her

Zo geloofwaardig en intelligent zagen we tot nu toe geen film over computerbewustzijn.

drama


Regie Spike Jonze. Met Joaquin Phoenix, Amy Adams, Rooney Mara en de stem van Scarlett Johansson


In 33 zalen


Van een mooie treurigheid is-ie, de wezenloze blik waarmee Theodore Twombly in de openingsscène van Her richting camera staart. In een halve tel maakt Joaquin Phoenix (met snor en in vuurrood retroshirt) duidelijk hoezeer zijn personage lijdt onder de recentelijk verbroken relatie met zijn jeugdliefde.


Theodore werkt voor een bedrijf dat op bestelling persoonlijke brieven in een handgeschreven lettertype fabriceert ('welcome to beautifulhandwrittenletters dot com'), maar het schrijven brengt hem momenteel geen plezier. Nachtelijke chatsessies met vrouwen en hun eigenaardige seksfantasieën helpen hem ook niet verder. Dan ontdekt hij een hypergeavanceerd, pratend computerprogramma, dat niet alleen zijn e-mails sorteert en een blind date voor hem uitzoekt, maar ook naar hem luistert, met hem denkt en voelt, flirt zelfs.


Samantha noemt ze zich (Scarlett Johansson voorziet haar van een stem), een zelflerend systeem zo energiek, lichtvoetig, charmant, intelligent en begripvol, dat Theodore al snel voor haar valt. Volkomen logisch in deze nabije toekomst, waarin de handel in illusies geldt als sociaal geaccepteerd gebruik. Op haar beurt fantaseert Samantha hoe het zou zijn een lichaam te hebben, met jeuk op haar rug bijvoorbeeld - en dat hij haar dan krabt. Het verbaast haar ook, zegt ze, het gevoel dat ze tot iets groters groeit dan de optelsom van alle data waarmee talloze programmeurs haar bij elkaar sleutelden.


Over het bewustzijn van computers en hun verhouding tot menselijke emoties zijn sinds ongeveer een halve eeuw mooie, klassieke films gemaakt, van 2001: A Space Odyssey tot Blade Runner en The Terminator, maar zo geloofwaardig, intelligent en nieuwsgierig als Her, zonder die eeuwige nadruk op de gevaren van geavanceerde technologie, zijn zelfs de grootste klassiekers niet.


Illustratief is een recent betoog van de gerenommeerde futuroloog Ray Kurzweil, die de nuance waarop Her kunstmatige intelligentie neerzet omschrijft als een cinematografische doorbraak, vergelijkbaar met de wijze waarop The Matrix laat zien hoe virtuele realiteit in de toekomst als echte werkelijkheid kan worden beschouwd. Op een echte Samantha, vermoedt hij, is het slechts vijftien jaar wachten.


Daar ligt de grote kracht van Her. Regisseur Spike Jonze, die met Being John Malkovich en Adaptation eerder op vergelijkbaar eigenzinnige wijze de grenzen van de menselijke geest verkende, schetst een toekomst die volledig voorstelbaar is, met technologie die niet meer is dan een doorontwikkelde versie van bestaande apparaten. In Her praat iedereen op straat tegen het computertje in zijn oor, Samantha is wat dat betreft slechts een uiterst slimme Siri, naar het iPhone-programma dat zich laat besturen via een aantal stemcommando's.


Jonze (Oscarnominatie voor het scenario, het eerste dat hij schreef voor een film die hij zelf regisseert) roept vragen op die zowel hoofd als hart beroeren, met een verademend gebrek aan ironie. De regisseur-scenarist ziet absoluut de humor in een man die verliefd wordt op zijn computer, maar neemt hem in de eerste plaats zeer serieus. De vragen die hij oproept (Is Theodore wel in staat om echte emoties te ervaren? Zijn de emoties die Samantha opwekt en zelf zegt te voelen wel te onderscheiden van echte gevoelens? En hoe echt is echt überhaupt?) maakt Phoenix voelbaar met mooi ingetogen spel.


Volledig raak zijn de puntgave flashbacks van Theodores relatie met zijn ex, met korte flitsen van een aantal mooie, kwetsbare en droevige momenten. Her is in deze trefzekere, opgeruimde stijl ook de film van de Nederlandse cameraman Hoyte van Hoytema, die zijn almaar groeiende internationale status onderstreept met een feilloos gevoel voor compositie en detail - wonderschoon is het shot van drogende inkt op Theodores scheidingspapieren.


Her is een kleine, gevoelige, uitdagende en modern vormgegeven film over de ontwikkeling van verliefdheid in een angstaanjagend dichtbije toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden