'Het bedrijf dat Groot-Brittannië bouwde' is niet meer

Na mislukte reddingspogingen kwam er een einde aan bouw- en facilitair bedrijf Carillion. De Conservatieve regering weigerde bij te springen.

Een kraan van Carillion bij een bouwproject in Londen. Beeld AFP

Wat is Carillion?

Gevangenissen, ziekenhuizen, spoorlijnen, stations, autowegen, theaters, voetbalstadions, legerbases, musea, luchthavens, bibliotheken... Wat bouwt Carillion eigenlijk niet? Het is het op twee na grootse bouwbedrijf van het Verenigd Koninkrijk en prominent aannemer van de Britse overheid. Ook over de grens is Carillion actief, onder meer in Ierland, Denemarken, Canada, de Cariben en de Golfstaten. Er werken wereldwijd 43 duizend mensen, waarvan bijna de helft op de Britse eilanden. Honderden onderaannemers zijn afhankelijk van Carillion, dat ruim een eeuw geleden in de autostad Wolverhampton, onder de naam Tarmac, was begonnen als klein bouwbedrijf. Zestien jaar terug begon het grote Carillion-avontuur.

Carillion bouwt niet alleen, het beheert vaak ook de gebouwde overheidsfaciliteiten. Dat uitbesteden gebeurt op basis van privaat-publieke samenwerking. Onder New Labours minister van Financiën Gordon Brown werden zulke constructies populair in ambtelijke kringen. Private Finance Initiative (PFI) is een verkapte vorm van privatisering, waarbij het bedrijfsleven de grote investeringen doet die die door de gebruiker, zoals een school of een ziekenhuis, in de daaropvolgende decennia worden betaald. Het is een manier om grote overheidsuitgaven buiten de boeken te houden.

De visitekaartjes van Carillion, dat kan buigen op een jaaromzet van omgerekend 6 miljard euro, zijn de Royal Opera House op Covent Garden, Tate Modern (de tot museum omgebouwde krachtcentrale langs de Theems) en de bibliotheek van Birmingham (ontworpen door Francine Houben). Een half jaar geleden kreeg het de laatste superopdracht van de Britse overheid: een deel van de aanleg van de omstreden hogesnelheidslijn van Londen naar het noorden des lands. De nieuwe opdracht bleek achteraf te zijn bedoeld als een reddingsboei na een winstwaarschuwing.

De bibliotheek van Birmingham (ontworpen door Francine Houben) Beeld epa

Wat is er gebeurd?

Kort gezegd: overmoed. Binnen de multinationale onderneming, bij de geldschieters en bij de diverse ministeries leefde het idee dat Carillion 'te groot is om failliet te gaan'. Dat dacht indertijd ook The Royal Bank of Scotland, die in 2008 op de klippen liep na een onverantwoordelijke overname van ABN Amro en moest worden genationaliseerd door de toenmalige Labour-regering. Met deze veronderstelling in het achterhoofd heeft Carillion risico's genomen en met geld gesmeten, onder meer naar aandeelhouders en de diverse bestuursvoorzitters die ondanks hun dubieuze beleid naast hun salarissen miljoenen aan bonussen hebben ontvangen, ook toen het al minder ging.

Afgelopen jaar diende de realiteit zich aan. Hogere arbeidskosten, duurde importen van bouwmaterialen (lage pond!) en opdrachtgevers in het Midden-Oosten die traag waren met het betalen van rekeningen zorgden voor financiële problemen bij drie grote bouwopdrachten: ziekenhuizen in Liverpool en Birmingham, plus een autoweg nabij Aberdeen. De schuldenlast liep snel op tot ongeveer een miljard euro. Eenderde van dit bedrag was nodig om het einde van deze maand te halen, maar de regering heeft geweigerd te helpen.

De aandelen zijn afgelopen maanden met 90 procent gedaald en het pensioenfonds komt nu 650 miljoen euro tekort. Andere verliezers zijn de banken. Barclays, HSBC, Lloyds en Santander hebben gezamenlijk 2.3 miljard euro uitstaan. Grote zorgen bestaan ook over het lot van de 20.000 Britse werknemers. Carillion werkt aan 450 overheidsprojecten. Volgens Downing Street kunnen de uitbestede taken binnenshuis of door anderen worden overgenomen. Probleem is dat Carillion indirect ook verantwoordelijk is voor duizenden andere banen, van glazenwassers, beveiligers tot verkopers van kerstverlichting. Het dreigt zich als een olievlek te verspreiden.

Wat is de (politieke) betekenis?

Het ziet er belabberd uit voor de Britse regering. Dat bijna alle departementen eind vorige week vertegenwoordigd waren bij het eerste crisisoverleg geeft de omvang van het probleem weer. Er leven veel vragen. Waarom kreeg Carillion in november een opdracht ter waarde van 1.6 miljard euro toen al bekend was dat de aasgieren boven Carillion cirkelden? Waarom heeft de overheid na de eerste winstwaarschuwing geen toezichthouder gestuurd? Heeft Brexit met zich meegebracht dat er geen tijd en energie is voor andere dringende zaken? En dan is er het morele dilemma: moet de belastingbetaler, om erger te voorkomen, een bedrijf redden dat incompetent is bestuurd?

Er worden ook fundamentele vragen gesteld over het privaat financieren van de publieke zaak. De dienstverlenende tak van Carillion vormt samen met ondernemingen als G4S, Serco, Capita en ATOS een schaduwstaat. Op maandag werd al snel duidelijk hoeveel tentakels een relatief onzichtbaar bedrijf als Carillion heeft: van problemen met schoolmaaltijden in Oxfordshire tot vieze treinen in de Londense avondspits en een tekort aan printpapier in de bibliotheek van Croydon.

De val legt ook de contacten bloot tussen belangrijke politici en het failliete bedrijf. Oud-minister van Financiën George Osborne vroeg zich af waarom zoveel macht in handen is van enkele facilitaire reuzen, vergetend dat hij drie jaar geleden, met een Carillion-helm op zijn hoofd, de lof zong op Carillion. Theresa May zal er spijt van hebben dat ze de voorzitter van Carillions Raad van Commissarissen heeft aangesteld als adviseur op het gebied van verantwoordelijk ondernemen.

Voor linkse politici als Jeremy Corbyn, een pleitbezorger van de publieke zaak, is de crisis een bevestiging van het gelijk. Of in de woorden van Groenen-kamerlid Caroline Lucas: 'Hier voor ons ligt het neoliberale verhaal.'

Oud-minister van Financiën George Osborne vroeg zich af waarom zoveel macht in handen is van enkele facilitaire reuzen, vergetend dat hij drie jaar geleden, met een Carillion-helm op zijn hoofd, de lof zong op Carillion. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden