Opinie

'Het 3D-printen van sleutels en wapens: dit schreeuwt om nieuwe regelgeving'

The Economist bestempelde de 3D-printer tot de 'derde industriële revolutie'. De overheid moet nu al nadenken over de gevolgen voor maatschappij en publieke sector, zegt Stephan Grimmelikhuijsen van Overheid 2.0. 'Voor het ophalen van een paspoort hoef je in de toekomst wellicht niet meer naar het gemeentehuis.'

OPINIE - Stephan Grimmelikhuijsen
Chefkok Sergio Herman (R) tijdens de presentatie van de allereerste eetbare hapjes uit een 3D foodprinter. Beeld ANP
Chefkok Sergio Herman (R) tijdens de presentatie van de allereerste eetbare hapjes uit een 3D foodprinter.Beeld ANP

Ambtelijke molens draaien langzaam en het duurt dan ook vaak lang voordat innovaties tot overheidsland doordringen. Net nu zelfs meer traditionele publieke organisaties zoals Defensie en de Rechterlijke Macht zich wagen aan social media, dringt de volgende innovatie zich alweer op. De komst van de 3D-printer heeft mogelijk nog grotere maatschappelijke gevolgen dan de opkomst van social media. De overheid en politiek blijven echter opvallend stil over deze ontwikkeling, terwijl de voorspelde economische en maatschappelijke gevolgen enorm kunnen zijn.

Anders produceren
De 3D-printer heeft voor velen nog altijd een hoog ver-van-mijn-bed en science fiction gehalte, maar over enkele jaren staat er vermoedelijk ook bij u een 3D-printer in huis. Een korte uitleg. Het woord printer is wat misleidend. Eigenlijk gaat het om een radicaal andere manier van produceren. In plaats van snijden, buigen en hameren, worden producten laag voor laag opgebouwd door grondstoffen in de 'printer'. 3D-printen biedt hierdoor enorme mogelijkheden voor efficiënt maatwerk in industriële productie. Eerder dit jaar bestempelde the Economist het als de derde industriële revolutie: produceren wordt volledig gedigitaliseerd via slimme software.

U kunt ook denken aan huis, tuin en keuken gebruik: via een app of website kunt u ontwerpen downloaden, en deze 'printen' als voorwerp. Er hoeven geen grondstoffen specifieke onderdelen gekocht of zaken in elkaar geschroefd te worden. U bestelt een product online en print het vijf minuten later uit. Een eenvoudige 3D-printer was al te koop bij de Bijenkorf. Het is wachten tot dit tot de basisuitrusting van elk huishouden behoord, zoals de pc, laptop, en smartphone ook zijn geworden.

Consequenties
Welke economische, maatschappelijke en bestuurlijke consequenties heeft dit? Hieronder vier zaken waar nu al over nagedacht moet worden om als overheid straks niet achter de feiten aan te lopen.

- Andere economie: door 3D printen nemen schaalvoordelen af en is er meer ruimte voor producten die per stuk worden geproduceerd en aan individuele wensen worden aangepast. Een aanpassing is niet meer een kwestie van het hele productieproces aanpassen, maar alleen kleine verandering aan de software doorgeven. Het belang van de factor arbeid neemt hierdoor af en het zal dus weer aantrekkelijker worden om de productie weer dicht bij huis te laten plaatsvinden, in plaats van in landen als India en China. Kan Nederland een voorloper worden op het gebied van deze slimme manier van produceren? Beleid zou er op gericht moeten zijn om bedrijven op dit terrein te stimuleren.

- Gevaarlijke producten en copyright: De 3D-printer werd op het jaarcongres van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak als belangrijke ontwikkeling voor de maatschappij en rechtspraak genoemd. Sleutels kunnen worden geprint. De eerste vuurwapens - weliswaar nog beperkt bruikbaar - zijn ook al gemaakt door middel van de 3D-printer. Daarnaast rijst de vraag over de waarde van copyright op geprinte producten. Kortom, de komst van 3D printen schreeuwt om hernieuwde regelgeving.

- Digitale infrastructuur: Wanneer 3D printen echt op grotere schaal gaat worden toegepast, zullen mensen grotere hoeveelheden data versturen. Hierdoor zijn investeringen in de digitale infrastructuur vermoedelijk nodig.

- Consequenties voor publieke dienstverlening: 3D printen kan ook een effect hebben op processen bij de overheid zelf. Zo wordt dienstverlening nog verder ontkoppeld van plaats en tijd. Voor het ophalen van producten, zoals een paspoort hoef je in de toekomst wellicht niet meer naar het gemeentehuis. Er wordt nu al geëxperimenteerd met het 3D printen van microchips die uiteindelijk ook in paspoorten worden gebruikt. Zoals elke technologische vernieuwing vraagt dit ook om organisatorische aanpassing en strategie.

Proactieve overheid
Al met al is de 3D-printer een nieuwe stap in het verweven van de virtuele en fysieke wereld. De bovengenoemde scenario's roepen vooral veel vragen op. Het is nog niet zo ver, maar wat wel duidelijk is, is dat de consequenties en potentie van 3D printen enorm kunnen zijn. Om deze potentie te benutten, moet de overheid niet afwachten en stil blijven, maar nu al nadenken over bestuurlijke, maatschappelijke en economische gevolgen van deze mogelijke nieuwe industriële revolutie.

Stephan Grimmelikhuijsen is bestuurskundige en verbonden aan Overheid 2.0.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden