Het bisdom, de krant en 't protocol

MARGREET VERMEULEN

Een verslaggever die een aartsbisschop beschuldigt van onchristelijk gedrag moet wel lef hebben. Machtige instituties, zoals de rooms-katholieke kerk, laten anno 2011 niet met zich sollen. Er hoeft maar een slordigheidje in zo'n gewaagd artikel te staan en de krant wordt door advocaten gesommeerd te rectificeren op straffe van een rechtszaak. De journalist in kwestie, ik spreek helaas uit ervaring, gaat door de grond. Zijn geloofwaardigheid is aangetast. Boos is hij ook. Vooral op zichzelf, dat hij niet nog zorgvuldiger heeft geopereerd in dit mijnenveld.

'Katholieken eisen ingrijpen paus', luidt de kop boven het gewraakte artikel op maandag 18 april. Daarin staat dat behoudende kopstukken van de katholieke kerk de paus hebben gevraagd om aartsbisschop Eijk van Utrecht tot de orde te roepen. Het stuk maakt op het eerste gezicht een doorwrochte indruk. Het is zonneklaar dat aartsbisschop Eijk ernstig onder vuur ligt. Een bemiddelingspoging van de ambassadeur van het Vaticaan in Nederland mislukte. De kop van het verhaal klopt, zoveel is zeker.

Vervolgens passeren er voorbeelden de revue om aan te tonen dat bisschop Eijk zich autoritair en onchristelijk gedraagt. Voor de eerste verwijten worden getuigen aangehaald en wordt geciteerd uit brieven en mails. Maar voor de beschuldiging dat Eijk op het ontslag van de Groningse bisschop De Korte zou hebben aangedrongen, wordt geen bron opgevoerd.

Datzelfde geldt voor de stelling dat Eijk een bureau voor bedrijfsrecherche heeft ingeschakeld om uit te pluizen via welke computer in het bisdom Groningen een kritische brief over hem naar de pers is gelekt. Tot overmaat van ramp krijgt het bisdom in het stuk nauwelijks de kans zich serieus te verweren. Een zonde in de journalistiek.

Terecht krijgt de bisschop een paar dagen later alsnog de ruimte in een ingezonden brief in de Volkskrant op de beschuldigingen te reageren. Daarin ontkent hij om het ontslag van bisschop De Korte te hebben verzocht. Ook ontkent hij met klem dat hij bedrijfsrechercheurs zou hebben ingehuurd.

Hoe kan zoiets bij de Volkskrant gebeuren? Er ligt een protocol voor primeurs en gevoelige publicaties. Als de betrokkenen zich aan die spelregels houden, kan het niet fout gaan. Maar ja, dat is theorie. In de praktijk heeft niet iedereen het protocol even helder op het netvlies staan.

Toen de chef van de dagploeg het stuk op zaterdag las, informeerde hij keurig volgens het protocol naar de bronnen van de verslaggever. Maar de verslaggever had zijn bronnen beloofd ze niet in het artikel te noemen. De chef ging door de knieën. 'Deze collega had meerdere, hooggeplaatste bronnen. Is heel goed ingevoerd, dat heeft hij in eerdere kwesties bewezen. Maar achteraf bezien, ben ik te snel akkoord gegaan.'

De chef en de hoofdredacteur wijzen allebei op de noodzaak van weerwoord. Het is inmiddels zaterdagavond. Zondag verstuurt de verslaggever twee sms'jes naar de perschef van het bisdom met een vraag over een onderdeel uit het verhaal. Op het tweede sms'je antwoordt het bisdom niet meer waarop de verslaggever het zinloos acht verder te gaan.

Volgens het protocol had de verslaggever de strekking van het hele verhaal moeten voorleggen. Maar de verslaggever kende het protocol niet: hij is eigenlijk opinieredacteur en nauwelijks nog actief als verslaggever.

De chef van de dagploeg had nog aan de rem kunnen trekken toen hij de definitieve versie zag. Daarin ontbrak immers een serieuze reactie van het bisdom. 'Maar ik wist dat de redacteur er die zondag mee in de weer was geweest en dat het moeizaam was verlopen. Als het bisdom dan niet wil reageren houdt het op.'

De hoofdredacteur heeft de definitieve versie niet meer gelezen. 'Wat ik bij een gevoelige publicatie als deze natuurlijk wel had moeten doen.'

De chef van de nachtploeg tenslotte grijpt niet in. Hij leest de eerste alinea's van het stuk die hij goed doortimmerd vindt. Pas als de krant bijna is gezakt, leest hij het hele verhaal en gaat er een heel klein alarmbelletje rinkelen. 'Te laat en te zacht.'

Op 30 april verschijnt (voorlopig) het laatste stuk over de kwestie. Bisschop Eijks ontkenning dat hij heeft verzocht om het ontslag van bisschop De Korte is veranderd in: 'Geen commentaar. Dat zijn zaken die niet bestemd zijn voor het publiek.' Verder blijkt de bisschop geen bedrijfsrechercheurs te hebben ingehuurd, maar hij heeft het wel degelijk geprobeerd. Alleen heeft de Groningse bisschop er een stokje voor gestoken. Dat is een goede illustratie van de autoritaire opstelling van de aartsbisschop waar het oorspronkelijke artikel de aandacht op wilde vestigen.

De ophef over het gebrek aan wederhoor is alleszins terecht. Jammer dat het de aandacht heeft afgeleid van een onthullende publicatie, waarvan de strekking klopte, namelijk dat er een nieuwe wind waait in het aartsbisdom Utrecht.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden