Bellen metchef politiek Raoul du Pré

‘Het aanbod is overweldigend, dat is het verhaal van deze campagne’

Op verkiezingsdag belt de Volkskrant met chef politiek Raoul du Pré over de campagne, de aanval van Wilders op Kaag en de exitpolls - en waarom we daar dit jaar niet zo blind op kunnen vertrouwen.

 De lijsttrekkers van de acht grootste politieke partijen tijdens het verkiezingsdebat van de NOS. Beeld ANP
De lijsttrekkers van de acht grootste politieke partijen tijdens het verkiezingsdebat van de NOS.Beeld ANP

Goedemorgen Raoul. Allereerst: wat is jou bijgebleven van het slotdebat van de NOS gisteravond?

‘Toch vooral dat het veel partijen waren. Dat is het verhaal van deze campagne: het aanbod is overweldigend. Niet alleen omdat er zo veel kleine partijen zijn die meedoen, maar juist door de middelgrote partijen die allemaal tussen de tien en twintig zetels uit lijken te komen.

‘Dat maakt het ingewikkeld, ook voor mensen die strategisch willen stemmen met het oog op een coalitie met hun partij daarin. Met dat uitgangspunt kom je er in het stemhokje nog niet uit.’

VVD en CDA lijken wel redelijk safe te zitten voor een plek aan de onderhandelingstafel, toch?

‘Van het CDA weet ik het niet precies, hoor. Dat hangt er ook op nu (in de laatste Peilingwijzer krijgen ze 16 tot 18 zetels, red.). Er is gewoon zoveel keus, dat zie je ook aan de peilingen. Een kiezer denkt dan: dan ga ik doen waar ik me het fijnst bij voel.

‘Ik heb trouwens geprobeerd uit te zoeken of Mark Rutte afstevent op een historische verkiezingsoverwinning. In 1972 had de PvdA een soortgelijke voorsprong op de KVP als de VVD nu op PVV, CDA en D66. Daarna waren er altijd wel partijen die met elkaar streden tot de laatste dag om wie de grootste zou worden. Dit worden waarschijnlijk de eerste verkiezingen sinds 1972 zonder dat effect.’

Toch heeft de VVD aardig wat zetels verloren de laatste week.

‘Het is gestager gegaan. In januari stonden ze in de veertig zetels, lagen ze echt heel ver voor. Langzaam maar zeker gingen daar steeds een of twee zetels af. Ze zullen bij de VVD blij zijn dat de verkiezingen eindelijk zijn gekomen.’

Wat de VVD hielp, was natuurlijk dat Rutte zich als de staatsman kon profileren die druk is met het bestrijden van het coronavirus.

‘Voor de campagne hoorde je bij de VVD puur en alleen: we zitten in een crisis, wie gaat ons daar doorheen helpen?

‘Maar de campagne heeft ook andere thema’s op gang gebracht. Er is veel kritiek op de campagne, dat er te weinig ideologische strijd zou zijn, waar er serieus gedebatteerd wordt over het klimaatbeleid, de arbeidsmarkt, de woningmarkt, het stikstofbeleid.

‘Ik heb het allemaal horen langskomen. Op alle zenders. In alle kranten. Ik denk dat veel kiezers zich echt wel zijn gaan oriënteren bij welke partij hun stem het beste past.’

Nog even terug naar gisteravond: de uithaal van Wilders naar Kaag. Hij verweet haar dat ze ‘boog voor de grote dictator van Iran’, toen ze gesluierd als minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking op bezoek ging in Iran, en dat ze daarmee verraad pleegde tegenover de vrouwen die daar in de cel worden gestopt. Schrik jij daar nog van?

‘De laatste keer dat ik schrok van iets wat Wilders zei, was denk ik tien jaar geleden. We hebben al zo vaak genotuleerd: ‘Geert Wilders passeert een grens’. Maar een minister als een verrader bestempelen, is wel heel ongebruikelijk in de Nederlandse politieke verhoudingen.

‘Hij doet het puur voor zijn eigen achterban, daar staat Kaag voor alles wat mis is in de Nederlandse politiek: meer Europa, meer immigratie, klimaatbeleid. Veel meer nog dan Mark Rutte.

‘Wilders zocht haar gisteren echt op om te laten zien dat hij er staat. We hebben dit soort dingen vijftien jaar lang gezien tussen Alexander Pechtold en Wilders. Zij zochten het allebei vaak op. Pechtold schreef een boek vol over zijn ontmoetingen met PVV-kiezers.

‘Maar Kaag reageerde wel op Wilders. Ze was oprecht verontwaardigd en liet zich er ook niet door uit de ring slaan.’

De vorm van een-op-een-debatten, vind je die geslaagd?

‘Het is beter dan acht man die tegelijk over een stelling praten. Dat was echt het oude debat, dat gebeurt nu eigenlijk niet meer. Ook het debat van RTL was een mengvorm. Met acht man tegelijk krijg je ultrakorte gedachtewisselingen, met alleen ingestudeerde oneliners.

‘Nu heb ik toch wel interessante debatten gehoord, waarbij iedereen wel zijn punt heeft kunnen maken. Ook bij Nieuwsuur, waar ze stevig werden ondervraagd, hebben de lijsttrekkers dat kunnen doen.’

Waarin vond jij de campagne anders dan andere jaren?

‘Het is misschien geen ommekeer van 100 procent. Maar ik vond dit meer een echte lijsttrekkerscampagne. Er komen straks zeker 130 Kamerleden tamelijk anoniem de Tweede Kamer binnen die misschien een paar honderd voorkeursstemmen hebben gehad van vrienden, familie en studiegenoten.

‘Dat is sowieso de trend: alles is tegenwoordig gericht op de lijsttrekker. Dat wordt helemaal voorbereid, die worden getraind voor de debatten. De backbenchers worden ook steeds meer als een risico gezien. En zij hebben de pech dat campagne voeren op een marktplein, in cafés en buurthuizen, fysiek onmogelijk is deze keer.

‘Martijn van Helvert van het CDA heeft in Zuid-Limburg nog een serieuze campagne voor voorkeursstemmen gevoerd, Pieter Omtzigt (ook CDA) ging terug naar de provincie om de achterban te bedienen. Maar ik heb weinig anderen echt actief campagne zien voeren.’

Hoe verslaat jouw ploeg de verkiezingsavond? Normaal wacht iedereen in een zaal vol partijleden af of het enorme blijdschap, grote treurnis of iets er tussenin wordt.

‘Wat je niet hebt, zijn inderdaad de zalen vol treurende of juichende aanhangers. Maar we zijn wel bij de meeste lijsttrekkers in de buurt als de exitpolls binnenkomen. De eerste om 21:00 de tweede rond 22:00.

‘De meeste lijsttrekkers zijn ergens op een partijbureau of hebben een zaaltje gehuurd. Veel in Den Haag, maar ook Amsterdam en Amersfoort. Daar zijn we bij, met onze fotografen. Maar het zal er wel iets minder druk uitzien op de foto dan andere jaren.

‘Verder wordt het stressen om de exitpolls op tijd te kunnen verwerken voor de stukken in de krant. Als die exitpoll spannend is, is de kans groot dat we een krant maken met enorm veel slagen om de arm. Online kunnen we gelukkig door. Want ik denk dat we na middernacht pas een beeld krijgen van wat echt de verkiezingsuitslag gaat worden.’

Heb je eerder zo veel slagen om de arm moeten houden voor de uitslag als vanavond?

‘Dit zijn mijn zevende verkiezingen. Je moet altijd slagen om de arm houden. In 2012 hadden we volgens mij ook niet in de krant wie de grootste was: PvdA of VVD. Die waren in de exitpoll gelijk geëindigd.

‘Het grote beeld hebben we nu wel. Maar welke partijen gaan voorsorteren op regeringsdeelname? Voor CDA, D66, PvdA, GroenLinks, SP en ChristenUnie geldt: de twee of drie zetels foutmarge in de exitpoll kan een enorm verschil maken.

‘De grootste partijen gaan als eerste aan tafel bij de verkennende gesprekken, waarbij de VVD − als die partij inderdaad wint − het initiatief neemt en een verkenner aanwijst. Die gaat dan met andere partijen praten: wat willen jullie? Ook met de PVV, maar daar willen de meeste andere partijen niet mee regeren.’

Is voortzetting van de huidige coalitie (VVD, CDA, D66 en ChristenUnie) het meest logische gevolg, op basis van de laatste peilingen?

‘Weet ik niet. De huidige coalitie is heel wankel en heeft nu ook geen meerderheid. Halen ze deze verkiezingen wel een meerderheid, dan is er in elk geval een terugvaloptie omdat deze combinatie zich al heeft bewezen.

‘Niemand kan zeggen dat ze het samen niet kunnen, want dat hebben ze de afgelopen jaren gedaan. Dat zal zeker ook bij Rutte in het hoofd zitten: we hebben altijd deze combinatie nog.

‘Maar bij ChristenUnie en D66 is de aandrang het grootst om andere combinaties te zoeken. Zij voelen wel heel veel ideologische verschillen die de afgelopen jaren pijn hebben gedaan.’

Rutte zal vast haast hebben met het vormen van een regering, we zitten als land midden in een pandemie.

‘Dat hoor je bij de partijen ook terug: we kunnen het niet maken tegenover Nederland om ons weer ruim een half jaar in een kamertje op te sluiten om te kijken of we er samen uit kunnen komen. Kiezers begrijpen dat niet.

‘We hebben al twee maanden een demissionair kabinet, eind maart wordt de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd die ook van alles van het beleid gaat vinden. Gaan we door met avondklok? Kan de horeca weer open? Het worden ingrijpende maanden voor de nabije toekomst van het land en van miljoenen Nederlanders. Wil je dat met een demissionair kabinet blijven doen of probeer je eerst een landsbestuur op poten te zetten dat voldoende steun van de Kamer heeft?

‘Dat kan ook via de tussenstap die Rutte nu suggereert. Hij denkt aan een soort corona-akkoord, waarbij je zaken buiten beschouwing laat waarover je het later nog maandenlang kunt hebben: immigratie, klimaat en stikstof. Ook in de nieuwe Tweede Kamer zal er altijd wel een meerderheid te vinden zijn voor coronamaatregelen die worden onderbouwd door de adviezen van het Outbreak Management Team.’

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws omtrent de verkiezingen via onze verkiezingsblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden