Column

'Het best bewaarde geheim van Den Haag: ongeschokt geloof in onze overheid'

Eerst was er een overweldigende gezamenlijkheid voor royale uitdeling van toeslagen, nu is er consensus over het idee dat er flink - en met succes - gecontroleerd gaat worden. We leven in een land vol optimisten, schrijft Volkskrant-columnist Martin Sommer.

Staatssecretaris van Financiën Frans Weekers (R) tijdens het debat waarin hij zich moest verantwoorden voor de fraude met zorg- en huurtoeslagen door Bulgaarse bendes.Beeld anp

Wat heeft het Kamerdebat van dinsdag over de Bulgaarse toeslagenfraude netto opgeleverd? Niet zo veel. Staatssecretaris Frans Weekers moet voortaan met zes loodgieterstassen vol stukken naar huis in plaats van twee. Dat had een collega van Het Financieele Dagblad getwitterd. Weekers was iets te ontspannen en krijgt strafwerk. En het ambtelijk apparaat gaat weer in de controle-modus, na de gelduitdeelstand van tot voor kort.

Veel reflectie op de goedgeefsheid van de Belastingdienst was er niet in de Kamer. Te druk met het in de kuiten van Weekers hangen. Waarom wist hij niet dat Bulgaren stonden te zwaaien met oranje ING-pasjes? Hoe kleiner de fractie, des te groter de verontwaardiging. Dit alles onder de geharnaste aanvoering van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, die ook fysiek steeds meer op een Argentijnse bijt-hond begint te lijken.

Jammer dat regeringspartijen VVD en PvdA met Neppérus en Groot een stel verbale struikelaars hadden ingezet. De Kamer had inderdaad een geweldige kluit boter op het hoofd, maar deze twee waren onmachtig die in te wrijven. Zes jaar geleden was de gehele volksvertegenwoordiging, de PvdA uitgezonderd, voor een 'gemakkelijk toegankelijk' toeslagensysteem. Het was in de nadagen van de Fortuyn-opwinding en de burger mocht geen strobreed in de weg worden gelegd.

Géén controle vooraf, vond toen het CDA , maar ook D66 en zeker de SP, altijd op de bres voor de arme burger. Allemaal eisten ze dinsdag het hoofd van de staatssecretaris die te weinig had gecontroleerd. Jammer van de woordkunstenaars Neppérus en Groot, want er is in Den Haag geen beter argument om je tegenstander te vloeren dan hypocrisie of draaien. Het neemt niet weg dat Weekers een flink potje heeft zitten slabakken.

Gulheid
Wat een opgetelde narigheid, zou je zeggen. Een krachteloos kabinet laat een kluns zitten, nadat drie weken geleden een andere kluns ook al mocht blijven. Een leugenachtige Kamer doet er eerst zes jaar over om wijdverbreide fraude te ontdekken en komt pas in actie na tv-beelden van Bulgaren die zichzelf pinautomaat noemen. Naïviteit, inefficiency, verdeeldheid, onoprechtheid. 77 Procent van de inbellers bij Standpunt.nl vond dat het kabinet nu elke geloofwaardigheid heeft verloren.

Maar wacht nog even voordat u een eind touw bestelt. Er is een ander perspectief mogelijk: het Bulgaarse. De officier van justitie in Sofia die de toeslagenfraude onderzoekt, stelde droogjes vast dat gulheid bij het Nederlandse systeem hoort, en dat wij nu met het Bulgaarse systeem hebben kennisgemaakt. Anders gezegd, jullie hebben allemaal blauwe ogen en zijn te goed van vertrouwen. Dat is natuurlijk waar, maar daar hebben we het een andere keer over.

Waar het om gaat, is dat er in Bulgaarse ogen kennelijk een Nederlands systeem bestaat. Onlangs stuurde een goede kennis een YouTube-filmpje met een zogeheten TED Talk van de Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev. Een TED Talk is een betoogje van tien minuten. Deze van Krastev heette 'Democratie en transparantie', vanuit Bulgaars perspectief. Krastev is even geniaal als grappig, en begint met de vaststelling dat je 'gelukkigen hebt, dan ongelukkigen, en dan Bulgaren'.

Bulgarije heeft net verkiezingen achter de rug. Opkomst 44 procent, en een premier die tot zijn nek in de affaires zit en alle officieren van justitie homo's noemt.

Niet om vrolijk van te worden, dat Bulgarije. U bent een klein land, net als wij, zegt Krastev in het filmpje. En dan: 'U houdt van complexiteit, u bent optimistisch.' Wij optimistisch, wat krijgen we nou? Wij zien in dat Kamerdebat het omgedraaide vestje van Pieter Omtzigt. Plus schaamteloos opportunisme en opgeklopte tegenstellingen. Bezien van achter de Balkan heet dat gedraai voortschrijdend inzicht. Eerst was er een overweldigende gezamenlijkheid voor royale uitdeling, nu is er consensus over het idee dat er flink gecontroleerd gaat worden. En vooral meent iedereen dat dat ook gaat lukken.

'Toeslagenwalhalla'
Gedeelde waarden, ongebroken vooruitgangsgeloof, eensgezindheid en vertrouwen, dat is Nederland voor de bewoners van Sofia. De cynische officier van justitie zei: nu jullie met ons kennis hebben gemaakt, gaan jullie je wetten veranderen. Dat kun je opvatten als een ellendig gevolg van de open grenzen in Europa. Maar het is net zo goed een blijk van vertrouwen in de rule of law, in zakelijke oplossingen, de waarde van gelijkheid en redelijke herverdeling.

Het best bewaarde geheim van Den Haag is de Kamerbrede overeenstemming, inclusief de PVV. Woordvoerder Van Vliet had het dinsdag over 'toeslagenwalhalla' Nederland. Maar indertijd had ook Geert Wilders voor gestemd. Nu begon uitgerekend Van Vliet over protocollen voor de Belastingdienst - wat een ongeschokt geloof in onze overheid en ambtenarij.

VVD-leider Halbe Zijlstra schrijft in de NRC dat de staat nu echt kleiner moet, PvdA-coryfee Wouter Bos beweert met droge ogen dat rechts in dit land voor het recht van de sterkste is. Krastev zal de knopen van zijn broek lachen. Sinds het begin van de crisis heeft de Nederlandse staat alleen maar méér van het nationaal product opgesoupeerd. Links dan wel rechts aan het bewind, het maakte niets uit.

Het SCP zal ervan opkijken, maar dit is een land vol optimisten. Wij gaan dit toeslagvarkentje wassen. En ook Zijlstra blijft voor een rechtvaardige verdeling van ons belastinggeld. Frans Weekers gaat het allemaal zelf controleren. Met die zes tassen mee naar huis. Hij kan het, het kan!

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

 
Wij zien in dat Kamerdebat het omgedraaide vestje van Pieter Omtzigt. Plus schaamteloos opportunisme en opgeklopte tegenstellingen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden