Het best bewaarde geheim

‘Nee, moeder, niet hier poepen! Niet in de woonkamer, op uw stoel’, hoort Alex zichzelf roepen. ‘Foei, vies, af! In je mand’, heeft hij er bijna achteraan gezegd....

Niet snel zal Alex deze dag vergeten. De dag dat hij zich realiseerde dat zijn moeder niet onzindelijk was, maar onzindelijk gemaakt werd.

Het is het grootste geheim van verpleeghuizen. Iedereen weet het maar door schaamte wordt het toch geen politiek item: hoe ouderen daar onzindelijk gemaakt worden. Het leven eindigt zoals het begint: onzindelijk en in de luiers. Maar, anders dan bij baby’s, zonder perspectief op vooruitgang. Zonder dat iemand je schattig vindt.

Het is gebruikelijk dat ouderen die nog volledig zindelijk zijn, bij aankomst meteen een luier om krijgen. (Nog liever zouden sommigen hen een katheter indoen. Scheelt al dat verschonen, dat voor die mensen zelf ook maar akelig is.) En als je iemand een tijdje in de luiers zet en zijn vraag om naar de wc te mogen stelselmatig negeert, verliest hij vanzelf zijn zindelijkheid. De luier wordt daarmee automatisch noodzakelijk en dus legitiem.

In de jaren zestig was de ontdekking van dit mechanisme het belangrijkste motief achter de afschaffing van de psychiatrische inrichting. De meest normale, geestelijk gezonde mensen worden in de inrichting gek gemaakt, betoogde in 1961 de socioloog Ervin Goffman in zijn klassieker Totale instituties. Iedereen die een tijdje in een inrichting als gek wordt behandeld, wordt vanzelf gek, en daarmee ontstaat de legitimatie om hem op te sluiten, vast te binden en plat te spuiten.

Precies op die manier is het hedendaagse verpleeghuis een broedplaats van onzindelijkheid. Soms trouwens de hedendaagse thuiszorg ook. Mevrouw Koops bijvoorbeeld, zelf ver in de tachtig, wil graag met haar dementerende man blijven wonen, thuis dus. Een onredelijke eis na zestig jaar huwelijk? De thuiszorg vindt het onverantwoord. Meneer Koops is zwaar. Er moeten twee medewerkers van de thuiszorg komen om hem te tillen. Maar dat is te duur. ‘Als u dan per se wil dat uw man thuis blijft wonen, moet u wel begrijpen dat we ’s avonds niet meer komen om hem naar de wc te brengen. We doen hem ’s middags een luier om en dat is het.’

Het gebeurt vast niet in alle verpleeghuizen, maar we weten het niet. Hoeveel mensen zouden er het afgelopen jaar onzindelijk gemaakt zijn? Kan iemand dat misschien uitrekenen en er een krantenkop van maken?

Het is erg belangrijk en lovenswaardig, die ranglijst van alle verpleeghuizen die de Volkskrant afgelopen zaterdag in het Vervolg publiceerde. Onderzoeksjournalistiek in de ware zin van het woord, gedreven door nieuwsgierigheid en uithoudingsvermogen tot en met de rechter aan toe, los van de waan van de dag. Maar dit onzindelijkheidsleed onttrekt zich aan zo’n ranglijst. Toch is dit een van de dingen die we beslist willen weten als we ooit een verpleeghuis moeten kiezen: waar worden ouderen niet tot baby’s gereduceerd?

Hoe verschillend zijn de honderden verpleeghuizen in dit opzicht? In de commentaren van deskundigen op de ranglijst van verpleeghuizen vallen vooral de overeenkomsten op. Alles staat of valt met voldoende personeel, dat goed is opgeleid. De combinatie van te weinig en te laag opgeleid personeel maakt veel verpleeghuizen zo erbarmelijk. Personeel dat ook niet meer zijn best doet iedereen tijdig naar de wc te brengen. Overbelast en te weinig begeleid en geïnspireerd. Drinkt liever nog een kop koffie in het kantoortje, want tekort schieten doe je toch wel.

Die moedeloosheid, dat cynisme, ook van mensen die vol idealisme begonnen, is onovertroffen beschreven door Anne-Mei The in het boek In de wachtkamer van de dood (Thoeris, 2005). Alleen een groot offensief voor meer en beter opgeleid personeel kan dat verhelpen.

Geweldig, die extra miljard voor beter opgeleid en dus beter betaald personeel in het onderwijs. Nu de verpleeghuizen nog. Het collegegeld verhogen helpt daar niet. Maar 1 miljard is nog geen 2 procent van wat er jaarlijks in de zorg omgaat. Dat moet ergens te vinden zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.