AnalyseNew Start wapenbeheersingsakkoord

Het allerlaatste Amerikaans-Russische verdrag over kernwapens dreigt te verlopen

De VS en Rusland praatten in Wenen eindelijk weer over kernwapens: het New Start-verdrag moet worden verlengd. De Amerikaanse president Trump heeft al wat andere verdragen geschrapt, en alleen New Start is nog over. Dat loopt af in 2021. De VS willen nu  een heel nieuw verdrag, met China erbij. Maar China kwam niet opdagen.

Een Russische kernraket van het type RS-24 Yars. Het gevaarte rijdt door de straten van Moskou, waar woensdag een grote parade wordt gehouden ter herdenking van de overwinning op nazi-Duitsland.Beeld EPA

De stand van de wapenbeheersing begint trekken te krijgen van de ruïnes van het Forum Romanum: wat eens een solide aaneenschakeling van trotse bouwwerken was, oogt nu als een veld met ruwe brokstukken. Bij wat nog overeind staat staan grote borden ‘instortingsgevaar’. Want nu dreigt ook de laatste Amerikaans-Russische pijler om te vallen: het New Start-verdrag, dat beperkingen oplegt aan strategische kernwapensystemen van de VS en Rusland, en in februari 2021 afloopt.

Voor het eerst sinds lang spraken onderhandelaars uit beide landen deze week in Wenen over de mogelijkheid om dit verdrag te verlengen. Volgens de Arms Control Association (ACA), een Amerikaanse ngo, heeft president Trump de afgelopen jaren nagelaten een coherente strategie voor wapenbeheersing te ontwikkelen.

China

Wel werden verdragen geschrapt, zoals het INF-verdrag (na Russische schending ervan, zo stelde ook Nederland vast) en het Open Skies-verdrag dat landen toestond inspectievluchten boven elkaars grondgebied uit te voeren. Er bestaat dan ook gerede twijfel of de late bekering tot gesprekken met Rusland een welgemeende poging is dit verdrag te redden – zoals de Europese Navo-bondgenoten vurig hopen – of een middel om een ander land in de beklaagdenbank te plaatsen: China.

Rusland bood eerder al aan het verdrag met vijf jaar te verlengen, maar de VS willen een nieuw, trilateraal verdrag, waarbij voor het eerst ook China betrokken moet zijn, en dat ook raketsystemen meeneemt voor de korte en middellange afstand.

De Europeanen steunen weliswaar de ambitie China bij de wapenbeheersing te betrekken, en ook om systemen voor de kortere dracht mee te nemen, maar dat kan simpelweg niet voor februari 2021.

Marjolijn van Deelen, de Nederlandse ambassadeur non-proliferatie en ontwapening, noemde het zondag in Met het Oog op Morgen nog een ‘ideale situatie’ om nu eerst het verdrag te verlengen opdat ‘je de tijd die je daarmee koopt, kunt gebruiken om over een breder verdrag te onderhandelen’.

Tweet

De Amerikaanse onderhandelaar Marshall Billingslea noemde de eerste besprekingen maandagavond ‘heel positief’. Maar dat hij een foto van lege tafel met Chinese vlaggetjes tweette trok meer aandacht. ‘Beijing verstopt zich nog steeds achter #GroteMuurVanGeheimhouding over zijn snelle nucleaire opbouwprogramma’, twitterde hij. De Chinese missie in Wenen deed de tweet af als ‘performance art’. 

China heeft herhaaldelijk laten weten niets in deelname te zien. Het land heeft met naar schatting 300 kernkoppen. Dat is veel minder dan de VS en Rusland die zich in New Start verplichtten hun aantallen ontplooide kernkoppen te beperken tot 1550, en het aantal jachtvliegtuigen en raketinstallaties tot 700. Het Chinese arsenaal bestaat bovendien grotendeels uit systemen voor de kortere dracht, gericht op regionale machten als Taiwan en Japan. ‘China zal nooit aan zulke besprekingen met de VS en Rusland deelnemen’, zegt de Chinese defensiespecialist Song Zhongping in The Japan Times. ‘Dat is een val.’

Toch zal de druk toenemen. Navo-chef Jens Stoltenberg toonde zich dinsdag – in een discussie georganiseerd door denktank German Marshall Fund – tevreden met de Amerikaans-Russische besprekingen, die een vervolg krijgen. Hij is er ook erg voor China in wapenbeheersing te betrekken. ‘China is een mondiale macht, die zwaar investeert in overbrengingsmiddelen (raketten, red.) en kernkoppen. Het deed vorig jaar meer raketproeven dan alle andere landen. Binnen tien jaar zal China zijn nucleaire arsenaal verdubbeld hebben.’

Niettemin staat voor de Europeanen vast dat met of zonder China New Start binnen acht maanden verlengd moet worden. Stoltenberg: ‘Met het verlies van het INF-verdrag kunnen we het niet riskeren ook New Start te verliezen.’ Of de regering-Trump er net zo over denkt moet blijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden