Hervormingen in Kirgizië lopen vast in armoede

Kirgyzstan - tussen Wanhoop en Welvaart, Nederland 3, 23.22 uur..

Zelfs voor de taxichauffeur in de Kirgizische hoofdstad Bisjkek is de straat waar de klant moet zijn, onvindbaar. Alle straatnamen zijn veranderd sinds de onafhankelijkheid in 1991. Het is het kleinste probleem in de RVU-documentaire Kirgyzstan, tussen Wanhoop en Welvaart, die vanavond wordt uitgezonden. Het land ondervindt na zijn zelfstandigheid steeds meer moeilijkheden.

De voormalige - en armste - Sovjet-republiek ligt in het bergland van centraal Azië. Economisch gezien heeft het land een slechte uitgangpositie, want bodemschatten heeft het nauwelijks. Wel loopt Kirgizië voorop met politieke en economische hervormingen. Maar die worden bedreigd door een daling van het welvaartspeil. Oude communistische sentimenten steken hierdoor de kop weer op.

In december 1991 werd de natuurkundige Askar Akaev de eerste president van de onafhankelijke staat. De makers van de film gaan uitvoerig in op de hervormingen die hij doorvoert. Akaev is ervan overtuigd dat alleen een shocktherapie succesvolle hervormingen kan bewerkstelligen.

Er zijn al veel veranderingen. Zo komt er een democratisch partijenstelsel. Etnische minderheden kunnen vrij hun cultuur, tradities en godsdienst belijden en er is volledige persvrijheid. De aandacht in de documentaire gaat vooral uit naar de landbouwhervormingen, privatisering van bedrijven en hervormingen in de financiële wereld.

Om de hervormingen zo efficiënt mogelijk door te voeren, vroeg Akaev het Internationale Monetaire Fonds (IMF) om advies. Om greep te krijgen op de economie werd in mei 1993 een eigen munt ingevoerd, de com. De eerste tijd bedroeg de inflatie maandelijks 50 procent. De geldpers bleef doordraaien en een monetaire chaos dreigde. Die kon de genadeklap voor de economie zijn. Onder druk van het IMF beperkte de regering de gelduitgifte. De inflatie kwam onder controle en de waarde van de munt werd gestabiliseerd.

Daarna kwam de sanering van de middelgrote en grote staatsbedrijven aan de orde. Ook hiervoor zocht president Akaev assistentie in het Westen. Aandelen in staatsbedrijven werden verkocht. Hiervoor werden coupons verdeeld onder de vier miljoen inwoners van Kirgizië.

Maar het is zonneklaar dat de privatisering niet op rolletjes loopt en dat komt vooral doordat velen niet op de hoogte zijn van het programma. De regering lost dit probleem op door een bekende theatergroep naar alle uithoeken van het land te sturen. De bevolking geniet zichtbaar van de alternatieve voorlichting.

In de landbouw overheersen nog steeds de kolchozen-boerderijen. Ook daar wil Akaev het systeem openbreken. De bevolking kan stukken grond krijgen en bewerken. De opbrengst is voor henzelf. Maar het animo is niet groot. Boeren vertellen over de slechte infrastructuur en het tekort aan landbouwmachines. Een directeur van een kolchoze wil de collectieve boerderijen voorlopig handhaven.

De economische hervormingen komen hard aan bij de bevolking. Vroeger zorgde de staat voor alles, nu moeten de Kirgizen voor alles zelf het volle pond betalen. Alleen het brood wordt nog gesubsidieerd. De prijzen stijgen, de lonen liggen onder het bestaansminimum. De camera laat afwisselend begrip en onvrede zien. Het land raakt in een dieper wordende, uitzichtloze crisis.

President Akaev ondervindt grotere weerstand. De communisten voeren een steeds fellere oppositie en hebben al 40 procent van het electoraat achter zich.

De handel met het buitenland zou de motor kunnen worden voor de toekomstige welvaart. Kirgizië exporteert schapevlees en -wol. Een voordeel is de strategische ligging. Het is een doorvoerland voor Pakistan, Turkije en tegenwoordig ook China.

Akaev zegt in de documentaire overtuigd te zijn van de onomkeerbaarheid van zijn hervormingen. Tot het einde van zijn ambtsperiode in 1996 moeten die alleen nog meer leven worden ingeblazen.

Hedda Schut

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden