Het Britse sprookje van groei loopt ten einde

Ineens houdt de Britse consument zijn hand op de knip en voorbij lijkt het economische mirakel van 'het Angelsaksische model'....

Oppervlakkig beschouwd doet niets in Londen vermoeden dat hetbergafwaarts gaat met de Britse economie. De etalages zien ermooier uit dan ooit en in de warenhuizen Harrods en Debenhams ishet een drukte van belang. Maar de Amerikaanse superinvesteerderWarren Buffet zei het al: 'Het moet eerst eb zijn voordat je dezwemmer naakt kan zien'.

Veel winkels constateren aan de kassa dat het tij keert. Deklanten, voorheen kopers, zijn nu vaker kijkers.Winstwaarschuwingen kwamen van ketens als Boots (drogisterijen),HMV (muziek en boeken), House of Fraser (mode), John Lewis(warenhuizen) en Comet (elektronica en witgoed). 'Devooruitzichten voor de kerstperiode zijn zeer onzeker', aldusdirecteur Peter Simon van de modeketen Monsoon.

Terwijl de economie op het continent de afgelopen tien jaarstagneerde, groeide Groot-Brittannië uitbundig. DeThatcheriaanse revolutie wierp onder Tony Blair zijn vruchten afin de vorm van flexibele arbeidsmarkten, een gedisciplineerdbegrotingsbeleid, een sterke munt en een onafhankelijke centralebank. Het economische mirakel van de zieke patiënt van Europawas alleen te vergelijken met het Duitse Wirtschaftswunder. 'Ikkan het Lagerhuis meedelen dat Groot-Brittannië nu de langsteperiode van onafgebroken groei heeft sinds het begin van deindustriële revolutie', roemde minister Gordon Brown vanFinanciën zichzelf in maart.

Groot-Brittannië had als eerste groot Europees land metsucces de transformatie van industriële economie naar diensten-en kenniseconomie voltooid. Voor het eerst sinds de oorlog waser volledige werkgelegenheid. De huizenprijzen enconsumentenbestedingen stegen zo explosief dat de Bank ofEngland, de centrale bank van Groot-Brittannië, vorig jaar driekeer de rente moest verhogen om oververhitting van de economiete voorkomen.

Maar nu moet de Bank opnieuw handelend optreden: metrenteverlagingen. De prijsstijgingen op de huizenmarkt zijn totstilstand gekomen. In augustus en september daalde dehuizenprijsindex met 0,2 procent en is daarmee de meest negatievesinds Labour in 1997 aan de macht kwam.

De groei van de consumentenbestedingen is de laagste in22 jaar. De Britse consumenten houden ineens angstvallig de handop de knip. Uit cijfers van het ministerie blijkt dat despaarratio - het deel van het inkomen dat huishoudens nietuitgeven - spectaculair is gestegen: van 4,1 tot 5 procent.

Hoewel Tony Blair zich vorige week nog op de borst klopteover het Angelsaksische model en juist de Duitse angst en deFranse malaise kritiseerde, doet Groot-Brittannië het nueconomisch nauwelijks beter dan de andere grote EU-lidstaten. In het tweede kwartaal groeide de Britse economie op jaarbasismet 1,5 procent, evenveel als die van Duitsland en Frankrijk.Voor Groot-Brittannië was dat de laagste groei in twaalf jaar.Voor het eerst sinds Labour aan de macht kwam, heeft de regeringzijn eigen groeiverwachting naar beneden moeten bijstellen. Voordit jaar zal de groei volgens de regering uitkomen op 2 tot2,5 procent, een vol procentpunt minder dan minister GordonBrown in maart voorspelde. Volgens velen is dit optimistisch. HetIMF gaat uit van een groei van maximaal 1,9 procent.

Gordon Brown heeft buitenlandse factoren (de olieprijs, destagnatie in de eurozone, goedkope importen uit China en India)de schuld gegeven van de groeivertraging, maar veel Britseeconomen vinden dat onzin. 'Het IMF denkt dat de wereldeconomiedit en volgend jaar groeit met liefst 4,5 procent. Dus als wijhet slechter doen, dan moet dat aan binnenlandse factorenliggen', zegt Vince Cable, economisch woordvoerder van deLiberaal-Democraten.

De stagnatie is niet kakelvers. De aftakeling van deresterende industrie, zoals MG Rover, was een teken aan de wand.De Britse productiviteit is een van de laagste in Europa, deinefficiëntie een van de hoogste. In het tweede kwartaal groeidede productiviteit 0,3 procent op jaarbasis; dat is het laagstepercentage in veertien jaar.

De consumenten hielden de hausse in Engeland lang gaande ende Labourregering wist de problemen te verhullen door derijksuitgaven flink op te voeren. De publieke bestedingen zijnsinds 2000 opgelopen van 38 naar 41 procent van het brutobinnenlands product. Omdat belastingverhogingen tamelijkimpopulair zijn, is Brown al meer gaan lenen. Groot-Brittanniëis ondertussen twee keer op de vingers getikt wegens overtredingvan het stabiliteitspact.

Volgens economen gaat het fout als de productiviteitsgroeimaar 0,3 procent is en de loonstijging 3,2 procent De druk opde Bank of England neemt nu toe om de economie aan te zwengelen.In augustus werd de officiële rente verlaagd met een kwartprocentpunt tot 4,5 procent. Iedereen is ervan overtuigd dat innovember een nieuwe renteverlaging volgt. 'Het bevestigt het ideedat de economie van Groot-Brittannië fundamenteel zwak is', zegtJonathan Loynes van de denktank Capital Economics. Ook stijgt dewerkloosheid. Voor de zevende achtereenvolgende maand zijn ermeer werkzoekenden. De Labourregering, die volledigewerkgelegenheid altijd als een van haar belangrijkste successenzag, moet zich achter de oren krabben, maar doet voorlopig netof haar neus bloedt.

Het bedrijfsleven vreest dat Blair uiteindelijk niet aanbelastingverhogingen kan ontkomen en dat daardoor deconcurrentiekracht wordt ondermijnd. 'Bedrijven in de VS hebbenniet de belastingdruk van die in het Verenigd Koninkrijk. En zehebben minder last van regelzucht', zegt David Frost, de baas vande British Chamber of Commerce.

Het enige lichtpuntje is de voorspoed op de beurs. De FTSE100 - de beursindex van de London Stock Exchange - is boven de5500 punten beland. Hilary Cook van Barclays Stockbrokers zegtechter dat dit niet te danken is aan de Britse economie. 'Dewereldeconomie heeft een veel grotere invloed op de FTSE dan denationale economie. De bedrijven in die index halen tweederde vanhun verkopen in het buitenland.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.