AnalyseBrexit

Het Brexit-pokerspel begint weer (en de Britten lijken de zwakste hand te hebben)

De Britse premier Boris Johnson bekijkt zondag, een dag voor de heropening, de coronamaatregelen in het Westfield-winkelcentrum in Londen.Beeld Reuters

Met de hervatting van hun vastgelopen gesprekken luiden de leiders van de VK en de EU maandag een zomer van intensieve onderhandelingen in. 

Het afgelopen half jaar leken de Brexit-onderhandelaars van de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk op twee mannen die met de rug naar elkaar toestonden, aan weerszijden van het Kanaal, roepend dat de ander concessies moest doen. Maandag mogen de leiders proberen de vastgelopen gesprekken weer vlot te trekken. Per videoverbinding praat de Britse premier Boris Johnson met Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, en Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad.

Ze zullen een Brexitzomer van intensieve onderhandelingen aankondigen. Op 31 januari heeft het VK de Unie verlaten, maar tot 31 december geldt een overgangsperiode waarin de oude afspraken tussen beide partijen nog van kracht zijn. Vrijdag meldde de Britse minister Michael Gove officieel dat zijn land niet om een verlenging van de overgangsperiode zal vragen. Per slot van rekening is Boris Johnson gekozen op de leuze Get Brexit Done. Op 1 januari zijn de Britten definitief weg, deal of no deal.

Muurvast

Daarmee zetten de Britten de onderhandelingen verder onder druk. Het wordt een pokerspel waarin een doorbraak pas in het najaar te verwachten is, als de tijd echt begint te dringen. De Britten en Europeanen wilden voor 1 juli een akkoord over de visserij bereiken, als een opsteker voor het echte handelsakkoord. Maar ook in dit economisch niet zo belangrijke, maar politiek gevoelige dossier zit het gesprek muurvast. 

De Britten willen dat Britse vissers een aanzienlijk groter deel van de vis in eigen wateren mogen vangen. De Europese Unie eist toegang tot de Britse wateren, daarbij vasthoudend aan de quota die uit de jaren tachtig stammen en ook voor Nederlandse vissers van groot belang zijn. Het VK kan zijn wateren voor Europese vissers afschermen. Er is slechts een probleem: de Britse visserij is sterk afhankelijk van export naar Europa. De Britten kunnen onmogelijk al hun eigen vis opeten. Beide partijen hebben belang bij een compromis, maar kwamen niet tot elkaar.

Take Back Control

Veruit het belangrijkste punt in de onderhandeling is de Britse toegang tot de interne Europese markt. De Europese Unie wil het VK onbeperkte toegang bieden – zonder importheffingen en quota – als de Britten zich houden aan de Europese normen, onder meer op het gebied van arbeid, milieu, veiligheid en staatssteun. Dat is voor het VK onaanvaardbaar. De Brexit was juist bedoeld om de nationale soevereiniteit te herstellen: Take Back Control. Regels moeten in Londen worden gemaakt, niet in Brussel. ‘Europa wil dat de Britten onderdanig zijn’, schreef Brexiteer Daniel Hannan in The Daily Telegraph.

Europa wil de oneerlijke concurrentie voorkomen van Britse bedrijven die goedkoper kunnen produceren omdat ze zich niet aan de Europese sociale of milieunormen hoeven te houden. De Europese onderhandelaar Michel Barnier merkte fijntjes op dat de Britten de interne markt verlaten, niet andersom. ‘Het VK zal niet de voorwaarden dicteren voor toegang tot onze markt voor Britse goederen. Wij blijven soeverein’, aldus Barnier.

Boris Johnson tekende eind vorig jaar een politieke verklaring waarin hij zich uitsprak voor een diepe handelsrelatie zonder concurrentievervalsing. De Europese Unie verwijt de Britten nu dat zij hierop terugkomen. De Britten vinden de Europeanen weer te weinig flexibel. 

Politieke kwestie

In het Brits-Europese pokerspel lijken de Britten de zwakste hand te hebben. Van de Britse export gaat 44 procent naar de Europese Unie, van de Europese export 8 procent naar het VK. Bovendien is de Britse economie zwaar getroffen door de coronacrisis. Vrijdag werd bekend dat de economie in april met 20,4 procent is gekrompen. Carolyn Fairbairn, directeur-generaal van de Confederation of British Industry, waarschuwde voor een no-deal. ‘Veel bedrijven vechten om te overleven. Elke mogelijkheid voor groei moet worden aangegrepen. Een goede deal met de EU zou een hoeksteen voor vernieuwing zijn.’

Maar de Brexit is altijd een politieke kwestie geweest, waarbij economische rationaliteit secundair is. Ook aan Europese zijde spelen grote politieke en strategische belangen mee. Onderhandelaar Barnier waarschuwde de lidstaten van de Unie om niet te veel naar de economische schade op korte termijn te kijken. Vooral Nederland, Frankrijk, België en Ierland zullen economische schade ondervinden van een no-deal. Maar uiteindelijk is de bescherming van de interne markt veel belangrijker, zegt Barnier. Die wordt ondergraven als Europa het toestaat dat Groot-Brittannië kan profiteren van die markt zonder de lasten te dragen of zich aan de Europese regels te houden.

De gesprekken werden tot dusverre gekenmerkt door onderling wantrouwen en een gebrek aan beweging. Een deal is nog altijd mogelijk, maar vanaf maandag moeten de leiders en hun secondanten tempo gaan maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden