Het afscheid van Ton Elias (VVD) en Roos Vermeij (PvdA)

Morgen treedt de nieuwe Tweede Kamer aan. Tientallen ambitieuze nieuwkomers trappelen van ongeduld om het Binnenhof te bestormen. De vertrekkende oude rotten Ton Elias (VVD) en Roos Vermeij (PvdA) waarschuwen dat succes in kleine stappen komt. 'Het is niet altijd groots en meeslepend.'

Ton Elias en Roos Vermeij bij Elias thuis. 'Zullen we het verhaal vertellen over Jan Vos en Remco Dijkstra? Echt een leuk praktijkgeval. Ze hadden slaande ruzie en dat ging op en neer.' Beeld Freek van den Bergh

Vandaag neemt de Tweede Kamer afscheid van de niet-herkozen leden. Twee oude rotten speelden een cruciale rol in het bij elkaar houden van de coalitie. Ton Elias (62) en Roos Vermeij (48), beiden fractiesecretaris, regelden in de Kamer het dagelijkse verkeer tussen VVD en PvdA.

Ze waren de verbindingsofficieren van twee partijen die in veel opzichten tegenpolen zijn. Hun taak: ruzies sussen en onderling afstemmen, zodat beide fracties het kabinet bleven steunen. Met succes: Rutte II is het eerste kabinet deze eeuw dat zijn termijn volmaakte. Maar ook: hun partijen verloren samen 37 zetels bij de verkiezingen. En beiden keren niet terug in de Kamer.

Wat hielp, is dat ze het goed konden vinden. We waren complementair, zegt Vermeij. Elias: 'Willen jullie wel noteren hoe ik haar waardeer.' Beiden wonen in Den Haag, ze herkennen elkaars verknochtheid aan het politieke handwerk. Zij kwam in 2006 in de Kamer. Hij werd in 2008 Kamerlid, na een loopbaan als journalist, woordvoerder en ondernemer. Na de verkiezingen van 2012 werden ze fractiesecretaris, na fractievoorzitter (Halbe Zijlstra en toen nog Diederik Samsom) en vicefractievoorzitter (Tamara van Ark en toen Martijn van Dam) de belangrijkste functie in fracties van respectievelijk 41 en 38 leden. Aan de keukentafel in huize Elias blikken ze terug.

Elias: 'Ik heb Roos voor het eerst gezien in wat ik toen al een fameuze documentaire vond: De keuken van Kok. Daar vloog jij als een blij konijn enthousiast doorheen. Ik bedoel dat positief, want veel socialisten zijn zwaar op de hand. De wereld moet worden verbeterd, nietwaar, en dat is een zware klus die men bij voorkeur fronsend aanvangt.'

Vermeij: 'Bij ons bezagen wij Ton met de bekende clichébeelden: een harde rechtse rakker. Maar als persoon kijk ik ook altijd nog naar: wat doet hij? Wat ik leuk vond was zijn grote liefde voor het parlement. Je kunt vinden wat je wilt van het asfalteren van Nederland, maar hij houdt van de Kamer. Dat gaf bij mij een klik.'

Elias: 'Ik was in de fractie, op voorstel van Halbe, gekozen als fractiesecretaris. Bij ons gaan dit soort benoemingen met een biechtstoelprocedure. Het was 37 voor en 4 tegen. Wie tegen waren, weet ik niet. Die vonden dat ik te weinig empathisch gevoel had. Dus toen ik de uitslag hoorde, bulderde ik. En met Tamara als vicefractievoorzitter was de afdeling empathie al ruimschoots vertegenwoordigd.'

CV
Ton Elias (VVD)

Geboren 14 maart 1955 in Den Haag.

Elias was journalist, onder meer bij Den Haag Vandaag, en werd daarna woordvoerder en ondernemer. In 2008 werd hij Tweede Kamerlid, in 2012 fractiesecretaris.

Vermeij: 'Bij ons ging het met stembriefjes. Pierre Heijnen was ook kandidaat.'

Elias: 'Tegen mij was gezegd: laat nou maar eens zien dat je ook over diplomatieke gaven beschikt. Dus wij zijn meteen samen gaan eten in Corona aan het Buitenhof. Lichte hapjes, toen nog. Daar hebben we gezegd: wij gaan dit professioneel doen. Als er gezeik is, praten we het uit en regelen we het. Niet heen en weer eikelen. Desnoods gooien we een muntje op.'

Vermeij: 'Mijn idee was vooral: dit wordt heel hard werken. Twee fracties die met nul zeggenschap een regeerakkoord op hun bord kregen, met grote hervormingen en stevige maatregelen. Het was een kwestie van doen. Er kwam wel het persoonlijke bij: we houden allebei van lekker eten, van koken.'

CV
Roos Vermeij (PvdA)

Geboren 28 maart 1968 in Den Haag

Vermeij studeerde vrouwengeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Leiden en is sinds 1992 actief voor de PvdA. In 2006 kwam zij in de Tweede Kamer, in 2012 werd ze fractiesecretaris.

Elias: 'En van een goed glas wijn. Zij is een witte raaf!'

Vermeij: 'Maar dat helpt! Dat klinkt heel stom, maar als je het beiden leuk vindt om een sausje te laten pruttelen in de keuken... We hebben ook samen het initiatief genomen om de fractiebesturen met elkaar te laten eten.'

Elias: 'Dat hebben we elk jaar gedaan. Maar toen in Corona zei ik: we moeten elkaar blindelings kunnen vertrouwen. En we moeten fouten kunnen maken. Als je een fout niet kunt toegeven, kun je ook niet bewegen.'

Vermeij: 'Ik ben van de politiek van de kleine stappen. Dat is niet altijd groots en meeslepend, maar in dit land bereik je iets samen met andere partijen. Dat is steeds de grote kunst.' (Tekst gaat verder na de foto)

Beeld Freek van den Bergh

De grote kunst van het parlementaire handwerk is tegelijk het minst spectaculaire deel?

Vermeij: 'Ja.'

Elias: 'Eens. In zijn algemeenheid. Maar niet als het gaat om de uitvoering door de PvdA.'

Vermeij, verontwaardigd: 'Wat? Waarom niet?'

Elias: 'Omdat bij jullie het ivoor draaien, zoals de jonge De Gaay Fortman dat zo alleraardigst omschreef, tot een bijna lyrische kunst is verheven. Die tot aan de vijfde afslag van een doodlopende weg moet worden bewandeld. Het mag, maar naar mijn mening is dat zinledig. Ik zeg het expres een beetje humoristisch.'

Vermeij: 'Leuk voor de lezer, zullen we maar zeggen.'

Elias: 'In zijn algemeenheid geldt dat Kamerleden veel te veel moties indienen. Vorig jaar meer dan drieduizend, dat is honderd per week.'

Vermeij: 'Eens. Een motie moet relevant zijn, richting geven. Vroeger waren ze een uitzondering.'

Elias: 'Maar los daarvan heb je ook het bijstellen van deals. Ik kan zo de namen noemen van PvdA-Kamerleden met wie altijd gezeik was.'

Vermeij: 'Nou, dat kan ik bij jullie ook.'

Elias: 'Lea Bouwmeester en Jan Vos, daar was elke week wat mee.'

Vermeij: 'Maar hadden dan de woordvoerders aan jullie kant misschien te weinig ruimte gekregen?'

Elias: 'Nee lieve schat, daar ging het niet om. Het ging erom: als er een deal was, moest die weer worden bijgesteld.'

Vermeij: 'Dat heb ik bij jullie ook wel meegemaakt.'

Elias: 'Met wie dan? Helma Lodders?'

Vermeij: 'Die niet. Maar Anne Mulder heeft op sociale zaken wel de randen opgezocht.'

Elias: 'Nou, dan zal ik jullie maar niet vermoeien met de last die ik had met de heer Monasch op het gebied van luchtvaart. Hartelijk dank. En met de heer Mohandis over de Mediawet. Aardige vent, maar ik heb op een gegeven moment wel gezegd: we staan hier niet in de soek.'

Vermeij: 'O, wat ben jij toch ook een kreng!'

Elias: 'Zullen we het verhaal vertellen over Jan Vos en Remco Dijkstra? Echt een leuk praktijkgeval. Ze hadden slaande ruzie en dat ging op en neer.'

Vermeij: 'Ja, wij vonden dat ze het zelf moesten oplossen, als grote mensen in een volwassen omgeving.'

Elias: 'Ik zei: regel dat nou, maar ze kwamen er niet uit.'

Vermeij: 'Nu moeten jullie weten dat mijn kamer nummer 112 had: alleen voor noodgevallen. We hebben ze laten komen en omdat ik daar met drie mannen zat, ben ik als een strenge juf tekeergegaan.'

Elias: 'Dat kan ze goed hoor! Ik hoefde daarna alleen nog te zeggen: afgelopen met deze kleuterschool. Toen was het klaar. Ze hebben drie zinnen in een motie veranderd waarvan we verder nooit meer iets hebben gehoord. All's well that end's well.'

Ton Elias. Beeld Paul Dijkstra

'Ik heb de PvdA wel aardig leren kennen, ging altijd naar congressen. Dan kijk je als een zoöloog naar een bijzonder insect. Wat nu gebeurt bij de PvdA is echt triest. In mijn ogen is er een groot gat tussen partijtijgers en stemmers. Dat gezeur over genderneutrale toiletten en een verplicht elektrische auto in 2025, dat is niet per definitie wat de potentiële achterban wil horen.'

Vermeij kijkt verbouwereerd bij deze onverhoedse analyse. 'Nou ja, Ton!'

Elias: 'Tegelijk is die interne discussie iets om toe te juichen. Bij ons zijn het meer Noord-Koreaanse toestanden. Iedereen kán lelijke dingen zeggen, maar dat gebeurt niet. Bij de PvdA zijn ze daarin doorgeslagen. Zo'n man uit Finsterwolde die daar in een trui de meest communistische dingen staat te zeggen. Het is ook wel folklore. Je ziet anderen denken: we kunnen koffie gaan drinken.'

Vermeij: 'Och god. Nou ja. Ik heb een paar keer een VVD-congres gedaan, maar vaker CDA. Dat verdeelden we. Kijk ik met een PvdA-blik, dan vind ik de VVD veel te saai en te braaf. Er gebeurt niks. Alleen de borrels na afloop zijn fameus reuzegezellig. Daar zijn ze goed in.'

Elias, lachend: 'Dat is waar het bij ons om gaat. Bij de PvdA vroeg ik altijd pesterig tevoren: waar kan ik parkeren?'

Vermeij: 'De openheid is enorm bij ons, daar kunnen anderen jaloers op zijn. We zullen nu brede groepen moeten betrekken bij een gesprek over koers en inhoud. De analyse moet verder teruggaan dan deze vierenhalf jaar.'

Elias: 'Wij kunnen ook wel wat analyse gebruiken. Onze verkiezingsuitslag is goed voor Nederland, maar slecht voor de VVD. Ik heb nooit een conflict met de partij gehad. Toen ik niet mocht terugkeren op de lijst, ben ik niet op de achterste bankjes gaan zitten. Omdat we de grootste werden, blijft de discussie over de ja-en-amencultuur in de VVD uit. Ik heb me daar voor de verkiezingen niet over uitgelaten, omdat ik de partij niet wilde beschadigen. Kijk naar de nieuwe lijst: hoeveel ondernemers staan erop, hoeveel verpleegsters, agenten? Het is allemaal ambtenarij en onderwijs en mensen met een politiek baantje. Dat is niet gezond. Ik zeg niet dat die mensen niet deugen, maar de optelsom is koekoek eenzang.

'Onafhankelijkheid wordt minder op prijs gesteld. Ik kreeg mailtjes van hoe we ons de laatste dagen van de campagne moeten gedragen: drink niet te veel alcohol op de uitslagenavond! Dat is kleuterschool.'

Roos Vermeij. Beeld Martijn Beekman

Vermeij: 'Wij hebben dat minder. De kandidatenlijst betekende een teleurstelling voor veel mensen. Dan is het knap dat iedereen toch met veel energie de straat op ging. Mijn vertrek is een persoonlijke keuze. Ik heb dit tien jaar gedaan. Geweldig werk, maar geen vak voor het leven.'

Elias: 'Ik had het graag afgemaakt. Dan was ik 66 geweest.'

U twitterde in 2016, na acht jaar Kamerlidmaatschap: ik ben nu op de helft...

Elias: 'Dat is me zeer kwalijk genomen. Ik liep de kandidaatsstellingscommissie voor de voeten. Echt achterlijk. Is ambitie inmiddels verboden?'

Dit waren verkiezingen over leiderschap, zegt campagneleider Erlings. Komt die jaknikkerscultuur ook door het leiderschap van Rutte: de partij als sokkel voor één man?

Elias: 'Ik deel die analyse van Erlings niet. De verkiezingen gingen voor de VVD over een onheldere waaier van fatsoen, moraal, niet regeren met de PVV, vertrouwen. Leiderschap speelde pas op het eind een rol, door Erdogan.

'Maar goed, Rutte is ook een fantastische campaigner met duizelingwekkende energie. Krijg ik dinsdagochtend om 6.31 uur bericht: gefeliciteerd met je verjaardag. Heeft-ie de avond tevoren het debat met Wilders bij EenVandaag gehad en daarna bij Humberto Tan gezeten. Mij zou je dan kunnen uitwringen. Van hem glijdt het af.'

Roos Vermeij, u was in 2014 fractiesecretaris af. Khadija Arib nam het over. Wat veranderde?

Elias, lachend: 'Dan vertelde ik haar natuurlijk hoe slecht mevrouw Arib dat deed!'

Vermeij lacht ook, probeert ertussen te komen: 'Ton is nu eenmaal graag veel aan het woord.'

Elias: 'Ik doe voor dames de deur open, draag hun tas. Mevrouw Arib haalde ik op als we naar de Franse ambassade gingen. Dan hield ik de paraplu op, zo bleef haar kapsel in model. Ze is daar gevoelig voor. Al is ze leper dan ik dacht.'

Vermeij: 'Ze is erg intelligent, bedoelt Ton te zeggen.'

Elias: 'Vooral sociaal intelligent is ze. We hebben uitstekend samengewerkt. Maar ze is minder zakelijk dan Roos, moeilijker te bereiken. Bij mijn fractie dacht iedereen dat het mis zou gaan. Misschien omdat ik me wel eens vierkant uitdruk.'

Jullie maakten beiden ook deel uit van het presidium, het dagelijks bestuur van de Kamer. De Kamer is een verouderde organisatie, bleek uit een intern rapport. Verandert er iets?

Elias: 'Ik ken geen rapport dat zo diplomatiek zulke harde conclusies trekt. De organisatie is ziek, al zijn de mensen van goede wil. De veranderingen gaan te langzaam. Over het presidium kan ik helaas niks zeggen, daar staat gevangenisstraf op.'

Vermeij: 'Jij bent ook wel iemand van: dat gaan we morgen doen. Dit moet heel zorgvuldig, ook uit sociaal perspectief.'

Ton Elias, u zei ooit: dat fractiesecretariaat doe ik met m'n pink. Was dat bluf?

Elias: 'Maar dat ging om het nakomen van interne afspraken. Daar is weinig werk aan. Ook bij moties draait het bij ons om de eigen verantwoordelijkheid.'

Vermeij: 'Als jij dat met je pink kunt, ben je buitengewoon bekwaam. Ik was ook voorzitter van de vaste kamercommissie economische zaken. Dat is echt eenvoudiger dan wat een fractiesecretaris van welke partij dan ook moet doen.'

Elias: 'En dan was ik nog voorzitter van het secretarisoverleg. Die jongen Baudet die nu niet achter de PVV wil zitten - over dat soort kwesties gaat dat overleg. Dan kregen Klein en Krol slaande ruzie omdat ze niet allebei een medewerker op de achterste rij konden hebben.

'Krol had op zeker moment besloten dat-ie last had van z'n gehoor. Hij moest op een andere plek zitten. Ik schreef hem: ten eerste is er ringleiding. Ten tweede: wel buitengewoon toevallig dat de plek waar u het beste hoort, ook de plek is waar u door de camera's het meest in beeld wordt genomen. Toen was het klaar.

'Bij de meeste dingen mailde ik: hoor ik voor twaalf uur dinsdag niks, dan neem ik aan dat u het ermee eens bent. Dan heb je Martin Bosma al binnen, die leest het toch allemaal niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden