Reconstructie

Het bewogen leven van John S., de schutter op de zorgboerderij in Alblasserdam

Wie is John S., de man die de fatale schietpartij heeft bekend op de zorgboerderij in Alblasserdam? Waarom ging hij zo meedogenloos tekeer? De Volkskrant sprak met tientallen bekenden en collega’s. De raadkamer beslist donderdag over verlenging van zijn voorarrest.

Maud Effting en Anneke Stoffelen
De vlag hangt halfstok op de Grote Kerk in Alblasserdam, 13 mei.  Beeld Sem van der Wal / ANP
De vlag hangt halfstok op de Grote Kerk in Alblasserdam, 13 mei.Beeld Sem van der Wal / ANP

Een paar uur nadat John S. viermaal de trekker overhaalt op zorgboerderij Tro Tardi in Alblasserdam, gaat er al een foto van hem rond. Met zijn zwarte, korte haar en zijn donkere ogen kijkt hij recht in de camera. Het is een geblurd beeld waarop hij vaag te zien is.

En toch herkennen oude bekenden hem meteen.

Ze wonen in Herwijnen, het Betuwse dorp waar John S. opgroeide. Iedereen herinnert zich hem als de jongen die anderen niet aankeek. Die voorovergebogen door het dorp fietste. Als kleine jongen was hij al schuw. ‘Schouw’, zoals ze in Herwijnen zeggen.

Oud-klasgenoten vertellen dat hij als kind werd gepest.

Op vrijdagochtend 6 mei loopt John S. rond kwart voor elf met een wapen binnen bij de zorgboerderij in Alblasserdam. Hij beweegt rustig, maar doelgericht, zeggen getuigen. Hij gaat naar de paardenbak, naar de kantine. Er zijn zo’n twintig personen op de zorgboerderij, werknemers en cliënten.

Hij schiet vier keer. Mensen rennen in paniek de weilanden in, zoeken dekking, slaan alarm via 112.

John S. raakt vier mensen. Een 16-jarig meisje en een 34-jarige vrouw overlijden ter plekke. Een 12-jarige jongen en een 20-jarige vrouw raken zwaargewond. Eén persoon raakt in shock. Een 19-jarige autistische vrouw ligt een uur lang angstig in een weiland, vertelt haar vader.

Volgens getuigen loopt S. na de schietpartij kalm het erf af. Als hij later in het park wordt gearresteerd, heeft hij zijn wapen nog bij zich.

Afgelopen week legde S. een bekentenis af. Hij wordt verdacht van drievoudige moord en tweemaal poging tot moord. De schietpartij op de zorgboerderij is niet de eerste: twee dagen eerder zou S. in Vlissingen een 60-jarige schoenmaker hebben doodgeschoten, die hij tegenkwam in een chatroom voor homo’s. Ook dit heeft hij bekend. In een mail aan RTL Boulevard, waarin hij foto’s meestuurde van het drama, schreef hij dat hij schoot om zijn wapen te testen, maar ook om zijn ‘haat te uiten’ jegens iemand.

Wie is deze 38-jarige John S.? En waarom ging hij zo meedogenloos tekeer? De Volkskrant maakte een zoektocht langs bekenden. Veel deuren zaten dicht. Sommigen bleken zo getraumatiseerd dat ze nauwelijks konden praten. Toch waren er mensen die zich openstelden. Ze doen hun verhaal, ondanks het risico dat hun relaas – onterecht – kan worden opgevat als steun of vergoelijking voor het handelen van S.

Het dorp Herwijnen

John S. groeit op in Herwijnen met twee oudere broers. ‘Hij is eigenlijk nooit serieus genomen, zijn hele leven niet’, zegt een oud-klasgenoot. ‘Hij was een beetje raar.’ Volgens de klasgenoot lacht hij veel, maar op de verkeerde momenten. Hij gedraagt zich soms te kinderlijk voor zijn leeftijd. Toch biedt het dorp hem bescherming als hij wordt gepest. ‘Als het te ver ging, dan grepen de oudere jongens in.’

Niemand stelt in die tijd een diagnose. Maar achteraf blijkt dat S. lijdt aan een autisme spectrum stoornis.

In Gorinchem gaat hij eind jaren negentig naar de mavo. ‘Hij was niet dom’, zegt een bekende uit zijn jeugd. ‘Hij kon goed meekomen. Als hij zijn best had gedaan, had hij de havo kunnen halen. Maar het viel wel op dat hij verder nergens echt goed in was. Niet in voetbal, niet in tennis, niet in badminton. En niet in tekenen.’

De vader van John heeft in die tijd een elektronicazaak tegenover de supermarkt, waar hij tv’s, videorecorders en computers verkoopt. Herwijnen is een klein dorp waar mensen opkijken als er een onbekende door de straat rijdt. Maar het gezin van John houdt zich altijd een beetje afzijdig.

‘Hij was een typische computernerd’, zegt een andere oud-klasgenoot. ‘Hij had een klein sociaal leven. Hij zat een beetje in zijn eigen wereld. Ik kwam weleens bij hem thuis. Dan gameden we veel.’

Na de middelbare school verliezen deze bekenden John uit het oog. Veel later, vanaf 2009, is hij vrijwilliger bij poppodium Ekko. Jarenlang rijdt hij vanuit de Alblasserwaard naar Utrecht om daar tijdens concerten achter de bar te werken.

‘Bij Ekko werken vaak sociaal actieve, cultureel betrokken en ambitieuze mensen’, vertelt directeur Marlies Timmermans. ‘Maar er is ook plek voor mensen die misschien wat minder makkelijk meekomen. We geloven dat verschillen tussen mensen die samenwerken vooral verrijkend zijn.’

‘Aanvankelijk was John wat meer teruggetrokken en verlegen. Maar ik had de indruk dat hij gaandeweg meer zijn plek vond, zich gezien voelde en daardoor ook wat opener en meer ontspannen werd. Hij heeft bij ons lange tijd prima kunnen meedraaien en werd goed opgenomen in een betrokken team.’

Zorgboerderij Tro Tardi

In diezelfde periode gaat John ook naar zorgboerderij Tro Tardi in Alblasserdam. Hij werkt daar met paarden, als dagbesteding. Cliënten vinden er rust, ruimte en structuur, vertelt directeur Leonie Rietveld in 2015 in tv-programma Heel Holland Zorgt. ‘Elke dag komt het terug, dieren voeren, schoonmaken. De werkzaamheden zijn gewoon vast. Dat geeft ze een veilig gevoel.’

S. komt meerdere dagen per week op de boerderij. Hij is een stille, gesloten jongen die moeilijk benaderbaar is: het duurt lang om zijn vertrouwen te winnen. Maar door zijn omgang met paarden leeft hij op, zeggen meerdere bronnen. Volgens deskundigen hebben de dieren een heilzame werking op mensen met autisme. ‘Paarden reageren op lichaamstaal’, staat er op de website van Tro Tardi. ‘Ze leven in het hier en nu en hebben geen oordeel.’

Belangstellenden bewijzen de laatste eer aan de 34-jarige vrouw die werd gedood bij de schietpartij op zorgboerderij Tro Tardi in Alblasserdam, 13 mei. Beeld Sem van der Wal / ANP
Belangstellenden bewijzen de laatste eer aan de 34-jarige vrouw die werd gedood bij de schietpartij op zorgboerderij Tro Tardi in Alblasserdam, 13 mei.Beeld Sem van der Wal / ANP

‘Paarden spiegelen gedrag’, zegt een betrokkene. ‘Door hier oefeningen mee te doen, kun je werken aan zelfvertrouwen. Of aan het aangeven van grenzen. Dat werkt heel mooi. Heel anders dan wanneer je op een bankje zit bij de psycholoog. Bij John was dat ook zo. Hij kreeg een heel andere blik in zijn ogen als hij bezig was met de paarden.’

In 2017 loopt het mis. Hij is dan 32 en verliefd op een jongere medecliënt van de zorgboerderij. Het meisje zou ook verliefd zijn op hem, vertelt hij anderen. Maar hun relatie is ongewenst: volgens S. is haar moeder er tegen.

De relatie wordt hem verboden, maar S. begrijpt daar niets van: hij heeft eindelijk iemand gevonden die hem ook leuk vindt, waarom kan het dan niet? Het leidt tot enorme frustratie en woede. Eerst mag hij een paar dagen niet op de zorgboerderij komen, maar eenmaal terug accepteert hij niet dat de relatie moet stoppen. De situatie wordt onhoudbaar. John moet definitief vertrekken. Volgens bronnen voelt hij zich verschrikkelijk afgewezen.

De zelfmoordpoging

Kort daarop doet hij een zelfmoordpoging in Gorinchem. Hij neemt pillen in en de politie moet hem van het spoor af praten, stelt een bron. In zijn huis neemt de politie in die tijd een kruisboog in beslag.

Bij Ekko laten ze hem na deze zelfmoordpoging niet vallen. Om de beurt gaan de vrijwilligers met hem wandelen of iets drinken. Overdag krijgt hij extra taken bij het poppodium, totdat hij een tijdelijke plek heeft op een andere zorgboerderij in de Alblasserwaard: BijBram.

Ook daar wordt hij volgens een bron verliefd op een medecliënte. Op Instagram zet hij in de herfst van 2017 foto’s waarmee hij een liefdesrelatie lijkt te willen suggereren. Een blond meisje kijkt vrolijk de camera in.

Wat er in de jaren hierna gebeurt, is niet duidelijk. Bij Ekko komt hij niet meer. In Oud-Alblas wordt hij soms met een Thaise vrouw gesignaleerd. Die wil alleen kwijt dat ze geschokt is. ‘Ik kan niet rusten, niet werken, niet eten en niet slapen door wat er is gebeurd’, zegt ze aan de telefoon. Daarna hangt ze op.

Dat John overlast veroorzaakt, zoals de politie zei op een persconferentie, herkent niemand in Oud-Alblas. ‘Eerder het omgekeerde’, zegt een buur. ‘Je hoorde of zag hem nauwelijks.’ Voor de buitenwereld is niets te zien van de chaos in zijn hoofd en lijkt John gewoon te functioneren. En dat is misschien wel het verontrustendste voor omstanders: hij is geen klassieke ‘verwarde man’, maar iemand die dagelijks om acht uur naar de zaak vertrekt.

EHBO’er bij wedstrijden

De afgelopen twee jaar werkt S. bij een brandbeveiligingsbedrijf. De directeur, die niet met zijn naam in de krant wil, vertelt dat John de laatste zes maanden thuis heeft gezeten. ‘Hij had een ontsteking aan zijn been, liep moeilijk en had pijn en zat te wachten op een operatie. Die werd tot april uitgesteld, waarschijnlijk door corona. Toen we hem een fruitmand stuurden, stuurde hij een appje terug: bedankt man.’

Tot hij ziek werd, ging hij als onderhoudsmonteur zelfstandig naar klanten, vertelt zijn baas. ‘John was goed in wat hij deed. Voor dit werk heb je minimaal mbo-plusniveau nodig. Hij was een stille jongen, maar daar heb je er wel meer van. Wij grappen weleens dat ons werk vrij autistisch is. Voor brandpreventie moet je alles stap voor stap nalopen, volgens de protocollen werken, rapporteren. Dus als je van structuur houdt, dan zit je hier wel goed. We hadden geen idee dat hij ooit bij een zorgboerderij had gelopen, of dat hij een diagnose had.’

Zijn collega’s hadden de indruk dat John buiten zijn werk weinig had. ‘Hij was soms vrijwilliger voor het Rode Kruis. Dan vertelde hij dat hij in het weekend als EHBO’er bij een sportwedstrijd was geweest’, zegt de directeur. ‘Maar ik vermoed dat hij verder een vrij geïsoleerd leven had. Hij liet nooit iets los over zijn familie of over een relatie. Hij hoefde ook nooit lang op vakantie.’

Voor een eenzaam iemand die hecht aan structuur, is het een ramp om zolang thuis te zitten, zegt de directeur. ‘Zeker als je verder bijna niemand om je heen hebt. Mogelijk is het daardoor misgegaan in zijn hoofd.’

In zijn mail aan RTL Boulevard schrijft John dat hij was vastgelopen. ‘Vijf jaar vertel ik huisartsen en ggz over mijn obsessie om een vuurwapen aan te schaffen. Ik ben hiervoor in andere landen wezen zoeken maar heb nooit een stap durven zetten. Tot een paar weken geleden.’ Hij schrijft ook dat hij handelt uit ‘pure wanhoop en frustratie’. ‘Het is al jaren oorlog in mijn hoofd.’

Wraak?

Nam John wraak voor de manier waarop hij op de zorgboerderij wordt weggestuurd? Zocht hij iemand?

Eigenaresse Leonie Rietveld van zorgboerderij Tro Tardi is niet in staat om te reageren. Ze is druk bezig met de opvang van slachtoffers en getraumatiseerde cliënten. Woensdag is de boerderij weer opengegaan.

Op de bewuste dag was ze niet bij Tro Tardi: ze was op vakantie in Canada. ‘Ze weet zelf ook niet zeker of ze nou het doelwit was’, zegt haar vriendin Yvonne Verschoor. ‘Ze vermoedt het. In de mail aan RTL Boulevard wordt het wel gesuggereerd, maar je kunt ook denken: als zij het doelwit was, waarom schoot hij dan andere mensen dood?’ De slachtoffers hadden volgens Verschoor geen connectie met S.

 Bloemen bij de zorgboerderij Tro Tardi in Alblasserdam. Beeld Jeffrey Groeneweg / ANP
Bloemen bij de zorgboerderij Tro Tardi in Alblasserdam.Beeld Jeffrey Groeneweg / ANP

Opvallend is dat de ouders van S., die in de Achterhoek wonen, volgens meerdere bronnen wilden emigreren naar Australië. Daar wonen hun twee andere zonen. Begin dit jaar verkochten ze hun vastgoed en ontbonden ze hun twee bedrijven. Op de dag van de eerste schietpartij - 4 mei - verscheen hun huis op Funda. De ouders reageren niet op vragen.

Achteraf vraagt Ekko-directeur Timmermans zich af of ze niet toch had moeten volgen waar S. terechtgekomen was toen ze niets meer hoorde. ‘Ik vind dat nu wel ingewikkeld. Wie is eigenlijk waarvoor verantwoordelijk in een systeem om mensen die het moeilijk hebben heen? Wie houdt in de gaten welke aspecten cruciaal zijn om deze personen in balans te houden, ook als er niet altijd direct hulp is? Er lijkt te weinig vangnet voor mensen die tussen wal en schip vallen. Plekken die onderdeel zouden kunnen vormen van een vangnet voor deze personen, hebben daar steeds minder ruimte voor. Ook in de cultuursector zet het doorgeslagen marktdenken de sociale doelstellingen onder druk.’

Dat is ook de reden, benadrukt Timmermans, dat ze openlijk haar verhaal deelt. ‘Voor de duidelijkheid: ik verdedig John niet. Waartoe hij is gekomen, is verwoestend en verbijsterend. Maar de tragiek van zijn situatie laat ook zien waarin wij als maatschappij tekortschieten. Het roept vragen op over hoe we omgaan met mensen die in de gaten van het systeem terechtkomen.’

Dit verhaal is gebaseerd op gesprekken met 34 collega’s en bekenden van John S. en met betrokkenen rondom zorgboerderij Tro Tardi. De advocaat van S. wil geen vragen beantwoorden.

Met medewerking van Pieter Sabel, Xander van Uffelen en Erik Verwiel.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden