NIEUWS

Het Binnenhof gaat Anton de Kom en zijn nabestaanden eren met een ‘ruiterlijk gebaar’

Dertig jaar geleden strandde een poging tot eerherstel voor Anton de Kom, maar nu krijgt de schrijver en activist tegen kolonialisme en racisme het alsnog.

Het beeld van Anton de Kom in Amsterdam Zuid-Oost. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Het beeld van Anton de Kom in Amsterdam Zuid-Oost.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Excuses voor het hele slavernijverleden zaten er nog niet in, toen enkele Kamerfracties daar vorig jaar in een debat over racisme in Nederland om vroegen. Het kabinet besloot, zoals vaker, eerst een commissie in te stellen. Deze moet eerst de maatschappelijke discussie over het slavernijverleden aanzwengelen. Zij rapporteert dit voorjaar over haar bevindingen.

Excuses komen er ook niet voor Anton de Kom – de Surinaamse schrijver en antikoloniale activist die zich in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw keerde tegen koloniale misstanden, en daarvoor werd gestraft. Niettemin komt er nu, na het verstrijken van bijna een eeuw, wel een vorm van eerherstel voor De Kom.

Studiebeurzen

Dinsdag zal in de Tweede Kamer met een ruime meerderheid een motie worden aangenomen van Bram van Ojik (GroenLinks) die vraagt om een ‘ruiterlijk gebaar’ aan de nabestaanden van De Kom. Het kabinet gaat met die nabestaanden in gesprek over de inhoud van dat gebaar, kondigde minister van Buitenlandse Zaken Blok eind vorige week aan. Gedacht wordt daarbij bijvoorbeeld aan studiebeurzen voor Surinaamse studenten.

De nabestaanden hebben verheugd gereageerd. Zij pleiten al veel langer voor eerherstel. Een eerste parlementaire poging daartoe, in 1988, strandde. Maar nu – geholpen door de invloed, ook in Europa, van de Amerikaanse Black Lives Matter-beweging – heeft De Kom het tij mee. Vorig jaar werd hij al opgenomen in de canon van de Nederlandse geschiedenis. Van zijn beroemde boek Wij Slaven van Suriname (1934) werden vorig jaar 16duizend exemplaren verkocht, meldt uitgever Atlas Contact.

De Kom werd in 1898 geboren in Paramaribo. Na zijn jeugd in Suriname, woonde hij geruime tijd in Nederland, waar hij begon met zijn onderzoek voor het schrijven van een geschiedenis van Suriname, en waar hij lezingen ging geven. Na terugkeer in Suriname, eind 1932, werd hij voortdurend lastiggevallen door de koloniale autoriteiten, die hem als ‘communistische agitator’ zagen.

Verzetsherdenkingskruis

Hij belandde drie maanden in de cel en werd uiteindelijk op een boot naar Nederland gezet. Tijdens de oorlog schreef hij voor een illegaal blad, de Vonk, tot hij in 1944 werd opgepakt door de Duitsers. Hij overleed vlak voor het einde van de oorlog in een Duits concentratiekamp. In 1982 kreeg hij voor zijn rol in de oorlog het Verzetsherdenkingskruis.

Maar nu komt er dus het ‘ruiterlijke gebaar’, een vondst van Van Ojik die het kabinet in staat stelt een daad te stellen zonder dat dit – in de woorden van minister Blok – ‘juridische consequenties’ heeft. ‘Met de huidige kennis zouden we nu niet zo handelen, maar nu oordelen over het handelen van de overheid tachtig jaar geleden heeft veel bredere consequenties.’

Niettemin staat er in de motie dat in het ruiterlijk gebaar ‘het foutieve handelen van de toenmalige overheid inzake Anton de Kom ondubbelzinnig wordt erkend’, wat toch neerkomt op een eerherstel. ‘De uitvoering is aan het kabinet’, zegt Van Ojik. ‘Die moet met de nabestaanden in gesprek, nu het nog kan.’ Drie van de vier kinderen van Anton de Kom leven nog: Ad (94), Cees (92) en Judith (89).

Anton de Kom appelleerde aan het zelfrespect van de Surinamers en het schuldgevoel van de Nederlanders. Maar hier genoot hij vooral achting als verzetsman tegen de Duitsers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden