Het barst van de Elfstedentochten

Het is een gemhe tocht in Oostenrijk. In Zweden gaat het langs een oude Vikingroute. Bij gebrek aan natuurijs in eigen land worden overal Elfstedentochten verreden....

IJs is ijs is eis is is. Als er maar geschaatst kan worden.

Wie, de fameuze woorden van schaatscoach Gemser indachtig, in gesprek raakt met het ijs, merkt dat ijs overal dezelfde taal spreekt. Dus zo gek is het niet dat Nederland Schaatsland bezig is met een kleine kolonisering van buitenlands ijs. Want op een gegeven moment heeft iedere schaatser de buik vol van overvolle kunstijsbanen en van de zoveelste tevergeefse oefencampagne voor natuurijstochten die nooit komen.

Als ski massaal afreizen naar de sneeuw, waarom schaatsers dan niet naar het ijs?

Sinds jaar en dag is de Oostenrijkse Weissensee het symbool van de Nederlandse ijs-expansiedrift. Op het bergmeer in Bundesland Karintioefden de afgelopen tien dagen duizenden Nederlanders over het ijs als deelnemer aan wedstrijd of toertocht. De meesten van hen gingen voor de 200 kilometer. Het Weissenseefeest wordt vandaag afgesloten met de zestiende Alternatieve Elfstedentocht voor wedstrijdrijders de legendarische Veluwse doordouwer Dolle Dries van Wijhe won in 1989 de eerste.

Het begon allemaal met een Alternatieve in de winter van 1974. Zo'n achthonderd Nederlandse schaatsers reisden ervoor naar het Noorse Lillehammer. Later verhuisde het circus naar verschillende locaties in Finland, vanwege de grotere ijszekerheid daar. In 1976 werd de eerste Finse alternatieve Elfstedentocht verreden.

De Finse 200-kilometertocht bestaat nog steeds, op 28 februari wordt in Kuopio de 28ste editie verreden, alle marathonkanonnen doen mee. Maar een scheiding der geesten leidde halverwege de jaren tachtig tot nieuwe zoektochten naar buitenlands ijs. Organisator Aart Koopmans vond eerst een alternatief op de Mazurische meren in Polen. Hij had de pech dat in datzelfde jaar na 22 winters wachten weer een te Elfstedentocht werd verreden, en het jaar daarop nog eentje. Vervolgens lag er in 1987 in Polen geen ijs, waarmee het avontuur een stille dood stierf.

Uit de Poolse rampen herrees, als een Feniks uit de as, het instituut van de Weissensee een ijsvlakte van 6,5 vierkante kilometer. Op het meer groeide een waar schaatsfeest dat gemiddeld tien dagen in beslag neemt. Van twaalfhonderd schaatsers in 1989 naar vierduizend nu, plus tweeduizend familieleden en andere belangstellenden. 'We gaan elke vergelijking met de echte Elfstedentocht uit de weg', zegt Philip Detmar van de Stichting Wintermarathon, de louter uit vrijwilligers bestaande organisatie achter 'de Weissensee'. 'Niets is vergelijkbaar met de echte Elfsteden. Je moet dit zien als een familiefeest. Mensen zien elkaar een heel jaar niet, en komen elkaar hier in Oostenrijk weer tegen.'

Aart Koopmans ontving inmiddels het Grootkruis van Verdienste van Karinthioor zijn inspanningen. De Hollandse schaatsersinvasie draagt elk jaar in januari zo'n 2,5 miljoen euro bij aan de economie van de Weissensee-regio, die ook de rest van het jaar profiteert van de sterk toegenomen naamsbekendheid onder Nederlandse toeristen.

Concurrentie van andere bestemmingen? 'Nee', zegt Detmar. 'Dit is zo'n instituut geworden, daar kunnen andere schaatslocatiesnooit tegenop.' Afgezien van Friesland natuurlijk, bedoelt Detmar.

Geredeneerd volgens de wetten van de logica, was noch Noorwegen, noch Finland, Polen of Oostenrijk het meest voordehand liggende land voor alternatief 'Nederlands' ijs. Wat schaatscultuur betreft, lijkt in Europa maar land op Nederland: Zweden. Daar maakt het wedstrijdschaatsen op de langebaan weliswaar slechte tijden door, maar de cultuur van het tochten schaatsen in de vrije natuur is er net als in Nederland sterk ontwikkeld met als belangrijkste verschil dat ijsloze winters in Zweden niet voorkomen.

De Stockholmse schaatsclub SSSK heeft achtduizend leden, schaatsen is in Zweden de snelst groeiende buitensport. Voor de Zweden gaat het daarbij niet om snelheid of het winnen van wedstrijden. De Zweed gebruikt de schaats als aangenaam vervoermiddel voor tochten door de winterse natuur.

Sinds een aantal jaren hebben de fijnproevers onder de Nederlandse schaatsers Zweden ontdekt als alternatief voor de massaliteit van de Weissensee. Elk jaar nemen een paar honderd Nederlanders deel aan driedaagse trektochten op het ijs rond Stockholm. En langzaam maar zeker ontwikkelen zich meer schaatsinitiatieven. Ook de Zweden beseffen dat ijs voor Nederlanders een toeristische aanbeveling is.

Zo wordt op 8 februari tussen Uppsala en Stockholm de Vikingaret gehouden, een schaatstocht over tachtig kilometer langs de route die de oude Vikingen volgden op weg naar zee. Vandaag wordt op het Orsasjen meer 350 kilometer ten noorden van Stockholm, de Siljansrinnet verreden, een toertocht over 25 of 50 kilometer. En op zaterdag 21 februari vindt op het meer bij Orsa en Mora, nadat vorig jaar al een soort try-out werd gehouden, de eerste grote test plaats: de Orsa 200K, een alternatieve Elfstedentocht over 200 kilometer. Er worden een paar honderd Nederlandse deelnemers verwacht.

'Er is een wezenlijk verschil tussen het schaatsen in Oostenrijk en dat in Zweden', zegt Fred Geers, die via zijn Nordic Skating Center het schaatsen in Zweden promoot. 'Op de Weissensee wordt een stukje Nederland gecree. Gezellig. Maar wie in Zweden gaat schaatsen, doet dat binnen in de Zweedse schaatscultuur. Het is geen Ankeveen, het is geen Weissensee, het is Zweden.'

En Zweden, heeft Geers de afgelopen jaren gemerkt, geldt in Nederland onder brede lagen van de bevolking nog als 'koud, duur, donker en ver weg'. De afstand van Utrecht naar Orsa bedraagt 1500 kilometer. Van het aprchaatsgebeuren moet de schaatser er ook geen al te hoge verwachtingen koesteren dat is in Oostenrijk een stuk gemher. Schaatsen in Zweden is voor rustzoekers en natuurliefhebbers, en langzaam maar zeker groeit het aantal ijsliefhebbers dat die kenmerken waardeert en afreist.

Tweehonderd kilometer in Kuopio, op de Weissensee of het Orsameer: de Nederlandse liefhebber van het betere tochtenwerk heeft ruime keuze. Voor wie t eens wat anders wil, is er bovendien op 28 februari nog de 200-kilometertocht op het Sylvan Lake bij Calgary,in de Canadese provincie Alberta. Daar heeft tweevoudig Elfstedentochtwinnaar Evert van Benthem, tegenwoordig boer te Canada, het initiatief genomen voor een schaatstocht die de komende jaren moet uitgroeien tot nen echte Alternatieve Elfstedenwedstrijd.

Maar voor de echte schaatsavonturier is Canada nog een beetje aan de tamme kant. De Akan Marathon op het Akanmeer op het Japanse eiland Hokkaido, in 2000 voor het eerst verreden en gewonnen door marathonman Piet Kleine, is leuk voor wie eens wat anders wil een datum voor de wedstrijd is voor dit jaar nog niet bekend. Voor mooie toertochten kan de liefhebber ook terecht in Canada en de VS zij het dat daar de 200K een nog onbekend fenomeen is.

De meest bijzondere mogelijkheid om af te kicken van de kunstijsbaan doet zich tussen 19 en 25 maart voor op het Baikalmeer, 's werelds grootste zoetwaterreservoir, in het kader van de tweede Winteriada. Daar kan de schaatsliefhebber deelnemen aan een zesdaagse schaatstrektocht over tweehonderd kilometer vanuit Irkoetsk.

En daarna wordt het, op het noordelijk halfrond althans, lente en zomer, een lastige tijd voor toertochtrijders. De Stichting Wintermarathon onderzoekt daarom de mogelijkheden voor een 200-kilometerwedstrijd in juli, in het dan winterse PatagoniZuid-ArgentiniDe naam van de alternatieve zomer-Elfstedentocht is al bekend: de Maximarathon. Lekker schaatsen in juli, in de buurt van het stadje Ushuaja. Naar verwachting zullen in 2005 ruim 500 liefhebbers afreizen onder wie vermoedelijk n de befaamde Elfstedenrijder W. A. van Buren, ondanks plaats van handeling en naam.

IJs is ijs is ice is hielo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden