Het badpak past Ursula nu

Ze wilde een tijgerbikini. Maar de verstandelijk beperkte Ursula Klevering zat niet bepaald lekker in haar vel. Dik 90 kilo woog ze, fors te zwaar voor haar lengte van 1 meter 64. Ze was snel buiten adem en zweette bij de geringste inspanning. Moest er koffie worden gezet op haar groep, dan bleef Ursula zitten - overeind komen was een inspanning. Ze zwom, maar raakte al buiten adem bij het in het bad klimmen.


Het is moeilijk voor te stellen, nu, terwijl de 48-jarige Ursula op de loopband moeiteloos het ene na het andere rondje om een virtuele atletiekbaan loopt. Snelheid: 4,7 kilometer per uur, een normaal wandeltempo. Houdt ze zo drie kwartier vol. En ze heeft ook nog energie over om grapjes te maken. 'Soms loop ik achteruit', lacht ze.


Het was die buik. Die buik die haar in de weg zat als ze haar veters wilde strikken. Ursula baalde ervan. Maar wie voorzichtig over een diëtiste begon, kreeg de wind van voren. Ze was toch zeker niet te dik?


Eén ding was duidelijk. De 'reguliere' methoden zouden Ursula niet gaan helpen. En waar regulier niet helpt, moet je creatief zijn. Ursula is gek op aandacht, vertelt haar begeleidster Ina Dam. Door daar op in te spelen - 'Alles draait nu om jou' - kregen ze Ursula naar de cursus Gezond en Wel. Ze leerde alles over de Schijf van vijf en begon met sporten. En verloor 20 kilo.


Zes maanden duurde de cursus, verdeeld in drie onderdelen: voeding, beweging en theorie. Uit de cursus vloeide het leefstijlprogramma Voel je goed! voort: een vierjarig programma dat de cliënten van Talant lekker in hun vel moet krijgen.


Over gezondheidsissues bij verstandelijk beperkten is weinig bekend, zegt projectleider Nico de Vries. 'Het is een veel kleinere doelgroep dan bijvoorbeeld ouderen.' Begeleiding van en voorlichting aan deze mensen is niet moeilijker dan anders, zegt hij. Wel specifieker. Want: je moet alles heel begrijpelijk uitleggen. 'Reguliere informatie over bijvoorbeeld de Schijf van vijf zullen ze niet snel begrijpen. Die moet je vertalen.'


De slagingskans is het grootst als de veranderingen leuk zijn, niet te ingrijpend, en aansluiten bij het dagelijks leven. Neem de leasehond. Cliënten kregen een foto van een hond te zien en moesten raden hoe zwaar die was. Wie er het dichtst bij zat, mocht een dagje voor de hond zorgen.


Slim. Want: een hond moet worden uitgelaten. En dan ben je ineens zo maar een kwartier aan het lopen. De Vries: 'Het nodigt uit om eens om je heen te kijken. Misschien hebben je buren wel een hond waarmee je kunt wandelen.'


De mogelijkheden liggen voor de hand, maar je moet ze even zien. Zo zijn er cliënten die elke dag met de bus naar hun werk gaan. In plaats van voor de deur, stopt de bus nu honderd meter verderop. Op een andere locatie bemoeide de moeder van een cliënte - de vrouw is voedingsdeskundige - zich met het eten. Die groep kookt nu gezamenlijk en stelde zelfs een eigen kookboek samen.


De Vries: 'Zo leren ze niet alleen gezond koken, maar ook nadenken over dingen als boodschappenlijstjes. Hoeveel mensen eten er mee, hoeveel aardappelen hebben we dan nodig? En ze moeten samenwerken. Iemand die zelf naar een winkel kan, koopt in. Een ander helpt in de keuken. Ieder zijn taak.'


Om de cliënten gemotiveerd te houden, moet het vooral leuk zijn, merkten de begeleiders bij Talant. En leuk vindt Ursula het zeker. Ze heeft een knaloranje Holland-shirt aan en een bijpassend zweetbandje om de pols. Haar nagels heeft ze oranje gelakt. Na het lopen gaat ze in één moeite verder op het roeiapparaat. 'Hij moet op 8', instrueert ze - het cijfer voor de weerstand, en begint te roeien. Maar 8 is niet genoeg voor Ursula. Al snel staat het apparaat op 10. En even later roept ze opgewonden: '12!'


Nico de Vries snapt wel waarom verstandelijk beperkten vaker te zwaar zijn. Simpel: ze zijn afhankelijker van hun omgeving. Iemand met 24-uurszorg vereist ook een heel andere benadering dan iemand die ambulant woont. 'Iemand die al jaren in een instituut heeft gewoond en dan zelfstandig gaat wonen, koopt op zaterdag twee flessen cola en twee zakken chips. Omdat hij dan zelf mag kiezen.'


Een paar jaar geleden experimenteerden ze bij Talant met stappentellers. 10- tot 12 duizend stappen per dag is de norm. Ina Dam: sommige cliënten haalden er met moeite 600. 'Van bed naar de woonkamer, naar de bus, uit de bus, naar de werkplek, en terug. Dat willen we doorbreken. Ga eens een kwartiertje wandelen! Dan heb je er zo 1.500 bij.'


Ina Dam zag Ursula veranderen. 'Nu heeft ze een actief weekprogramma. Vijf jaar geleden was dat echt heel anders. Ze werkt: twee dagen schoonmaken, drie dagen in de kaarsenmakerij. Ze fitnesst twee keer per week, zwemt een keer per week en nu rijdt ze een half jaar eens per week paard.


En ze is lid van een wandelclub, de Fryske Trochsetters. Ze wandelt zomaar 10 kilometer. Maar: haar begeleidster vergeet het belangrijkste. Terwijl Ursula in de weer is op een buikspierapparaat, vult ze lachend aan: 'En weer achter de mannen aan!' En die tijgerbikini? Die is allang weer versleten en vervangen door een hipper badpak.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden