chauffeurs, die tussen de ritten door even een sigaret komen opsteken bij Vehbi.

Toch is de rust betrekkelijk, want onder de oppervlakte broeit het. Het plots oplaaiende geweld in Zuidoost-Turkije begon eind maart tijdens de begrafenis van strijders van de Koerdische PKK, die waren gedood bij een confrontatie met het leger. De rellen in de dagen daarna eisten zeventien levens. Het is een symptoom van de groeiende onvrede onder Koerden die zien dat er nauwelijks iets verandert in hun situatie.

In Istanbul wonen zeker twee miljoen Koerden. Geen wonder dat het geweld niet beperkt bleef tot het overwegend door Koerden bewoonde Zuidoost-Turkije, maar ook oversloeg naar Turkijes grootste metropool.

De frustratie onder de Koerden is groot, zegt Yusuf. Hij drijft een kruidenierswinkeltje in de arme volksbuurt direct achter de universiteit. 'De pijn die in het zuidoosten wordt geleden, voelen we hier heel sterk. Maar het enige wat ik wil, is vrede.'

Wie de geschiedenis van Yusuf en zijn zes kinderen aanhoort, snapt dat. Hij woont al twaalf jaar in Istanbul, maar vroeger had hij in het zuidoosten een stuk land met wat koeien en schapen. In zijn dorp was hij daardoor niet slecht af, tot het noodlot toesloeg.

'We zijn allemaal verdreven', zegt hij. 'Ons dorp bestaat niet meer.' Het is verwoest door de Turkse strijdkrachten, die naar beproefd recept hele dorpen vernielen om de PKK haar steun op het platteland te ontnemen.

Inmiddels is het winkeltje van Yusuf volgestroomd met mensen, vooral vrouwen, die hun levensmiddelen komen kopen. Allemaal bekenden. Sterker nog, Yusuf zegt dat de meesten van hen uit hetzelfde dorp komen. De hele Koerdische dorpsclan is als het ware neergestreken in Dolapdere en poogt het hoofd boven water te houden.

Dat het moeizaam gaat, mag blijken uit het feit dat veel van Yusufs klanten hun aankopen op de lat laten schrijven en dat brood de voornaamste aanschaf is.

De meeste mannen hier spreken wel Turks, ofschoon de zware accenten een andere taal doen vermoeden. De vrouwen kennen alleen Koerdisch, waardoor hun enige bron van informatie buiten de clan de Koerdische zender Roj TV is. Dat de Turkse overheid sinds kort mondjesmaat radio- en tv-uitzendingen in het Koerdisch toelaat, is onbekend bij Yusuf en de zijnen. De voorzichtige, schoorvoetende liberalisering die onder druk van de Europese Unie tot stand komt, gaat totaal aan hen voorbij.

Mag de wijk Dolapdere nog enige sociale cohesie vertonen, in de wijk Tarlabasi, om de hoek bij het grote Taksimplein, is dat wel anders. Tarlabasi was een welvarende buurt, getuige de ooit prachtige Ottomaanse huizen die voor een groot deel op instorten staan.

'Je moet hier 's avonds niet komen', waarschuwde een Turkse vriend en wie om zich heen kijkt, kan zich daar iets bij voorstellen. Op de hoek van de Çorbaci Sokak (het Soepstraatje) zitten drie oude prostituees, de ene opent haar tandeloze mond uitnodigend.

Yönetim Kurulu huist tegenover de drie vrouwen. Boven het huiskamercafé waar we zitten, staat het kantoor van zijn stichting Kürt Kav, de Koerdische Culturele en Onderzoeks Stichting. Is de wijk, waar veel Koerden wonen, een no go area? 'Een beetje wel. Er zijn hier genoeg politieposten. Ze zien het gebeuren, maar doen er niets mee', zegt Kurulu wat moedeloos.

Sterker nog, de politie pikt juist een graantje mee van de welig tierende drugshandel. 'De politie neemt vaak partijen in beslag, zet de boeven weer op straat en verkoopt de drugs zelf', verzekert hij.

De georganiseerde misdaad - drugshandel, vrouwenhandel - is hier overal aanwezig. En veel van de bendes bestaan uit Koerden, geeft Kurulu ronduit toe. 'Dat heeft te maken met de omstandigheden waarin zij hebben geleefd. Ze komen uit een feodaal systeem, zijn verdreven uit hun woongebieden en komen in Istanbul aan zonder enige kennis of vaardigheden. Logisch dat ze geen werk kunnen vinden en in de misdaad terechtkomen.'

Kurulu zegt dat de situatie in Tarlabasi de laatste twee jaar ernstig is verslechterd. 'Bedrijfjes zijn weggetrokken, met als gevolg dat de sociale controle is weggevallen.' Over de toekomst is hij somber: 'In de Koerdische beweging woedt een strijd of de wapens weer moeten worden opgenomen. En bij de tegenpartij zie je hetzelfde: moeten de Koerdische protesten met geweld worden neergeslagen of niet?'

Vooralsnog lijkt het erop dat de gewelddadige vleugel de overhand heeft. De gevangenzittende PKK-leider Abdullah -calan heeft laten weten dat wat hem betreft de wapenstilstand voorbij is. Redelijk gematigde Koerdische voorlieden doen er het zwijgen toe. Zo is al tijden niets vernomen van de prominente politica Leyla Zana. Volgens sommigen is ze kaltgestellt, omdat ze het geweld zou afzweren.

En de oplossing zal ook van de andere kant niet komen, snuift Mehmet Ali Birand, een invloedrijk tv-journalist. 'De regering wil alleen maar praten met de (gematigde pro-Koerdische, red.) DTP als die het geweld openlijk afzweert. Dat kan de DTP natuurlijk nooit, ze is tenslotte feitelijk de politieke tak van de PKK.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden