Het Amstelhotel heeft rare kostgangers

KANS gemist...

Rob Vreeken

Nederland had Augusto Pinochet kunnen arresteren, maar deed het niet. Hij had opgesloten kunnen worden in een cel in de 'juridische hoofdstad van de wereld', Den Haag, maar in plaats daarvan overnachtte hij in het Amstelhotel in de hoofdstad van het land.

Het was mei 1994, leden van het Chili Komitee betrapten de generaal, die in Europa was voor wapenaankopen, vroegen om arrestatie van de man, maar kregen nul op het rekest. Justitie wuifde de zaak ongeïnteresseerd weg.

Het verblijf van de ex-dictator wekte destijds nauwelijks ophef. Een berichtje op pagina 3 van de Volkskrant van 30 mei, meer niet. Arrestatie was een krankzinnig idee, door het Chili Komitee geopperd tegen beter weten in.

Anno 2001 krijgt het Amstelhotel weinig voormalige folterbazen meer te logeren. Ze kijken wel uit. Arrestatie en berechting van lieden als Pinochet is niet langer een krankzinnig idee, het is bijna een vanzelfsprekendheid aan het worden.

Het magische moment lag ergens in de avond van 16 oktober 1998. Pinochet kreeg in een Londens ziekenhuis door de politie meegedeeld dat hij was gearresteerd, op verzoek van de Spaanse rechter Garzón. Voor het eerst spanden landen die niet direct partij waren, zich in voor het vervolgen van elders gepleegde misdrijven tegen de menselijkheid. Het begrip 'universele rechtsmacht' - tot dan slechts stof voor studenten volkenrecht - maakte zijn entree in de echte wereld.

Op papier bestond het namelijk al lang. Nederland had heel goed, zo weten we nu, de generaal kunnen arresteren op grond van het anti-folterverdrag waarop ook Garzón zich beriep. Met een goede gezondheid zou Pinochet nu voor de Spaanse rechter hebben gestaan.

Een minder ophef makende, want saaiere, maar zeker zo belangrijke gebeurtenis vond plaats in de zomer van datzelfde 1998. In Rome werd op een diplomatieke conferentie het statuut opgesteld van het Internationaal Strafhof, een permanent tribunaal voor de vervolging van genocide, oorlogsmisdrijven en misdaden tegen de menselijkheid.

Het duurt niet lang meer voor het strafhof aan het werk gaat. Vandaag praat de Tweede Kamer over ratificatie. Gastland Nederland is (hoewel een tikje traag) een van de tientallen landen die ver gevorderd zijn met toetreding. Zomer 2002 al kan het benodigde aantal van zestig ratificaties zijn bereikt.

De arrestatie van Pinochet en de komst van het strafhof hebben de hele wereld doen beseffen dat het vervolgen van politiek geboefte een reële, zelfs wenselijke optie is. Overal worden steentjes bijgedragen aan het einde van de straffeloosheid, aan de gewoonte om daders van één moord jaren op te sluiten en daders van tienduizend moorden te laten gaan.

Pinochet zelf maakt nog steeds kans op berechting in Chili. Een rechter in Argentinië oordeelde dat de amnestie voor militairen voor misdaden uit de Videla-periode ongrondwettig is. Mexico levert een Argentijnse luitenant uit aan Spanje. Cambodja richt samen met de VN een tribunaal op voor de PolPottisten. Dat Milosevic zal worden berecht lijkt zeker, misschien zelfs door het Joegoslavië-Tribunaal.

Waar gaat dit allemaal toe leiden?

Sommigen vrezen dat strafprocessen een gevaar betekenen voor normalisatie in landen, voor de lieve vrede in de politiek, ja zelfs voor de democratie. De feiten bieden tot nu voor die vrees geen grond. De voorspelde chaos in Chili is uitgebleven. Sterker, de aanklacht tegen Pinochet heeft louterend gewerkt. Volgens peilingen zou de bevolking van Servië weinig probleem hebben met een enkeltje Den Haag voor Milosevic.

Gezag zal het Internationaal Strafhof niet vanzelf krijgen; dat zal het moeten opbouwen door effectief en geloofwaardig op te treden. Maar duidelijk is machthebbers zich veel minder kunnen veroorloven dan voorheen.

Dat zal, ooit, zelfs gelden voor het soort culturele misdrijven dat op het moment in Afghanistan wordt gepleegd. Twee jaar geleden werd in Den Haag een internationaal protocol opgesteld over de bestraffing van het vernielen van cultureel erfgoed (in principe al sinds 1954 beschouwd als oorlogsmisdaad).

De ratificatie van het protocol verloopt veel en veel langzamer dan die van het strafhof. Maar er komt een tijd dat ook het opblazen van 1500 jaar oude boeddhabeelden kan rekenen op de toorn van de universele rechtsmacht.

Mullah Omar en zijn Taliban kunnen maar beter niet meer in het Amstelhotel logeren.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden