Het Amsterdam van Nescio

In het verhaal 'Dichtertje' laat de schrijver Nescio - pseudoniem van de Amsterdamse zakenman J.H.F. Grönloh (1882-1961) - de God van Nederland wandelen op het gloeiende asfalt van het Damrak....

Nescio, schrijver met een prachtig subtiel observatievermogen en een mild-ironiserende stijl, is zijn levenlang verslingerd geweest aan Amsterdam. Als hij er niet op uittrok naar een van zijn geliefde natuurgebied in het Waterland of bij Abcoude, dan dwaalde hij wel door Amsterdam. 'Er zijn maar vijf dingen die de moeite waard zijn en ik noem ze op in volgorde van belangrijkheid', schreef hij in 1937. 'Amsterdam, het vroege voorjaar, de laatste 10 of 14 dagen van Augustus, vrouwen en de onbegrijpelijkheid Gods. Het belangrijkste heb ik het eerst genoemd.'

In Is u Amsterdammer? Ja, Goddank - Een literaire wandeling door het Amsterdam van Nescio (Bas Lubberhuizen; ¿ 22,50) laat Maurits Verhoeff de liefhebber van het werk van Nescio oog in oog komen met de plekken in Amsterdam die op een of andere manier iets met de schrijver Nescio of de zakenman Grönloh (uiteindelijk directeur van de Holland-Bombay Trading Company) te maken hebben. Hij heeft twee wandelingen uitgezet: een door het centrum, beginnend bij zijn geboortehuis aan de Reguliersbreestraat, en een door Amsterdam-Oost, de buurt van zijn jeugd en ook van zijn latere levensjaren.

De Sarphatistraat is door Nescio 'onsterfelijk' gemaakt in de eerste zin van 'De uitvreter': 'Behalve den man, die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa vond, heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan den uitvreter.' Die man was Frederik van Eeden, voor wiens idealistisch streven (de kolonie Walden) hij aanvankelijk grote bewondering had. Zelf rekende hij zich met zijn vrienden (de 'Titaanjes') ook tot de wereldverbeteraars, wat tot uiting kwam in zijn deelname aan de debatingclub GOHV (Gedachtenwisseling Ontwikkelt Het Verstand), die bijeenkwam in een café in de Galerij van het Paleis voor Volksvlijt.

In de Kalverstraat was een boekenzaak van De Slegte gevestigd. Daar belandde in 1946 het restant van een oplage van Nescio's bundel Mene Tekel. De uitgever, De Bezige Bij, had de schrijver niet van deze ramsj-actie op de hoogte gesteld. Nescio kwam er zelf achter toen hij een keer de winkel bezocht en tot zijn verrassing het boekje zag liggen. Inwendig kookte hij van woede jegens zijn uitgever, maar hij reageerde hoffelijk tegen het personeel: 'Zeg, ze verkopen bij De Slegte nog literatuur óók.'

Nescio ligt begraven op de Oosterbegraafplaats aan de Kruislaan. Op de dag van zijn begrafenis, eind juli, was het prachtig, helder weer. Geert van Oorschot, later: 'Het was of Nescio voor zijn begrafenis het zo door hem geliefde weer had uitgezocht.'

Han van Gessel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden