Reportage Referendum homohuwelijk

Het bange leven van de Roemeense homo

Dit weekeinde mogen de Roemenen zich uitspreken over een voorstel dat de deur naar het homohuwelijk met een klap dichtsmijt. En het leven is nu al zo lastig, voor mannen als Paul en Cristian.

Cristian (L) en Paul (R) in Pauls studio in Cluj. Beeld Joris Van Gennip

‘Moet je horen’, zegt Paul. Vanaf de achterbank begint hij voor te lezen van een glanzende flyer die iemand in het halletje van zijn flat heeft opgehangen. Wat hij leest, maakt hem zo mismoedig dat hij de flyer later thuis zal verfrommelen en in de prullenbak zal gooien. Hij zal naar Cristian lopen, zijn vriend, en hem liefkozend over het hoofd kriebelen. Dat is straks. Eerst rijden de twee nog door de beboste heuvels van Roemenië, niet ver van de stad Cluj. Er hangt mist in het dal.

Paul Muresan (30) en Cristian Marcu (38) zijn homo. Op de flyer die niet alleen Paul maar miljoenen Roemenen onder ogen hebben gekregen, staat dat Roemeense kinderen ‘beschermd’ moeten worden tegen ‘gender-ideologie’ en tegen de ‘dictaten’ van de ‘seksuele revolutie’.

Dit weekend mogen Roemenen stemmen in een referendum dat is aangezwengeld door de ultrachristelijke lobbygroep Coalitie voor het Gezin. Als de opkomst hoog genoeg wordt, komt straks in de Roemeense grondwet te staan dat het huwelijk iets is tussen man en vrouw. Een ruime overwinning van het ja-kamp tekent zich af. Nu al kunnen homo’s en lesbiennes in Roemenië niet trouwen, maar na dit weekend dreigt de route naar een eventuele wetswijziging helemaal te worden afgesloten.

Paul kijkt vol afschuw naar een pro-referendum flyer die in zijn flatgebouw in Cluj hing. Beeld Joris Van Gennip

Appeljam

Cristian en Paul zien elkaar elke dag, al wonen ze niet samen. In het gehucht Salicea tuinieren ze, maken ze samen marmelade of koken ze stoofpotjes met courgettes, augurken en ingemaakte paprika’s uit de moestuin. ‘Eigenlijk zijn we heel saai. Trouwens, willen jullie wat appeljam mee naar huis? Je wordt er misschien wel homo van.’

Hun vrolijke openheid op sociale media en in de pers is uitzonderlijk. Homoseksualiteit verkeert in Roemenië nog altijd in de taboesfeer.

Paul: ‘Als je lesbisch bent, zeggen ze hier: vast een eenzame vrouw die geen man kon vinden.’

Cristian: ‘We zijn geestesziek en mogen geen kinderen opvoeden.’

Paul: ‘Ik heb vrienden die tandarts zijn, historicus of radioloog. Ze zijn gay, maar verstoppen zich in een fantasiewereld.’

Cristian: ‘Ik vroeg mijn zus naar het referendum. Ze ontweek het antwoord. Als ze ja stemt, weet ik niet of ik haar nog wil zien.’

Sentimenten die in de hele regio aan kracht winnen, kloppen nu ook in Roemenië op de deur. Het referendum, aldus de initiatiefnemers, dient de ‘nationale eenheid’ en ‘soevereiniteit’. Vergeet links versus rechts, in heel het voormalige communistische blok gaat het ruwweg tussen meerderheid (Christelijk) en minderheid (liberaal). Met ontzag kijken regeringsleiders naar Viktor Orbán in Hongarije. Het moet maar eens uit zijn met het heilig verklaren van minderheden (asielzoekers, lhbt’ers), zeggen ze tegen Brussel: hoog tijd dat de meerderheid iets terugzegt.

In een enquête van onderzoeksbureau Pew uit 2017 zei 85 procent van de Roemenen homoseksualiteit maatschappelijk onacceptabel te vinden. De regering onder leiding van de sociaal-democratische PSD-partij haakt daar gretig op in. Mensen zijn bang dat ‘een man straks mag trouwen met een dier’, zo onderbouwde PSD-partijleider Liviu Dragnea zijn ja-stem.

Het is een afleidingsmanoeuvre, snoeven critici. ‘En een poging om een nieuwe ideologie te schragen: nationalistisch en religieus’, zegt Cristian Parvulescu, decaan aan de School voor Politieke Studies in Boekarest. Maandag, als de uitslag bekend wordt, begint het hoger beroep tegen Dragnea, die achter de schermen het land bestuurt. Hem hangt drieënhalf jaar cel boven het hoofd wegens ambtsmisbruik.

Paul schenkt glaasjes in met kersenlikeur. Zelfgemaakt, uit de tuin van Cristian. Cristian heet ook wel ‘de das’. ‘Omdat hij zo harig is’, knipoogt Paul. ‘Hij heeft eenzelfde vachtje.’

Cristian groeide net als zijn vriend op met een alcoholist als vader. Op een dag gooide senior straalbezopen de meubels de tuin in. Toen hij Cristians moeder naar de keel wilde vliegen met een mes, sloeg Cristian hem tegen de grond. Tegenwoordig hebben ze geen contact meer. ‘Dit gebeurt in zoveel gezinnen. Dat is de traditionele familie die ze willen verdedigen.’

Cristian Marcu (kaal) en Paul Muresan (zwarte haren) in en rondom Cluj. Beeld Joris Van Gennip

Violet haar

Beneden in het dal, in de oude stad van Cluj, zit een groep jonge design-studenten rond de tafel van café Insomnia. In dit lhbt-vriendelijke café durven ze zichzelf te zijn. ‘Ik heb mijn moeder gezegd dat ik biseksueel ben’, stamelt Eusebiu Ignat (20). Zijn haar is half violet, half roze geverfd. ‘Ik val op jongens. Ik vind het zo moeilijk te vertellen, nu ook tegen jou.’

Buiten het café begint een andere wereld, eentje bewoond door historicus Mircea Abdrudan (44). ‘Homo ben je niet bij geboorte, dat word je. Als je uit een gebroken gezin komt bijvoorbeeld. Homo’s zijn van alle tijden, die zie ik ook wel, maar vroeger waren ze wat discreter. Ze beledigden de meerderheid niet.’

De 19-jarige Alina staat verderop flyers uit te delen. ‘Ik wil mijn toekomstige kinderen behoeden voor trauma’s. Bijvoorbeeld dat ze twee mannen zien zoenen.’

Portret van Eusebiu Ignat in de Gay Friendly bar Insomnia in Cluj. Beeld Joris Van Gennip

Ondertussen heeft het referendum veel weg van een achterhoedegevecht: dankzij een Europees vonnis, deze zomer bekrachtigd door het Roemeens Constitutioneel Hof, hebben koppels van gelijk geslacht dezelfde gezinsrechten.

Aan de symboliek doet dat niks af. Paul is geschrokken van de heftigheid van de anti-lhbt-campagne. ‘Het voelt alsof zelfs de lucht die we ademen niet wil dat we er zijn.’ Cristian maakt in de keuken een omelet klaar voor het bezoek. Aan de muur hangen orthodoxe iconen, het is het oude huis van zijn oma. Hij durft ze niet weg te halen zolang zij nog leeft.

Beiden hebben veel geleerd van hun moeizame coming-out die jaren geduurd heeft. ‘Dit land heeft zijn gebreken, zoals wij die allemaal hebben’, zegt Paul. ‘Dat maakt het juist mooi.’

Cristian valt hem bij. ‘We zoeken niet naar een makkelijk leven.’

Paul: ‘De moeilijke weg is zeggen: ik heb gebreken, ik zoek iemand die net zo kwetsbaar is als ik. Ik weet dat ik als een hippie klink, maar we moeten onszelf leren liefhebben.’

Een man (ja-stemmer) in discussie met een groep lgbt-activisten die een anti-referendumactie houden in het centrum van Cluj Beeld Joris Van Gennip
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden