Analyse

Het beste ijs, het dikste pak sneeuw: zo voorspel je waar dat komt te liggen

Schaatsers op het Naardermeer bij Muiderberg in 2012.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Schaatsers op het Naardermeer bij Muiderberg in 2012.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het komt, het komt. Eerst sneeuw en dan misschien wel een pak ijs. De oorzaak voert terug naar de jaarwisseling, weten klimaatexperts haarfijn. ‘Ik had het Friese waterschap nu wel geadviseerd om de sluizen dicht te zetten.’

Geen land ter wereld voorspelt de ijsdikte met zo veel vlijt en precisie als Nederland. ‘Wat dat betreft is Nederland uniek’, denkt Alfred Snoek, meteoroloog van Weerplaza. ‘Er is heel veel water, maar je weet nooit of je er in de winter op kunt schaatsen. Alleen Nederland kan zo in de ban zijn van ijs.’

Zodra de temperaturen dalen tot het vriespunt, krijgt het halve land winterse visioenen als op de schilderijen van Hendrick Avercamp, waarop de schaatsers sierlijk over het ijs zwieren en een koek- en zopietentje nooit ver weg is.

Harde berekeningen

Dat is het romantische gedeelte, want tegenwoordig gaan aan zulke winterse taferelen steevast harde berekeningen vooraf. Immers, wanneer kan de ijspret beginnen, en hoe voorspel je waar het mooiste ijs komt te liggen?

Alles begint met de aanvoer van koude lucht. Die moet uit het oosten komen, daar waar een landklimaat heerst. Meestal waait de wind in Nederland uit het westen. Om ijs te krijgen, is een zeldzame draai naar het oosten onontbeerlijk.

Waarom dat nu gebeurt? Misschien heeft het te maken met iets bijzonders wat zich rond de jaarwisseling voordeed in de stratosfeer boven de Noordpool. Die luchtlaag, op meer dan 10 kilometer hoogte, warmde toen plotseling flink op. Boven de Noordpool ontstond een hogedrukgebied, en vervolgens keerde de wind in de hogere luchtlagen naar het oosten.

Eerst Spanje, nu Nederland

‘We hebben toen direct gezegd: dit kan weken later nog leiden tot winters weer bij ons’, zegt Peter Siegmund, klimaatexpert bij het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI). Door de veranderingen boven de Noordpool stroomt de koude lucht gemakkelijker van het poolgebied naar het zuiden. De hevige sneeuwval in Spanje was hiervan mogelijk het gevolg – en nu is het de beurt aan Nederland.

‘Midden boven ons land ontstaat eerst een strijdtoneel tussen warme en koude lucht, en daardoor gaat het vooral daar sneeuwen’, vertelt Snoek. ‘Uiteindelijk wint de koude lucht. Dan gaat het vriezen.’

De dikte van de sneeuwlaag is deze keer gemakkelijk te voorspellen, zegt Snoek. ‘De temperatuur blijft onder nul, dus wat er valt, blijft liggen. Om te langlaufen zal het zeker voldoende zijn, in ieder geval in het midden van het land.’

null Beeld

Ingewikkeld

Het voorspellen van de ijsdikte is een stuk ingewikkelder. ‘De grootste belemmering voor de aangroei van ijs is sneeuw, want die heeft een isolerende werking: het water koelt minder af’, weet Snoek. Vandaar dat de weerman een tip heeft. ‘Ga zondag of maandag even kijken of er sneeuw ligt op je favoriete schaatsmeertje. Zo niet, dan is dat een goed teken.’

Verder is de wind van belang. Als het waait, vriest open water minder snel dicht. De diepere en warmere waterlagen blijven zich maar mengen met het water aan de oppervlakte, waardoor er minder snel een ijslaag ontstaat. ‘Maar is er eenmaal ijs, dan kan wind juist wél gunstig zijn’, zegt Snoek. ‘Want bij de ijsaangroei komt warmte vrij, en die wordt dan met de wind weggevoerd.’

Ondiep water, geen stroming, helder weer: dat zijn de ideale omstandigheden voor het ontstaan van een dikke laag ijs op sloten en plassen. Snoek: ‘De beste plek om te schaatsen? Ik zou het dit weekend proberen op een vennetje op de Utrechtse Heuvelrug, in de beschutting, met weinig wind. Later in de week komen dan wel de grotere wateren.’

En de Elfstedentocht? Die gaat dit jaar sowieso niet door, dat is in november al besloten. ‘Maar als je de temperaturen zo ziet, dan was dit een mooie basis geweest om het te proberen’, zegt Alfred Snoek. ‘Ik had het Friese waterschap nu wel geadviseerd om de sluizen dicht te zetten.’

Ook Peter Siegmund van het KNMI denkt dat we komende week echt iets uitzonderlijks gaan beleven. ‘Zo veel ijsdagen, dat komt niet vaak voor, zeker niet nu de aarde opwarmt.’

null Beeld

Lees ook:

Lang voordat ons land van een dik pak sneeuw wordt voorzien, begint de voorpret al. Waarom verheugen we ons zo op de ‘klassieke winter’? Mogelijk gaat er iets geruststellends van uit.

Ook prettig, zo’n vroege aankondiging van sneeuw- en ijspret: de verkoop van sleetjes en schaatsen is onmiddellijk aan het pieken geslagen.

Een heuse sneeuwjacht. Gevoelstemperatuur -15. IJzel op de wegen en sneeuwduinen in de straten. Maar ook ruim 10 duizend 80-plussers die bij een vaccinatiestraat van de GGD hun corona-prik kunnen halen. Die vooruitzichten bezorgen de GGD’s en het RIVM hoofdbrekens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden