Het Binnenhof van binnenuit

Een jaar lang keek documentairemaker René Roelofs met zijn camera rond op het Binnenhof. Kamervoorzitter Weisglas houdt aan het resultaat een zure nasmaak over en journalisten werden panisch zodra ze gefilmd werden....

Blij waren ze niet, toen ze de documentaire zagen die René Roelofs had gemaakt van zijn verblijf op het Binnenhof. Roelofs - maker van veelbesproken en bekroonde documentaires als Dutch Approach, over de Molukse gijzelingsacties, en Zonen van Suriname over de decembermoorden - wilde een kijkje krijgen achter de schermen van het politieke bedrijf door verschillende 'Kamerbewoners' langdurig te volgen.

Zijn verslag van een roerige tijd, van de moord op Fortuyn tot de val van het kabinet-Balkenende, legde hij vast in de driedelige documentaire De Tweede Kamer die vanaf maandag bij de NPS wordt uitgezonden.

Zoals afgesproken liet hij de film vorige week aan het zogeheten presidium van de Tweede Kamer zien, waarin onder anderen Kamervoorzitter Frans Weisglas en enkele voorlichters van de Tweede Kamer zitten. Vetorecht hadden zij niet, maar enkele scènes zullen op hun verzoek misschien toch sneuvelen.

Roelofs: 'Bij het eerste shot zag ik de gezichten al verstrakken.' Dat was het fragment waarin het hoofd technische dienst voor een ingegooide ruit staat en uitroept: 'Oppakken en naar een werkkamp sturen.' Roelofs: 'Dat wilde het college eruit hebben. Ze konden er de humor niet van inzien.'

Roelofs zal er geen halszaak van maken. Meer moeite had hij met de bezwaren tegen een fragment waarin CDA'er Rietkerk in de vergaderzaal bij collega's van andere partijen steun probeert te krijgen voor een motie. Dat stuitte op protest van de Kamerleiding omdat het verboden is in de vergaderzaal geluidsopnamen te maken.

In de jaren tachtig leidde dat tot een rel nadat de VPRO de VVD'er Frank de Grave - met diens toestemming - een microfoon had opgespeld om de onderlinge conversaties te kunnen volgen. Roelofs had toestemming van zowel Rietkerk als van de afdeling Voorlichting, maar die laatste ontkent dat achteraf, zegt hij. Het fragment sneuvelde toch. 'Het is geven en nemen.'

De ontvangst van zijn film verliep toch al niet zeer voorspoedig. 'Voor de vertoning werden mij nog complimenten gemaakt voor mijn manier van werken en hoe ik mij heb opgesteld. Ook na afloop zeiden ze: mooie documentaire. Maar enkele dagen later kreeg ik een telefoontje. De afspraak dat de film ook nog aan alle Kamerbewoners zou worden voorvertoond, werd afgezegd. Ze stelden geen prijs meer op vertoning want het presidium had toch een wat zure nasmaak gekregen, werd mij verteld. Nu moeten alle medewerkers hem dus op tv zien.'

Een dubbele rol daarin speelde Kamervoorzitter Weisglas. Die was van begin af aan tegen het project. 'Zoiets hoort niet, het gaat de burger ook niets aan hoe het er hier aan toegaat', was volgens Roelofs zijn eerste reactie. ''Bij de vertoning erkende hij dat hij altijd tegen was geweest, maar dat hij nu toch blij was dat de film gemaakt was. Om een paar dagen later kennelijk toch weer last te krijgen van een zure nasmaak.'

Ook niet blij waren de collega-journalisten van de parlementaire pers. Roelofs: 'Journalisten raakten panisch zodra ze gefilmd werden. Je zou ze eens kunnen betrappen op hun handelwijze.' Roelofs meed de parlementaire pers zo veel mogelijk, de pers zelf leek hem te beschouwen als een vreemde eend in de bijt. Hij filmde alleen maar, stelde nooit vragen, en mocht soms in kamertjes die voor de parlementaire pers gesloten bleven - dat gaf wellicht scheve ogen.

'Misschien dat ze bang zijn dat je ze op de vingers kijkt. En ze liggen de laatste tijd natuurlijk ook meer onder vuur.'

In de film komen de collega's niet aan bod, behoudens een veelzeggend fragment waarin Wouke van Scherrenburg van Den Haag Vandaag snel haar hand op de cameralens legt zodra ze merkt dat ze gefilmd wordt in overleg met een politicus. Roelofs: 'En dan heb ik haar nog gespaard: de scheldpartij die daarna volgde, heb ik eruit gelaten. Dit beeld vond ik krachtig genoeg.'

Niet dat het hem deerde; zelf zocht hij het contact ook niet op. Dat is niet zijn stijl: 'Ik ben het liefst onzichtbaar, the fly on the wall. Zie er graag uit als iemand die niet tot tien kan tellen en hou me op de achtergrond.' Om die reden ook deed hij zelf het geluid: met een microfoonhengel in zijn handen kon hij onopvallender aanwezig zijn. Vragen stelde hij nauwelijks, hooguit informeerde hij naar wat iemand aan het doen was. 'Geen politieke vragen. Dan zou je krijgen wat je al op tv ziet, dat kunnen anderen veel beter. Daarbij: ik ben geen journalist. Ik pas bijvoorbeeld nooit wederhoor toe, een doodzonde. Dat verwijt krijg ik ook altijd van journalisten.'

Zijn bevinding na 75 dagen filmen en een jaar researchen: 'In feite is mijn vooroordeel bevestigd: ik heb bewondering voor de gedrevenheid van sommige politici. Wat van hen gevergd wordt, is enorm. Maar het Binnenhof is me vooral een enorm mediacircus gebleken, waarin iedereen wel eens jokt naar buiten, geheime afspraken maakt en op elkaars baantjes jaagt.'

Ja, dat vermoeden had hij al. 'Maar ik denk dat het me net gelukt is om flarden te tónen van hoe het echt werkt. Misschien nog niet genoeg, ook voor mij bleven soms kamers gesloten, maar het gaat verder dan wat je normaal in Den Haag Vandaag of Zembla ziet.'

Alledaags is de blik die Roelofs de kijker gunt zeker niet. Nooit eerder werd de kennelijk nogal stekelige verhouding tussen SP'ers Agnes Kant en Jan Marijnissen zo open in beeld gebracht. Ook legde Roelofs vast hoe D66'er Thom de Graaf (weliswaar in het zicht van de campagne) zijn fractiegenoten oproept zich te beperken tot activiteiten en uitlatingen waarmee de kans op media-aandacht optimaal is.

De vele fragmenten uit LPF-kring hebben zo hun eigen attractiewaarde. Zo zien we Firouze Zeroual vooral bezig een appartement in Italië te regelen via internet. Haar eerste toespraak oefent ze in het bijzijn van Roelofs, die haar tot tweemaal toe moet uitleggen hoe je 'referendum' spelt. De fractiegenoten Ferry Hoogendijk en Harry Wijnschenk zijn voornamelijk doende een peperdure bestelling te regelen voor nieuw meubilair bij hun vriend Jan des Bouvrie, tegen de zin van fractieleider Herben, die genoegen had genomen met oud meubilair uit de kelder.

Slechts zelden gaat het over politiek, dat zou kritiek op Roelofs documentaire kunnen zijn. Wat zegt hij tegen degenen die hem zullen verwijten slechts oog te hebben voor hoe CDA'er Rietkerk zich bekommert over zijn dagelijkse yoghurtje en diens doorwrochte referaat negeert?

Roelofs: 'Vele malen heb ik me in de montagekamer afgevraagd: waar is de inhoud? Het antwoord is: die was er niet. Ik ben gaan zoeken in mijn materiaal, en dan stuit je hooguit op een fractievergadering van D66 over statiegeld op bierblikjes. De Haagse politiek gaat nu al anderhalf jaar helemaal nergens over. Er was een moord, chaos, verkiezingen, weer chaos, en weer verkiezingen. Een doorwrocht referaat van Rietkerk was er niet. Of hij heeft het me niet verteld, anders was het er zeker in gekomen.'

Hij heeft dus geen karikatuur gemaakt van het Binnenhof? 'Nee, ik daag iedereen uit me te laten zien waar ik bewust heb gechargeerd, of waar ik bewust een belangrijk politiek onderwerp heb laten liggen.'

Een jaar lang was paracetamol zijn steun, zo hectisch was zijn verblijf onder 'de Haagse kaasstolp'. Er waren momenten waarop hij vreesde voor zijn project. De moord op Fortuyn en de chaos daarna. Later het drama rond Philomena Bijlhout, die hij zou volgen maar die na enkele uren als staatssecretaris al moest aftreden.

Het was Roelofs' enige goede contact bij de LPF, want de partij die zich profileerde met de nieuwe grote openheid, voelde helemaal niets voor Roelofs idee om in de keuken te laten kijken. Bijlhout regelde na haar aftreden dat Firouz Zeroual gefilmd mocht worden. Toch is de opkomst van de LPF en de moord op Fortuyn Roelofs geluk geweest: openheid en afstand van de gesloten kamertjes werden de nieuwe trefwoorden. Toestemming van het presidium had Roelofs nog steeds niet, maar wel al afspraken met individuele Kamerleden en hun fracties.

Een karrenvracht aan materiaal heeft hij over die het niet haalde. Aanvankelijk stond de uitzending het gepland in twee delen, dat zijn er drie geworden. 'Eigenlijk had ik vier delen nodig gehad. Ik zou er wel een twaalfdelige soap van kunnen maken.' Maar helaas: Hilversumse time-slots en netperikelen staan niet toe dat De Tweede Kamer vaker dan driemaal het scherm haalt.

Soms deed het snijden pijn. Roelofs is daarom hoopvol over een 'directors cut' die hij met steun van de NPS misschien gaat maken voor de bioscoop. Daarin zullen veel scènes komen die de televisie niet haalden. Zoals van de fractievergadering van D66 waarin Van Geenen voorstelde Saddam Hoessein uit de weg te ruimen. Roelofs: 'Daar is serieus over gepraat! De Graaf vond het een interessant voorstel, maar er kleefden wat ethische bezwaren aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden