Toenmalig lijsttrekker Diederik Samsom van de PvdA stemt in 2012 in Leiden met zijn vrouw en kinderen.

Privéleven politici

Het Binnenhof legt de mantel der liefde af: hoe politici zelf de deur naar hun privéleven op een kier zetten

Toenmalig lijsttrekker Diederik Samsom van de PvdA stemt in 2012 in Leiden met zijn vrouw en kinderen. Foto Martijn Beekman

Dankzij Story en Privé is over het liefdesleven van D66-leider Alexander Pechtold sinds deze week meer bekend dan mensen soms weten over dat van hun vrienden of familie. Zijn politici vanaf nu vogelvrij?

‘Dit wordt als politieke zaak groter dan wat ik in 35 jaar als journalist heb meegemaakt’, voorspelt Evert Santegoeds, hoofdredacteur van weekblad Privé. Zijn blad bracht deze week het verhaal over de ongelukkige afloop van de relatie die Pechtold had met Anne Lok, moeder van vijf kinderen. Zij zegde haar lidmaatschap van D66 en functie als duoraadslid in Meppel op omdat Pechtold zou hebben gedreigd karaktermoord op haar te plegen.

Lok en Privé steggelen nog over de rechtmatigheid van het verhaal, volgens Lok was afgesproken dat het interview off the record was. Privé ontkent dat en zegt dat Lok wist dat ze geciteerd zou worden toen ze haar verhaal deed. Voor de inhoud maakt dat allemaal niet uit; die is intiem, gedetailleerd, eenzijdig en weinig vleiend voor de D66-leider.

Een ongeschreven regel in Den Haag is dat over het privéleven van politici alleen wordt bericht als dat politiek relevant is. Wijd en zijd was bekend dat Ruud Lubbers ontvankelijk was voor vrouwelijk schoon. Daar werd niet over geschreven; het zou niet van invloed zijn op zijn functioneren. Wat werd bevorderd door de laconieke houding van zijn vrouw, Ria: ‘Ruud is gewoon een lieve vrouwengek en dat maakt hem juist zo charmant.’

Mantel der liefde

Die mantel der liefde wordt geleidelijk van het Binnenhof weggetrokken. Dat ondervond CDA-politicus Jack de Vries, toen hij als staatssecretaris van Defensie een relatie begon met een ondergeschikte. Dat merkte SP’er Lilian Marijnissen, toen ze naar verluidt een affaire kreeg met omroepbaas Jan Slagter. Ook over de scheidingen van Diederik Samsom en Marianne Thieme werd in de bladen bericht. VVD-Kamerlid Han ten Broeke maakte de afgelopen dagen hardhandig kennis met die nieuwe werkelijkheid.

Er is dus een einde gekomen aan een rond het Binnenhof lang gekoesterde uitzonderingspositie. In de VS, Engeland, Frankrijk of Italië wordt het privéleven van politici tot het legitieme werkterrein van de landelijke media gerekend, en niet alleen van tabloids of roddelbladen. Regelmatig lopen politieke loopbanen stuk op seksschandalen of perikelen in de relationele sfeer. In Nederland heeft lang een soort herenafspraak geheerst. Dat er zo veel werd gedronken in het kabinet Den Uyl, dat er een premier was die iets had met een NOS-verslaggeefster, dat een PvdA-Kamerlid avances maakte richting een VVD-dame, dat het soms lijkt alsof premier Rutte helemaal geen privéleven heeft – dat kan wel zo zijn, het is geen reden er over te schrijven.

Politici droegen daar lang aan bij door privé en werk zorgvuldig te scheiden. Autobiografieën worden amper geschreven, memoires zijn een zeldzaamheid. Het was de gewoonte de persoonlijke levenssfeer buiten de politiek te houden. Partners of kinderen van politiek leiders speelden – anders dan in veel andere westerse landen – geen rol van betekenis in het politieke bedrijf.

Diederik Samsom met zijn vrouw en kinderen in een campagnespot.

Kleine revolutie

Geleidelijk verandert die situatie; het persoonlijke rukt op in de Nederlandse politiek. Soms is dat onder dwang van buitenaf. De komst van PowNed naar het Binnenhof betekende een kleine revolutie. Verslaggevers gingen methoden hanteren die niet eerder gebruikt waren: binnenkomen met draaiende camera, intimiderend kort op de ondervraagde staan, onverhoedse vragen afvuren over onderwerpen die mijlenver van de politiek verwijderd zijn zoals vakantiebelevenissen, liefdesleven, kleding, taalgebruik.

Andere media – Jakhalzen, Boos, Jinek, NOS-Formatievlog – gingen mee in die aanpak. Politici volgden mediatraining over hoe om te gaan met die directe of amicale benaderingswijze en de bijbehorende belangstelling voor het persoonlijke. Ze pasten zich snel aan. Het persoonlijke drong dieper door in de politiek.

Politici gingen ook eigener beweging de grenzen verleggen. Jesse Klaver vond het een goed idee zich voor een tv-documentaire in boxershort te laten filmen en vertelde aan wie het maar horen wilde over zijn afkomst, de band met zijn opa, de levenslessen van zijn moeder. Diederik Samsom voerde zijn kinderen op in een campagnefilmpje, Lodewijk Asscher vertelt graag over de F5-jes waarin zijn zoon voetbalt, Geert Wilders deelt zijn poezenliefde met Eva Jinek, Femke Halsema en Sharon Gesthuizen noteren persoonlijke verhalen in hun politieke memoires, Alexander Pechtold geeft in Optimist in de politiek een inkijkje in zijn jeugd en opvoeding, de vermeende relatie van Marijnissen en Slagter werd nota bene door Mark Rutte behandeld in zijn toespraak tijdens het Correspondents Dinner.

Jesse Klaver in een tv-documentaire over hem.

Vakantiefilmpjes

De lijst met intimiteiten is eindeloos en wordt – met name via social media – dagelijks aangevuld. De afgelopen weken passeerden op Twitter en Facebook de vakantiefoto’s en -filmpjes van politici. Thierry Baudet gebruikte deze week Instagram om te vertellen dat hij vooral geen aandacht wil voor zijn nieuwe verkering. De netto spreektijd van partijleiders op tv – en zeker niet alleen in talkshows, maar ook in sportprogramma’s en spelshows – is aanzienlijk langer dan die in de plenaire zaal van de Tweede Kamer.

Bij zo veel grensverkeer is het niet verrassend dat de scheiding tussen politiek en persoonlijk diffuus wordt. Politici hebben moeite vaste grond onder de voeten te vinden als ze zich, zoals Pechtold deze week deed, erop beroepen dat het hier om een aangelegenheid gaat die ‘bij uitstek persoonlijk en privé is’. Politici als Gert-Jan Segers, Emile Roemer of Sybrand Buma – er is een campagnefilmpje waarin de CDA-leider eenzaam zijn ontbijt naar binnen werkt als verkrampte poging het gezinsleven buiten beeld te houden en toch persoonlijk te worden – voeren een achterhoedegevecht. Politiek en persoon vallen samen, nu ook in Nederland.

Of dat alles tot meer aandacht voor politiek in de kappersbladen leidt, is nog maar de vraag. Santegoeds denkt van niet. ‘Die aandacht was er altijd al, ook voor Liesbeth den Uyl en de kinderen, voor Rob Oudkerk, voor het persoonlijk drama van Hans Wiegel.’ Wel beaamt hij dat de persoonlijkheidscultus in de politiek aandacht in de hand werkt. ‘Kijk eens naar affiches in campagnetijd, daar staat tegenwoordig altijd het hoofd van de lijsttrekker op.’

Zaak met een haakje

Dat de affaire van Pechtold zo groot wordt opgepakt, komt volgens hem omdat het een zaak met een haakje is. ‘Dat Lok haar partijlidmaatschap opzegt en haar plaats als duoraadslid, geeft andere media een haakje om er wat mee te doen.’

‘Politici verkopen doorgaans niet goed’, zegt Guido den Aantrekker, hoofdredacteur van Story, dat al in juni een verhaal over de vermeende abortus van de minnares van Pechtold bracht, maar daarvoor niet de hele cover inruimde. ‘We doen vaker Haagse kwesties, zoals Jack de Vries die zijn vrouw verliet voor een collega, en Baudet die zei te stoppen met masturberen omdat dat zijn nieuwe relatie zou bezoedelen. Het zijn mensen zoals wij, met dezelfde problemen. Omdat ze bekend zijn, passen ze in Story.’

Ook SBS-programma Hart van Nederland heeft sinds een jaar een eigen Haagse verslaggever. Ze heet Charlotte Nijs, is 29 jaar, en was woensdag een van de eersten die met het Privé-nieuws aan de slag ging. ‘Mij heeft het verbaasd dat de Haagse journalisten niet meteen aansloegen op de affaire van Pechtold’, zegt ze. ‘Het ging om abortus, een van de speerpunten van D66. En om een partijlid dat zich door haar partijleider slecht behandeld voelde. Dan is het geen privékwestie meer.’

Politici hebben zelf de deur naar hun privévertrekken op een kier gezet. Een deur die niet meer dicht zal gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.