Het beste van het beste klassiek in Boekarest

De aller-, aller-, allerbeste orkesten ter wereld, ja ook het Concertgebouworkest, zijn tijdens het Enescu Festival samen in één stad. De Volkskrant proefde de zenuwen onder de wereldtop en ervoer de duistere dictatoriale geschiedenis.

De Britse chef-dirigent van de Berliner Philharmoniker Sir Simon Rattle. Beeld EPA

Op het vliegveld van Boekarest staat een BMW X6 te wachten, met chauffeur en een medewerker van het George Enescu Festival. Het leer van de autostoelen ruikt kruidig, alsof dit de eerste rit is die ermee wordt gemaakt. We rijden over een brede boulevard naar het centrum van de stad.

Lange rijen vervallen betonnen flats uit de Ceaucescu-tijd, met bij elk raam een airco, worden afgewisseld met perfect onderhouden stadspaleizen uit de 19de eeuw. De gesponsorde festivalauto is niet de enige luxe bolide in het centrum: Boekarest is booming. Bentleys, Porsches en vooral ook gewone Opels en Golfjes verdringen de gammele oude Dacia's uit het straatbeeld.

Al lijken sommige dingen bestemd voor de eeuwigheid. Als je op zondagochtend een van de kerkjes in de stad binnenstapt, voel je het oude Roemenië. Onder het vergulde altaar wordt een mis opgedragen, compleet met gezangen van een orthodox koor.

Muzikale toetssteen

Het Enescu Festival is in 1958 opgericht om de muziek van George Enescu (1881-1955) meer bekendheid te geven. De cellist Pablo Casals noemde hem 'het grootste muzikale fenomeen sinds Mozart', voor de violist Yehudi Menuhin was hij de muzikale toetssteen. Toch werd hij vooral beroemd als vioolfenomeen. Anders dan zijn Hongaarse tijdgenoot Béla Bartók bleef hij een componist in de marge daarin heeft ook het succes van het festival nog geen verandering gebracht.

Anno 2015 is 'Boekarest' uitgegroeid tot een evenement dat zich kan meten met het Lucerne- en het BBC-festival. Dat is voor een belangrijk deel te danken aan Ioan Holender. Deze voormalige directeur van de Wiener Staatsoper weet de grootste orkesten naar Roemenië te halen. Maar met de editie 2015 neemt hij afscheid en wankelt de stabiele basis van het festival. De Israëlische dirigent Zubin Mehta heeft al toegezegd dat hij zijn naam wil verbinden aan de volgende editie en ook zijn collega Daniel Barenboim wil zich inzetten, maar een nieuwe artistiek leider is nog niet gevonden.

Intussen blijft het festival trouw aan zijn doelstelling. De meeste orkesten die er spelen, ook het Concertgebouworkest en het San Francisco Symphony Orchestra, zetten een stuk van Enescu op het programma.

Muzikale metropool

In september verandert de stad in een muzikale metropool. Alles wat naam heeft, trekt ernaartoe: de Wiener Philharmoniker, de Staatskapelle Dresden, het San Francisco Symphony Orchestra, het Israel Philharmonic, het London Symphony Orchestra en ook het Koninklijk Concertgebouworkest. Om het jaar kun je die parade van keurtroepen aan het werk horen op het George Enescu Festival, vernoemd naar de grootste componist van het land.

2015 is een jaar van wapenfeiten. Voor het eerst komt de Berliner Philharmoniker naar Roemenië - 'na achttien jaar masseren is het ons eindelijk gelukt', zegt een trotse festivaldirecteur de dag na het concert. En voor het eerst kunnen Roemeense operaliefhebbers live een uitvoering van Alban Bergs opera Wozzeck meemaken - in concertuitvoering, maar toch.

Terwijl ze in eigen land zijn verwend met concertzalen die aan de hoogste eisen voldoen, spelen de beste orkesten ter wereld hier in de Sala Palatului, een communistisch gevaarte met kroonluchters gemaakt van tl-buizen. Roemenen verontschuldigen zich voor de okergele zaal met zijn vierduizend stoelen - ooit de plek waar Ceaucescu zijn redevoeringen hield - maar de akoestiek is zo slecht nog niet en de plaatsen zijn ruim en comfortabel.

George Enescu. Beeld Yusuf Karsh

Minder plechtig

In de concertzaal gaat het er minder plechtig aan toe dan bij ons. Het publiek is jong - vooral twintigers, dertigers, veertigers. Na aanvang blijven de deuren op een kier. Ook nadat Sir Simon Rattle de openingsmaten van Sjostakovitsj' Vierde symfonie al heeft ingezet. Jonge meiden in zijden jurkjes en jongens met vioolkisten op hun rug rennen gebukt voor het podium langs, op jacht naar de schaarse plekken die nog vrij zijn. De mensen die al zitten, maken zonder morren plaats om ze door te laten. En anders is er altijd wel een plek in een gangpad of tegen een zijmuur.

Rattle, de vertrekkende chef van de Berliner, heeft naast Sjostakovitsj Brittens Variaties op een thema van Frank Bridge meegebracht - 'zijn sterkste werken', fluistert een Berlijnse collega naast me. 'Voor het Duitse repertoire moet je niet bij hem zijn, maar bij Christian Thielemann.'

Rattle en zijn orkest spelen alsof hun leven ervan afhangt. De volgende dag blijkt ook de dirigent onder de indruk van de avond: 'Met Sjostakovitsj kwam alles samen. Je proefde de beladen historie van die zaal en die ongelooflijke betrokkenheid van het publiek. Onvergetelijk. Ik kom hier zeker terug - waarschijnlijk niet met dit orkest, maar wel met mijn nieuwe London Symphony Orchestra.'

De volgende avond dirigeert Thielemann zijn Staatskapelle Dresden in de oer-Duitse Zesde van Bruckner, maar de Berlijnse collega krijgt geen gelijk. Het orkest speelt gedegen, maar een gevoel van urgentie blijft uit en het publiek reageert een stuk lauwer.

André Rieu

Het slotconcert van het Enescu Festival is voor het Koninklijk Concertgebouworkest en de Letse dirigent Andris Nelsons. Maar Nederlandse muziek ligt in Roemenië ook op straat. In de ontbijtzaal van het hotel klinkt de George Baker Selection. Op straat promoten affiches het laatste optreden van BZN. En in de Sala Palatului, waar bladmuziek en cd's worden verkocht van Roemeense sterren als Dinu Lipatti, Angela Gheorghiu en Radu Lupu, is de tafel bij de kassa helemaal gereserveerd voor de cd's van André Rieu.

Sir Simon Rattle. Beeld EPA

Tegenstellingen

Boekarest is een stad van tegenstellingen. Pal tegenover de Sala Palatului staat het intiemere Atheneum, met zijn kamermuziekzaal waar 's middags solisten als Maria João Pires en Anne-Sophie Mutter optreden en 's avonds laat oudemuziekensembles klinken.

Buiten in het parkje voor het gebouw luisteren jonge moeders - kind in de buggy - naar een repetitie van The King's Consort. 'Dit is een goede plek, hier is altijd muziek', zegt een van hen.

De Roemenen zijn trots op de ronde zaal van het Atheneum met zijn marmervloeren en perfect onderhouden plafondschilderingen. Ze roemen de akoestiek en gedragen zich een stuk minder ongedwongen dan in de betonnen kolos aan de andere kant van het plein. Op het pluche zitten ranke Romaanse dames met opgestoken haar en flonkerende juwelen. Ze reageren weinig toeschietelijk als ze moeten opstaan voor een studente die op een laatste vrije plek afkomt.

Een festivaldag begint vroeg, om 11 uur 's ochtends, met nieuwe muziek. Net als in Nederland zijn er minder bezoekers dan bij de beroemdheden die 's middags, 's avonds en 's nachts spelen, maar in Boekarest hebben ze een extra barrière ingebouwd. Wie naar nieuwe muziek wil luisteren, moet er ook nog een saunatemperatuur voor doorstaan.

Die moeite loont. De opvolgers van Enescu zijn kosmopolieten die hun kennis halen uit Berlijn, Wenen, Parijs. 'De meesten komen terug naar Roemenië', zegt de dirigent van een van de ensembles. Hun muziek heeft smoel, is kleurrijk en spannend. Naast de ronkende namen van orkesten uit de wereldtop zijn zij de onopvallende dragers van het succes van het festival.

George Enescu Festival. Tot 20/9 in Boekarest.

De Franse cellist Gautier Capuçon (R) en zijn broer Renaud Capucon (met viool). Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden