Het belang van wie wij zijn 

De Bijbel een deugdzaam en verheven boek? Dat niet, maar het lezen ervan kan je wel dwingen eerlijk naar jezelf te kijken.

De Heilige Schrift. Ik heb nooit goed begrepen waarom de Bijbel zo wordt genoemd. De hoofdletters en plechtige woorden roepen beelden op van heroïsche profeten en van de maagd Maria die een serene blik op haar onbevlekt ontvangen kind laat rusten. Het is een Bijbel in pasteltinten, braaf, een beetje zoals veel kinderbijbels eruit zien.


Als je de verhalen over Jacob, Jona en Petrus goed leest, kun je nauwelijks beweren dat de Bijbel een deugdzaam en verheven boek is. Aartsvader Jacob eiste het eerstgeboorterecht op met een achterbakse list en een bord linzensoep; de profeet Jona weigerde een stad te waarschuwen, omdat hij het liefst de hele boel in de fik zag gaan. En de discipel Petrus, de hartstochtelijkste aanhanger van Jezus, verraadde hem niet één, maar drie keer.


De literatuurcriticus Eric Auerbach betoogt dat figuren als Jacob, Jona en Petrus precies het verschil illustreren tussen de Bijbel en teksten uit de klassieke oudheid. In de oudheid werden belangwekkende gebeurtenissen uitsluitend geschreven in een verheven stijl, met in de hoofdrol vorsten, koningsdochters en legeroversten. Het alledaagse hoorde daar niet in thuis, dat was het domein van satire. Oedipus zal je nooit een appel zien schillen of een dialoog zien voeren met zijn slavin.


In de Bijbel is dat precies omgekeerd. Het grote drama speelt zich af tussen de linzensoep en bonkige herders. En in tegenstelling tot klassieke teksten zijn de hoofdrolspelers niet edel, maar ijdel, kleinzielig, haatdragend en koppig. Nooit helemaal te doorgronden, net als wijzelf.


Toch staat mijn wereld dichter bij die van de klassieke schrijvers. Ik word getraind om mijn ego op te poetsen en mijn 'profiel' te polijsten, zoals de klassieke schrijvers dat met hun personages deden. Het is niet lucratief om al te eerlijk over jezelf te zijn, omdat excelleren niet past bij de grillen van de menselijke beperkingen. Wil je fatsoenlijk functioneren in je werk, dan dien je assertief, doortastend en zelfverzekerd te zijn.


Daarom blijf ik de Bijbel lezen. Als ik die lees, word ik gedwongen eerlijk naar mezelf te kijken. Want als Jacob, Jona en Petrus in al hun weerbarstigheid voor de lezer en voor God kunnen staan, wat heb ik dan nog op te houden? Als God met hen verder wilde gaan, dan wil hij dat misschien ook met ons, met mij. En dan doen beelden en verwachtingen die anderen van mij hebben, het ideaal dat ik voor mezelf heb, er opeens niet zoveel meer toe.


Wat wij belangrijk vinden, hoeft dat in de Bijbel niet te zijn. Figuren die nu de aartsvaders heten, Abraham, Izaäk en Jacob, waren destijds types in de marge, onbetekenend. En ook Jezus is in de Romeinse kronieken nauwelijks terug te vinden. Hij was een sekteleider uit een achterlijk gebied, wat moest een historicus daar mee? Het weerhield God er niet van zich onvoorwaardelijk aan hen te binden.


Zo wordt alles op zijn kop gezet: hoeren worden helden, herders worden koning en God wordt mens. Het lijkt satire, maar is bloedserieus. Die omkering laat mij steeds weer met een nieuwe blik naar de werkelijkheid kijken. Maatschappelijk succes, de netwerken die we opbouwen, de functies die we vervullen, ze zijn niet betekenisloos, maar belangrijker is het wie we zijn geweest, voor wie we onze nek hebben uitgestoken en wie we hebben liefgehad. Hoe gebrekkig ook.


De Bijbel is in verschillende vertalingen verkrijgbaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden