Het achterdeurtje van het Internationaal Strafhof staat op een kier: wat betekent dat voor Amerika?

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

ICC Ratko Mladic schreeuwt woensdag bij het Joegoslavië-Tribunaal, als hij vindt dat het voorlezen van het vonnis te lang duurt. Korte tijd later krijgt hij levenslang. Beeld epa

Mooi. De slager van de Balkan heeft levenslang gekregen. Met het vonnis woensdag tegen Ratko Mladic heeft het Joegoslavië-Tribunaal zijn historische missie voltooid. De oprichting van het hof in 1995 gaf de aanzet tot een 'juridische revolutie', zei criminoloog Frederiek de Vlaming in een interview met collega Theo Koelé. Terecht. Tot dat moment bleven misdrijven tegen de menselijkheid over het algemeen onbestraft, volgens de regel: wie één persoon vermoordt gaat de bak in, wie er tienduizend laat vermoorden gaat vrijuit en kan met een beetje geluk zelfs de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst nemen. Het Joegoslavië-Tribunaal opende het perspectief dat aan die straffeloosheid een eind kon komen, ook buiten de Balkan.

Fase 2 van de revolutie maakte ik als verslaggever mee in de zomer van 1998 in Rome, waar de oprichtingsconferentie van het Internationaal Strafhof (ICC) plaatsvond. Vijf weken onderhandelden diplomaten van 159 landen, geholpen en kritisch in de nek gehijgd door experts van mensenrechtenorganisaties, over het statuut voor het eerste universele tribunaal voor de zwaarste internationale misdrijven.

Voor de buitenwereld was het niet meteen duidelijk, maar in de catacomben van het FAO-gebouw heerste het gevoel dat ter plekke geschiedenis werd geschreven, dat de mensheid op het punt stond een volgende stap te zetten op de ladder der beschaving.

Het was, voor de liefhebber, een buitengewoon spannend gevecht om paragrafen, zinnen en komma's. Cruciaal was de positie van de Verenigde Staten. Zouden zij meedoen? President Bill Clinton wilde waarschijnlijk best, een krachtige lobby van het Pentagon en rechtse Republikeinen vond dat er hoe dan ook nooit een Amerikaan voor de rechters van het ICC zou mogen verschijnen.

Dat had te maken met de 'unieke rol' van de VS in de wereld, zei Marc Thiessen, een jonge conservatief die door senator Jesse Helms in de Amerikaanse onderhandelingsdelegatie was gezet om zand in de machine te strooien. De VS hadden zelf immers 'de beste grondwet ter wereld' en 'het meest perfecte rechtssysteem'.

De Amerikanen kregen niet helemaal wat ze wilden, en troffen zichzelf vrijdagavond 17 juli om 11 uur in Rome aan in het treurige gezelschap van een handjevol staten dat tegen stemde. Het statuut bevatte immers een achterdeurtje waarlangs Amerikaanse staatsburgers wel degelijk voor het hof kunnen belanden. Dat kan gebeuren als zij misdrijven hebben gepleegd in een land dat zich bij het ICC heeft aangesloten.

Voor Jesse Helms was dit in 2002 reden een wet door het Congres te jassen die bepaalt dat de Amerikaanse president 'alle nodige middelen mag gebruiken om Amerikaanse burgers te bevrijden' uit gevangenschap bij het strafhof. Dat riep het beeld op van Amerikaanse commando's die op het Scheveningse strand landen om in een bliksemactie het cellencomplex van het ICC te bestormen. De wet kreeg de bijnaam The Hague Invasion Act.

Uit een korte mededeling van het ICC maandag die nergens de aandacht trok, blijkt dat het achterdeurtje voor het eerst op een kier is gezet. Aanklager Fatou Bensouda wil misdrijven onderzoeken die zijn gepleegd in Afghanistan. Dat betreft natuurlijk vooral wandaden van de Taliban, krijgsheren en het Afghaanse leger, maar het strekt zich uit tot marteling en verkrachting door Amerikaanse militairen en zelfs de activiteiten van de CIA in geheime verhoorcentra in Polen, Roemenië en Litouwen.

Met andere woorden: we hebben straks misschien een probleem, met een president in het Witte Huis die al niet zal aarzelen om Noord-Korea zo nodig totaal te vernietigen, dus laat staan om de The Hague Invasion Act in praktijk te brengen.

Hopelijk is er niet al zoveel op Defensie bezuinigd dat het Nederlandse leger, om het land te verdedigen, de Atlantikwall weer in gebruik moet nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden