Het beste van het beste bij de profteams

Sinds de olympische goldrush van Pieter van den Hoogenband en Inge de Bruijn is er sprake van professionalisering van de zwemsport....

Niet zomaar een voorbeeld: Maarten van der Weijden is lid van een professionele zwemploeg, TWN in Dordrecht, maar recht op een inkomen geeft de beroepsmatige uitoefening van het zwemvak hem niet. De lange-afstandsspecialist, een van 32 'zwemprofs' in Nederland, heeft een 'nul-euro' contract.

De lange Dordtenaar is eigenlijk een super-amateur. Hij incasseert geen cent, leeft als student wiskunde van een studiebeurs en kan zelfs bij sportkoepel NOC*NSF geen uitkering of onkostenvergoeding krijgen. Hij had, tot een zware ziekte hem in 2001 velde, de B-status, goed voor 136 euro per maand, maar nu is hij statusloos.

Van der Weijden: 'Ik ben zwemprof in de zin dat ik me professioneel kan voorbereiden op de wedstrijden. Ik zat bij DWK in Barneveld, maar daar had ik te weinig trainingsuren. Ik was daarom heel blij dat ik bij Topzwemmen West Nederland terecht kon. Zwemwater en trainingsbegeleiding zijn daar dik in orde.'

Het is duidelijk: afgezien van veelverdieners als Pieter van den Hoogenband en Inge de Bruijn, betekent professioneel zwemmen in Nederland vooral dat er onder professionele omstandigheden gezwommen kan worden. Professioneel geld verdienen is er in 30 van de 32 gevallen niet bij.

Na de olympische successen van Pieter & Inge, bij de Zomerspelen van Sydney, ging de bestuurlijke top professioneler denken. Initiatiefnemers Cees-Rein van den Hoogenband en Patrick Wouters zorgden ervoor dat de twee superkampioenen eind 2000 onderdak kregen in een professionele zwemploeg.

Bovendien gaven zij succes-coach Jacco Verhaeren, aan wie door buitenlandse bonden stevig werd getrokken, een meerjarig contract. Toen Philips miljoenen uittrok om Eindhovens populairste zoon (Pieter) voor stad en fabriek te behouden, bezat Nederland zijn eerste profploeg.

'Het duurde wel anderhalf jaar', meent manager Wouters, 'voordat we een echte profploeg waren. We hebben kinderziektes gehad. Er was inderdaad iets met Inge (de Bruijn). Met Marcel Wouda als manager pakten de zaken anders uit. Maar sinds april vorig jaar staat de ploeg als een huis.'

In Eindhoven zwemt alleen kopman Van den Hoogenband voor een hoog inkomen. Wouters: 'De anderen krijgen een vergoeding, geen salaris. Maar in de facilitaire sfeer krijgen ze het beste dat ze zich kunnen wensen. Het is natuurlijk geweldig om in de slipstream van het duo Pieter & Jacco te liggen. Pieter neemt zijn collega-zwemmers op sleeptouw. Hij investeert daarin. Hij doet dit niet alleen voor zichzelf, maar laat ook zijn omgeving profiteren van alle interesse in hem.'

Het Brabantse schoolvoorbeeld vond in de zomer van 2001 navolging in Amsterdam. Het drietal Cees Vervoorn, Hans Elzerman en Michiel Bloem trok in 2001 een team overeind, met de betere talenten uit de rest van Nederland. De ploeg kwam te boek als TZA, naar de stichting Top Zwemmen Amsterdam waaronder het initiatief ressorteert.

Ook in het nagelnieuwe Amsterdamse Sloterparkbad wordt de filosofie aangehangen dat er slechts betaald wordt aan trainers, doktoren, fysio's, voedingsdeskundigen en badverhuurders. Zwemmers krijgen niks, tenzij NOC*NSF hun niveau - topacht van de wereld - waardeert met een topsportersstipendium.

TZA-manager Bloem: 'Wij noemen onszelf geen profploeg maar een professionele ploeg, omdat we professionele voorwaarden scheppen. Dat betekent dat we geen dertig, maar zes zwemmers in de banen hebben, dat er individuele begeleiding is, dat er faciliteiten zijn van vermogensmeting tot lactaatprikken. Daar gaan we, ook als Inge de Bruijn aansluit, niet aan tornen. Dan moet er extra water worden gehuurd en een extra trainer komen.'

De Bruijn is à la Van den Hoogenband een veel publiciteit genererende kopvrouw, geschikt voor de korte termijn, maar in Amsterdam denken ze ook aan de middellange termijn. Bloem: 'Natuurlijk streven we naar olympische finaleplaatsen in 2004, maar we hebben ook veel aandacht voor een jongen als Robin van Aggele, die we klaar stomen voor Peking 2008. Als Inge komt, mag er niet getornd worden aan de mogelijkheden voor Robin.'

Achter de twee grote profploegen is er in het land een breed scala van andere ploegjes ontstaan. Volgende week onthult bijvoorbeeld XLence Swimteam, een tweemansformatie uit Elburg met Melanie ten Brink en Werner van den Berg, 'een nieuwe hoofdsponsor, een nieuwe kledingsponsor, een nieuwe trainer, een nieuw bestuur en een nieuwe vestigingsplaats'.

Er zijn meer kleintjes, zoals de eenmansonderneming van de ex-Duitser Mitja Zastrow in Eindhoven, of het drie-vrouwenteam van AZ & PC in Amersfoort, onder leiding van de ambitieuze trainer Ad van de Ven. Er is ook de TTZ (Talent Team Zwemmen), een poot van Xcess-DWK uit Barneveld, waar Mandy van Rooden talenten probeert op te leiden tot aankomende profs.

Van Rooden: 'We geven de jongens extra badwater en extra faciliteiten zodat ze klaar zijn voor een rol bij de grote ploegen van Philips en TZA. Wij staan als het ware tussen de verenigingen en de profploegen in. Tot 2004 gaan we zo werken, met een klein budget. Als we meer geld krijgen, zetten we een echt profteam neer, met betaalde zwemmers.'

Van de zijlijn beziet sportmarketingmanager Patrick Wouters, de bedenker van het profschaatsen, de inspanningen van de kleintjes. Hij zegt te weten dat 'zwemmen geen schaatsen is, schaatsen is een gekte in Nederland en zwemmen een ondergewaardeerde wereldsport. Maar ik vind wat buiten Philips en TZA wordt gepresteerd, niet indrukwekkend.'

Tussen de groten en de kleintjes staat in zwemmend Nederland TWN, Topzwemmen West-Nederland, een initiatief van de clubs MNC uit Dordrecht en De Kempvis uit Spijkenisse. TWN werkt als zelfstandige unit, met een budget dat volgend jaar moet uitgroeien tot 50 duizend euro.

De doelstelling is simpel, volgens manager Erik van Westen. 'We willen dat alle zeven zwemmers van Team TWN zich plaatsen voor de WK in Barcelona.' Er wordt volgens het Nederlandse model niet betaald, slechts gefaciliteerd. Er kan eigen beleid worden gemaakt. 'Er moeten om de wereldtop te bereiken keuzes worden gemaakt. Bij een vereniging willen nog wel eens andere belangen komen bovendrijven.'

Het 'profzwemmen' in Dordt en omgeving verdoezelt volgens Van Westen de armoede die momenteel in 'de breedte van het zwemmen', de competitie, bestaat. 'Er is gek genoeg wel een brede top in Nederland, maar daarachter gaapt een gat. Wij werken met clinics, met minioren. We geven gasttrainingen aan talentvolle junioren uit de hele regio, tot Zeeuws-Vlaanderen aan toe. We zetten veel geld in op kandidaten voor de EJK's, de Europese juniorenkampioenschappen. We werken zeker zo hard aan het traject naar 2008 als dat naar 2004.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden