Het Binnenhof: 26 mei

Uw politieke nieuwsbrief

D66-leider Pechtold op het Binnenhof. Beeld ANP/de Volkskrant
D66-leider Pechtold op het Binnenhof.Beeld ANP/de Volkskrant

Goedemiddag. De formatie valt in herhaling. Iedereen heeft voorkeuren en blokkades en anderen moeten maar bewegen. Wordt het tijd terug te keren naar de formatie oude stijl?

Hier zijn uw Dagkoersen. Wilt u deze nieuwsbrief per mail ontvangen? Meld u aan via volkskrant.nl/dagkoersen.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

DE FORMATIE - DAG 72
De ander moet bewegen

Het was de dag van de originele ideeën. Laat elke partij een concept-regeerakkoord schrijven, opperde Henk Krol. Laat de drie grootste partijen een informateur afvaardigen, suggereerde Geert Wilders. Laat 'het motorblok' uit elkaar vallen, stelde Jesse Klaver voor. Maar het hielp allemaal niks.

Sinds vorige week maandag kent de formatie één constante: de ander moet bewegen. GroenLinks wil wel weer praten met VVD, CDA en D66, maar die partijen moeten dan hun migratiestandpunt herzien. Komt niks van in, reageerde VVD-leider Rutte. Voorwaarden vooraf, daar deed hij niet aan mee. Nee, VVD en GroenLinks gaan voorlopig niet meer met elkaar om tafel.

Of gaf Rutte toch een opening? Hij suggereerde immers wel te willen praten als Klaver zonder voorwaarden het gesprek zou aangaan. Oftewel: laat Klaver maar zijn 'principiële ondergrens' loslaten. En ook Roemer, Asscher, Segers en Pechtold moesten hun blokkades loslaten, vond Rutte. Of in elk geval een van hen.

CDA-leider Sybrand Buma dacht er net zo over. Aan zijn partij lag het niet. Types als Pechtold, Klaver en Roemer maakten de formatie moeilijk. Buma heeft slechts één wens: een meerderheidscoalitie van vier partijen. De Roemer-variant over links (CDA, SP, PvdA, GroenLinks, ChristenUnie, 50Plus) vindt hij 'niet reëel'. 'We moeten niet allemaal onmogelijke varianten verzinnen.'

Lodewijk Asscher liet per telefoon aan Schippers weten dat VVD, CDA, D66 en GroenLinks het nog maar eens moeten proberen. Hijzelf was nog steeds niet beschikbaar. Emile Roemer opperde nog eens zijn centrumlinkse coalitie. Buma moest maar eens gaan inzien dat die optie het overwegen waard is. De SP gaat niet praten met de VVD. Alexander Pechtold kwam met het enorm vernieuwende voorstel om een meerderheidscoalitie te vormen met (een deel van) de partijen VVD, CDA, D66, GroenLinks, SP en PvdA.

En aan het eind van de middag was de patstelling onverminderd groot. Toch zei Schippers er vertrouwen in te hebben dat 'de boel in beweging komt'. Dit weekend schrijft ze haar verslag voor de Kamer. Volgende week debatteert de Kamer over het vervolg en mag wellicht een andere informateur een poging wagen.

Wilders: drie informateurs. Beeld afp
Wilders: drie informateurs.Beeld afp
Rutte: geen voorwaarden vooraf. Beeld anp
Rutte: geen voorwaarden vooraf.Beeld anp
Buma: alleen coalitie met vier partijen. Beeld anp
Buma: alleen coalitie met vier partijen.Beeld anp

DAN TOCH MAAR...
Naar de koning?

Het zit muurvast, zoveel is duidelijk. Wie kan de partijen in beweging krijgen? Verslaggever Remco Meijer hoort op het Binnenhof stemmen opgaan om de koning weer bij de formatie te betrekken. Meijer: 'Hier en daar klinkt de vraag: zou het in de huidige impasse verschil maken als de koning nog een rol had in de formatie?'

SGP-leider Kees van der Staaij heeft heimwee naar de tijd dat het staatshoofd een doorbraak kon forceren in een vastgelopen formatie, zei hij donderdag tegen AD.nl. Hij was dan ook een verklaard tegenstander van de verandering van het Reglement van Orde, waarmee de Kamer in 2012 besloot de formatie voortaan zelf te regelen.

Voormalig VVD-Kamerlid Mark Verheijen twitterde: 'Als het zo doorgaat, moet de Koning binnenkort nog uit zijn 'comfortzone' komen...' Het was een reactie op de eerdere oproep van informateur Edith Schippers dat de partijen vandaag, in weer een lange gespreksronde, 'uit hun comfortzone' moesten komen. Ook de VVD was tegen het buitenspel zetten van de koning, net als het CDA.

Verslaggever Meijer: 'Van koningin Beatrix ging een zekere intimiderende werking uit, plegen oud-bewindslieden te zeggen.' Zij was de vrouw die scherpe vragen stelde, alsof ze haar gesprekspartners overhoorde. Partijleiders kregen een slecht geweten als ze niet bewogen. 'Zij handelde in het landsbelang, nu speelt het partijbelang meestal meer mee', aldus Van der Staaij.

Het is de eerste kabinetsformatie onder koning Willem-Alexander, die anciënniteit op dit gebied dus ontbeert. Het ligt niet voor de hand dat een eventuele majesteitelijke sturing meteen veel effect zou hebben. En als hij al dwingend mocht optreden, zou dat onmiddellijk tot rumoer rond zijn rol leiden. Het soort politieke discussie waarop niemand in Den Haag zit te wachten.

Omstreden aan Beatrix' optreden waren vooral onverwachte benoemingen van informateurs. Daar ging zij toe over, als de (openbare) adviezen van de fractievoorzitters onvoldoende richting gaven en zij afging op de (niet-openbare) adviezen van haar vaste adviseurs (voorzitters Eerste- en Tweede Kamer, vicepresident Raad van State), blijkt uit wetenschappelijk onderzoek.

Meijer: 'De koning keert waarschijnlijk niet terug in de formatie, maar de Kamer kan wel leren van de keuzes van Beatrix. De les zou kunnen zijn: bedenk een of meerdere verrassende informateurs. Daar moet dan wel een Kamermeerderheid het over eens worden - en dat is het echte verschil met de formatie-oude-stijl.'

Dagkoersen is de politieke nieuwsbrief van de Volkskrant. Onze politieke redactie neemt u elke middag rond 17.00 uur mee naar het Binnenhof. De Haagse vierkante kilometer is een snelkookpan waarin een tweet in de ochtend kan uitgroeien tot een Kamerdebat in de middag en een crisis in de avond. U leest het in Dagkoersen.

Wilt u deze nieuwsbrief per mail ontvangen? Meld u hier aan: volkskrant.nl/dagkoersen. Tips of opmerkingen? Mail naar haag@volkskrant.nl.

Premier Rutte en Vicepremier Asscher maken een dolletje met het koninklijk paar tijdens een bezoek van de Argentijnse president aan Nederland. Beeld anp
Premier Rutte en Vicepremier Asscher maken een dolletje met het koninklijk paar tijdens een bezoek van de Argentijnse president aan Nederland.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden