Hervormingswind in Europa gaat weer liggen

De hervormingswind die de afgelopen jaren door de Europese economie waaide, lijkt te gaan liggen. In Frankrijk werd de regering Raffarin zondag bij regionale verkiezingen afgestraft voor haar harde hervormingsbeleid....

Regeringsleiders in Europa staan voor een dilemma. Enerzijds vraagt een snel vergrijzende bevolking om hervorming van de pensioenstelsels, nopen Europese afspraken tot bezuinigingen op de overheidsbegroting en roept aanhoudend hoge werkloosheid om liberalisering van de arbeidsmarkt. Maar als regeringsleiders werk maken van die hervormingen, ligt anderzijds een electorale afstraffing in het verschiet.

Het kan natuurlijk dat Europeanen andere voorkeuren hebben dan hun volksvertegenwoordigers. Zo lang hun eigen arbeidsplaats veiliggesteld is en zij voor hun zestigste met pensioen kunnen gaan, nemen burgers een hoge werkloosheid en verouderde pensioenstelsels voor lief. Maar welbeschouwd is dat struisvogelpolitiek, stelt Hicham Zemmouri, analist bij de ABN AMRO bank: 'Toegeven aan het burgerverzet, is uitstel van executie.' Als de Fransen hun economie nu niet hervormen, dan is het aftellen geblazen tot de volgende economische crisis. Bovendien zullen er ernstige conflicten ontstaan tussen oudere generaties, die hun pensioenen opeisen, en jongere generaties, die voor de kosten moeten opdraaien.

Volgens David Gros, directeur van de Brusselse denktank Center for European Policy Studies, is het geen toeval dat juist de grote landen moeite hebben met economischehervormingen. 'Het dringt maar langzaam tot ze door dat zij onderdeel zijn geworden van een groter geheel.' Kleinere landen zijn zich al veel langer bewust van het internationale krachtenveld waarin zij opereren. Vandaar dat het verzet tegen economische hervormingen goeddeels aan landen als Nederland voorbij gaat.

Willen Europese regeringsleiders het tij keren, dan liggen er vooralsnog twee strategieklaar: enerzijds de harde lijn waarvoor Margaret Thatcher in de jaren tachtig al koos. Thatcher brak de macht van de vakbonden, om vervolgens haar impopulaire liberaliseringsbeleid voort te zetten. Kiezen Frankrijk, Duitsland en Italioor deze strategie, dan moeten zij zich van het huidige verzet dus weinig aantrekken.

Maar als de Franse socialisten in het zadel komen, dan is dat scenario onwaarschijnlijk. Ook Schr blies in januari al hervormingsmaatregelen voor bijzondere ziektekosten af omdat de pijngrens van de Duitse bevolking zou zijn bereikt. Anderzijds is er het op consensus gebaseerde poldermodel. Volgens dat model, dat in Nederland sinds enige jaren uit de mode is geraakt, kan de overheid hervormingen niet dirigistisch doorvoeren. In plaats daarvan moet zij coalities smeden tussen verschillende partijen in het maatschappelijk middenveld, waaronder vakbonden en werkgeversorganisaties.

Duitsland, zo stelt Elwin de Groot, analist bij Fortis Bank, lijkt voor dit model te kiezen. Dat heeft nu al resultaat opgeleverd: de traditioneel hoge lonen in Duitsland zijn de afgelopen jaren keer op keer gematigd.

Het verzet tegen hervormingen in Frankrijk, Italin Duitsland kan dus niet op kortzichtigheid onder burgers worden afgeschoven. Vooralsnog ontbreekt het Schr, Raffarin en Berlusconi aan een heldere strategie om hervormingen door te voeren. Het lukt hen niet om de urgentie van hervormingen aan hun electoraat duidelijk te maken. De vraag is ook of zij zelf wel van de urgentie zijn overtuigd.

Harde ingrepen lijken na het echec van Chirac even op de lange baan geschoven te worden, maar daarmee zijn de problemen niet verdwenen. Integendeel, ze worden alleen maar groter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden