Het Binnenhof in 2015: ode aan het politieke interview

Uw politieke nieuwsbrief blikt terug. Onze politiek verslaggevers kijken in deze laatste week van het jaar nog één keer achterom naar de momenten die eruit sprongen in 2015. Vandaag deel vijf: het interview doet er wél toe.

VVD-Kamerlid Malik Azmani (rechts) op een bankje in het centrum van Den Haag. Beeld Jiri Büller, de Volkskrant

Kranten zouden minder interviews moeten houden met politici. Ze geven die politici alleen maar een podium om hun eigen boodschap uitgebreid voor het voetlicht te brengen. Dat zei NRC-journalist Tom-Jan Meeus toen hij dit jaar de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek won. Hij wist te vertellen dat Amerikaanse dagbladjournalisten interviews al silly en beneden hun niveau vinden.

Ik was toen al verbaasd over de opmerkingen van Meeus, en nu ik terugkijk op dit jaar denk ik: de interviews die ik hield waren voor mij juist hoogtepunten. Het brengt je voorbij de ingestudeerde zinnen, de voorverpakte boodschappen, de oneliners en de message control die Meeus ziet.

Een vraaggesprek is een schaars moment waarop politici de regie uit handen moeten geven. Een journalist kan met de politicus onbekend terrein betreden. Het biedt de kans door te dringen tot de essentie van de denkbeelden, en in het beste geval het wezen, van de politicus in kwestie. In een omgeving waarin de meeste spelers voornamelijk met zichzelf bezig zijn - zonder veel interesse in elkaar - dwingt een interview politici zich met de vragen van een onafhankelijke buitenstaander bezig te houden.

Beeld de Volkskrant

Zo had ik dit jaar veel plezier in het gesprek met Jet Bussemaker over wat een universiteit moet zijn. In debatten gaat het daar niet over. Die worden beheerst door, ook belangrijk, de laatste incidenten en misstanden. Nu vertelde Bussemaker over haar ideale universiteit, waar onderwijs veel belangrijker moet worden en werkelijk de leiders van de toekomst worden opgeleid.

Ook interessant: de gedachten van PvdA-leider Diederik Samsom over de vluchtelingencrisis. Waar coalitiepartner VVD veel kabaal maakte over de komst van de asielzoekers, was de PvdA lange tijd stil. Waar stonden de sociaal-democraten in het vluchtelingendossier? Wat was het antwoord van de PvdA op vragen als: hoeveel asielzoekers kan Nederland aan, wat moet er worden gedaan om ze op te vangen, of tegen te houden?

Een interview kan ook een verschuiving in het denken blootleggen. In oktober zag Samsom nog niets in een bovengrens voor asielzoekers in Nederland. 'Als je een grens in getallen wilt vatten, vraag je erom bedrogen te worden', zei hij. Inmiddels noemt hij een getal van 200 duizend, in een gesprek met het Nederlands Dagblad.

PvdA-minister Jet Bussemaker staat de pers te woord. Beeld anp

Er is nauwelijks een manier om dichterbij een politicus te komen dan een gesprek van één, liefst twee uur. Ja, je kunt gaan lunchen en dineren en koffie drinken tot in het oneindige, maar dat is off the record. Dat is sowieso de ziekte: al die smiespelende lieden die alleen maar 'op achtergrondbasis' iets durven te zeggen wat een tikje gevoelig ligt. Bij een interview heeft de politicus niet de gelegenheid zich te verbergen achter het masker van de anonimiteit.

Een journalist dichtbij laten komen kan gevaarlijk zijn. Dat weet Halbe Zijlstra, die in een gesprek met het AD van leer trok tegen niet-bestaande vergoedingen van ooglidcorrecties en borstvergrotingen voor vluchtelingen. Of Felix Rottenberg, die het veld moest ruimen toen hij in Vrij Nederland eerlijk zei dat hij Diederik Samsom de bedrijfsleider van het kabinet vond. Hij werd ontslagen van zijn taak kandidaten te zoeken voor de Tweede Kamer. Ook spannend: VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer versus Frénk van der Linden en Pieter Webeling, over labbekakken.

Het gesprek dat ik voerde met COA-directeur Gerard Bakker gaf mij inzicht in hoe er leiding wordt gegeven aan de opvang van vluchtelingen. Bakker wekte niet bepaald de indruk een snelle denker en handige bemiddelaar in een wereld van opstandige burgemeesters te zijn.

Andere keren blijft iemand overeind. Dat gebeurde bijvoorbeeld toen ik in het voorjaar sprak met VVD-Kamerlid Malik Azmani. Hij had een plan gemaakt om de grenzen te sluiten, asielaanvragen onmogelijk te maken en de opvang van vluchtelingen 'in de regio' te regelen. Op het papier zag zijn plan er ondoordacht uit. Een 'slecht bacheloressay' werd het genoemd. Maar in een vraaggesprek bleek hij niet zo makkelijk te vangen met kritische vragen. Dat is ook het mooie van een interview: het is een krachtmeting tussen de kritiek van een journalist en de argumentatie van een politicus. Dat biedt de mogelijkheid opvattingen scherper te slijpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden