Analyse Trump in Groot-Brittannië

Het Britse bezoek van Trump in de schaduw van The Sun

Queen Elizabeth tussen Donald Trump en zijn vrouw Melania in Windsor Castle. Foto Reuters

Zelden verliep het bezoek van een Amerikaanse president aan Groot-Brittannië zo pijnlijk, stelt correspondent Patrick van IJzendoorn vast. Reden: Trumps onbesuisde Brexit-adviezen in The Sun. 

Ze stonden in de zon, maar vooral ook in de schaduw van The Sun. De term ‘ongemakkelijk’ was niet afdoende om de sfeer te omschrijven bij de persconferentie die Theresa May en Donald Trump vrijdag gaven op landgoed Chequers. 

Eerder op dag had ’s lands meestgelezen krant een interview gepubliceerd waarin de president het Brexit-compromisvoorstel van de gastvrouw had afgeschoten. Met lieve woorden aan het adres van May en onterechte nepnieuws-beschuldigingen aan het adres van de krant probeerde Trump de schade te herstellen, maar de boodschap bleef hetzelfde: blijf met één been in de Europese Unie en je kunt een handelsakkoord met ons Amerikanen vergeten.

Een week voordat de Marine One-helikopter van de Amerikaanse president op een belendend grasveld neerdaalde, vormde het buitenhuis van de premier het decor van de vredesonderhandelingen tussen brexiteers en remainers binnen het Britse kabinet. Lang duurde de wapenstilstand niet. Binnen drie dagen waren zowel Brexit-minister David Davis als zijn collega op Buitenlandse Zaken Boris Johnson uit onvrede met May’s pro-Europese koerswijziging opgestapt. De premier overleefde, net als bij de eerdere aanslagen op haar gezag. Maar de toegift moest nog komen met het allang geplande maar ongelukkig getimede bezoek van de grootste cheerleader van de Brexit: Donald J. Trump. Op vrijdag de 13de.

Hoe anders zag de wereld eruit tijdens het vorige bezoek van een Amerikaanse president. In voorjaar van 2016, twee maanden voor het EU-referendum, was Barack Obama komen overvliegen, om de Britten op verzoek van toenmalig premier David Cameron te waarschuwen tegen een sprong in het ongewisse. Na een Brexit, zo dreigde de Democraat, zouden de Britten achter aan moeten sluiten voor een handelsakkoord met de Amerikanen. De bemoeienis van een buitenlands staatshoofd, hoe populair ook, werkte averechts. Ruim twee jaar later zijn de rollen omgedraaid. Nu hopen de Eurogezinden dat de interventie van een Brexit-minnende president hun zaak zal versterken.

Terwijl mensen als Johnson, Nigel Farage en Jacob Rees-Mogg een handelsakkoord met Verenigde Staten beschouwen als het ‘zonovergoten hoogland’ na de Brexit, ook al gaat dat ten koste van de Europese handel, zien de remainers er niets in. En datzelfde geldt voor de kwart miljoen mensen die in Londen en andere Britse steden de straat opgingen om te demonstreren tegen Trump. May probeert de Derde Weg te bewandelen, een term die ze heeft geleend van Tony Blair. Ze gelooft, volgens critici tegen beter weten in, dat het mogelijk is om een handelsakkoord met de Verenigde Staten te sluiten én via een alternatieve douane-unie zonder opstoppingen bij de grens te blijven handelen met de Europese bondgenoten.

De eilandbewoners bevinden zich in een vertrouwde positie: tussen de Oude en de Nieuwe Wereld in. Het probleem is dat die werelden met de komst van Trump uit elkaar zijn gegroeid. Trump laat geen mogelijkheid onbenut om uit te halen naar de ‘schandelijke’ EU, die oneerlijke handel zou drijven met zijn land. Ook tijdens de persconferentie met May uitte hij zijn ongenoegen, waarbij hij specifiek de Duitse automakers noemde. Hij heeft zijn ‘Beast’ geparkeerd op May’s Derde Weg, een smal Engels landweggetje omzoomd met hoge heggen: kies voor de Europeanen, Theresa, en je kunt een akkoord met mij vergeten. Dat was de boodschap waarmee Trump naar zijn moeders geboorteland was gekomen.

Wat May niet wist toen ze donderdagavond met Trump in een rode avondjurk zat te dineren in Blenheim Palace, geboorteplek van Churchill en decor van onder meer van de film Mission: Impossible – Rogue Nation, was dat hij eerder op de dag in Brussel met The Sun had gesproken. In het interview met het boulevardblad van zijn kameraad Rupert Murdoch had Trump gezegd dat May de Brexit-onderhandelingen veel te tam aanpakt, dat Boris Johnson een betere premier zou zijn en dat een handelsakkoord van tafel is als May inderdaad met één been in de EU blijft staan. Nigel Farage, Trumps voornaamste informant op Brexit-gebied, was ingenomen met deze sabotagepoging.

Het leek de genadeslag te zijn voor de Special Relationship. Wat volgde was daarom het beperken van de schade, een politieke variant van Love, Actually. Trump noemde May ‘een zeer slimme, zeer pittige en zeer capabele vrouw’, die hij slechts een suggestie had gedaan voor de onderhandelingen, een suggestie die misschien ‘iets te bruut’ was. En de band met het Verenigd Koninkrijk? Die heeft ‘de hoogste gradatie van speciaal’. Dat hoorde May graag en de premier schonk hem een antieke, geïllustreerde kaart van zijn Schotse familielijn, die teruggaat tot 1776, toevallig het jaar van de Amerikaanse onafhankelijkheid.

Hij viel The Sun aan en May deed vrolijk mee (‘It’s only the press, Donald’), ook al bleek de boulevardkrant in dit geval betrouwbaarder te zijn geweest dan deze onberekenbare bewoner van het Witte Huis. Er was tijdens de persconferentie een korte zonsverduistering toen Trump met een zeldzame vlaag van understatement zei dat hij ‘niet precies wist waar ze mee bezig is’. ‘Zorg er nu maar voor dat je met ons kunt handelen.’ May met deze raad achterlatend vloog hij naar Windsor Castle, waar de koningin wachtte met thee en sandwiches, voor de Trumps en haar corgi’s. Ten overstaan van de glunderende bezoeker speelden de Coldstream Guards The Star-Spangled Banner en God Save the Queen.

Met de koningin zal het wel goed komen, maar of May nog te behoeden valt?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.