Het aantal meldingen over verwarde personen stijgt fors. Is de politie voldoende getraind voor die taak?

Zijn agenten wel voldoende toegerust voor de omgang met verwarde personen? Die vraag dringt zich op na een aanhouding vrijdag in Waddinxveen, waarbij een 39-jarige man overleed.

Agenten kijken naar een verward persoon die zich kort daarvoor heeft gemeld bij hun politiebureau. Beeld anp
Agenten kijken naar een verward persoon die zich kort daarvoor heeft gemeld bij hun politiebureau.Beeld anp

Wat gebeurde er vrijdag in Waddinxveen?

Bij zijn arrestatie overleed een 39-jarige man. Hij zou op straat op zijn knieën hebben zitten schreeuwen. Op filmbeelden van een passant is te zien hoe agenten hem, vermoedelijk tijdens zijn arrestatie, in bedwang proberen te houden en hard op hem in slaan. Het filmpje leidde tot veel kritiek; de Rijksrecherche doet onderzoek.

'Niet iedere verwarde persoon moet met geweld onder controle worden gebracht, dat is de crux', zegt Jaap Timmer, politiewetenschapper aan de Vrije Universiteit. 'Indien er tijd is om te wachten op hulpverlening, dan is dat het uitgangspunt. Op basis van het korte filmpje is geen compleet beeld te krijgen. Het is niet te zien of die meneer in zijn rechterhand een wapen had. Mogelijk hebben de agenten bij aankomst zijn kenteken nagetrokken en hadden ze zo informatie over het risico.'

'Waddinxveen' is nog in onderzoek, maar situaties waarin de politie geweld moet gebruiken komen vele honderden malen per jaar voor, aldus Peije de Meij, directeur Operatiën en portefeuillehouder geweld bij de politie. 'Als mensen een gevaar zijn voor zichzelf, voor andere burgers of de politie, dan moet je handelen. Je hoopt dat er zo weinig mogelijk geweld nodig is en dat je zo min mogelijk letsel veroorzaakt.'

Rechercheonderzoek in Waddinxveen op de plek waar de 39-jarige man bij een confrontatie met agenten om het leven kwam. Beeld anp
Rechercheonderzoek in Waddinxveen op de plek waar de 39-jarige man bij een confrontatie met agenten om het leven kwam.Beeld anp

Loopt het vaker fataal af?

Een enkele keer en dat leidt altijd tot onderzoek door Rijksrecherche en Openbaar Ministerie (OM). Zo werd in 2016 een 58-jarige verwarde man in Rotterdam gebeten door een politiehond. Hij overleed later in een politiecel. Het OM concludeerde dat de man stierf aan een overdosis. De betrokken agenten werden niet vervolgd. In Goes overleed datzelfde jaar een verwarde 30-jarige man na zijn arrestatie. De politie gebruikte pepperspray, waarna hij zijn bewustzijn verloor. Er werd geen doodsoorzaak vastgesteld. Ook hier werden de agenten uiteindelijk niet vervolgd.

Klopt het beeld van de politie dat agenten steeds vaker worden geconfronteerd met verwarde personen?

Onder de meldcode E33 registreert de politie sinds 2011 'overlast door verwarde of overspannen personen'. Sindsdien is het aantal E33-meldingen fors gestegen. De wijkagent dreigt de 'nationale hulpverlener' te worden, waarschuwde korpschef Erik Akerboom in december. 'Er gaan in Rotterdam meer mensen dood door verwarde personen dan door terrorisme', aldus de Rotterdamse politiechef Frank Paauw.

Vaak wordt een verband gelegd met bezuinigingen in de geestelijke gezondheidszorg. Een logische veronderstelling, aldus Jaap Timmer. 'Maar toch moet je kritisch blijven. Als er aandacht voor zo'n meldcode is, dan is het logisch dat het aantal meldingen stijgt. Je moet controleren of bezuinigingen echt wel de oorzaak zijn.' Verward is bovendien een globale omschrijving, geen specifieke aandoening. Niet elke verwarde persoon is een psychiatrische patiënt, benadrukken hulpverleners. Zij vrezen voor stigmatisering.

Is de politie voldoende getraind in de omgang met verwarde personen?

In de opleiding komt het zeker aan bod, aldus Peije de Meij. 'Maar we worden niet opgeleid om zwaar therapeutisch werk te doen. Als er tijd is, kan je iemand overdragen aan familie of het medische circuit. Door in te praten op iemands gemoed, kan je al veel bereiken. Een wijkagent hoeft zelden geweld te gebruiken, omdat hij de mensen kent en weet hoe hij ze moet aanspreken. Maar als de vlam in de pan slaat, moet je handelen. Die extreme gevallen zie je in de media, de andere situaties niet.'

'Agenten zijn geen mentale zorgverleners', waarschuwt VU-onderzoeker Timmer. 'We moeten dus geen overspannen verwachtingen van de politie hebben. Een crisissituatie is niet het juiste moment voor een diagnose. Daar hebben je hulpverleners voor nodig.'

Belanden verwarde personen na een arrestatie in een cel?

'Zieke mensen' horen niet in een politiecel en moeten ook niet zonder hulp terug op straat worden gezet, is het uitgangspunt. Daarom heeft heeft het Haagse hoofdbureau van politie naast 46 arrestantencellen sinds 2013 tien 'zorgcellen'. De 'Opvang Verwarde Personen' van de gemeente Den Haag, de politie, justitie en de Parnassia Groep levert per agent meer dan drie uur tijdswinst op. Circa een kwart meer verwarde personen vindt de weg naar passende zorg. In Amsterdam zijn goede ervaringen opgedaan met de 'Psycholance', een gespecialiseerde ambulance.

De aanpak vindt elders navolging. 'Helaas is een dergelijke samenwerking nog niet overal even goed geregeld', zegt De Meij. 'Dat kost veel overleg en organisatie met zorginstellingen. Veel instanties hebben geen 24/7-bezetting, en dan komt het toch op de politie aan.'

Het Schakelteam Personen met Verward Gedrag onder leiding van Onno Hoes, waarnemend burgemeester in Haarlemmermeer, moet bewerkstelligen dat er vanaf oktober overal in Nederland een goed werkende aanpak is voor mensen met verward gedrag, ook als zijn strafbare feiten pleegden, gevaarlijk (b)lijken, zorg mijden of geen netwerk van familie of vrienden hebben.

'Schaf de term verwarde persoon af'
In 2016 heeft de politie opnieuw fors vaker te maken gekregen met psychisch verwarde overlastgevers. De politie bevestigt dat dinsdag na berichtgeving in het AD. GGZ-onderzoeker Bauke Koekkoek pleitte er onlangs in de Volkskrant nog voor om de term 'verwarde personen' te schrappen, omdat met dit woord allerlei groepen op een hoop worden gegooid die juist elk om een eigen aanpak vragen.

Reportage: GGZ in Utrecht
Een tijdje geleden zou Richard, die stemmen hoort, waarschijnlijk op een wachtlijst terecht zijn gekomen. Dankzij GGZ in de Wijk ontvangt hij nu sneller de zorg die hij nodig heeft.

Opinie: Meer bedden helpt niet
Omgaan met 'verwarde personen' vraagt om meer dan de simpele roep om gesloten bedden, dat betoogt crisishulpverlener Bauke Koekkoek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden