Herverdeling

In een uiterste poging in de laatste weken van de campagne, opboksend tegen een wanhopige achterstand in de peilingen, nog een onderwerp te vinden waarmee hij zijn tegenstander kan verslaan, wierp McCain de plannen van Obama voor redistribution of wealth, de herverdelingsplannen, in de strijd....

Marcel van Dam

Het zegt veel over de Amerikaanse samenleving dat Obama dat niet aangrijpt om het verschil in visie op een rechtvaardige samenleving tussen hem en McCain over het voetlicht te krijgen, maar dat hij zijn belastingplannen verdedigt met erop te hameren dat hij daarmee niet de armen, maar de middenklasse van dienst wil zijn.

De idee dat welvaart en welzijn berusten op individuele verdienste en verantwoordelijkheid en dat de staat zich niet aan herverdelingspolitiek moet schuldig maken, hooguit een rol heeft bij de armenzorg, heeft in Amerika in de laatste decennia een verwoestende werking gehad. Zowel op het gebied van de publieke dienstverlening als bij de verdeling van welvaart.

Afgezien van het militaire apparaat is de fysieke en sociale infrastructuur in Amerika teruggebracht tot armenzorg. Wegen, bruggen en spoorlijnen verkeren in erbarmelijk staat, net als openbaar vervoer, publiek onderwijs, het gevangeniswezen en de gezondheidszorg. Meer dan 40 miljoen Amerikanen zijn niet tegen ziektekosten verzekerd. Michael Moore heeft in Sicko de absurde en afgrijselijke gevolgen daarvan overtuigend in beeld gebracht.

De prijs die de Amerikaanse samenleving voor dit sociale systeem moet betalen, is gigantisch. Gettovorming, zeer hoge criminaliteitcijfers, per 100.000 inwoners een absurd groot aantal gevangenen, zeer veel kinderen die in achterstand opgroeien en die achterstand weer doorgeven aan hun kinderen. Et cetera.

Wat betreft de verdeling van individuele welvaart leert het neoliberalisme dat van de overdadig gedekte tafel van de succesvolle veelverdieners zo veel kruimels zullen afvallen, dat de mensen die het minder goed getroffen hebben daar ook een goede boterham aan overhouden. De zogeheten trickle down-theorie. Ook die veronderstelling kan naar het rijk der fabelen worden verwezen. Het aantal armen in Amerika is gestegen in plaats van afgenomen en de koopkracht van de gemiddelde werknemer is in de laatste decennia gelijk gebleven of gedaald. Er komen steeds meer mensen die twee banen nodig hebben om rond te kunnen komen. Daar staat tegenover dat de inkomens van de veelverdieners zijn geëxplodeerd tot wanstaltige proporties. Die explosie heeft helemaal niets meer te maken met ‘eigen verdienste’.

Wie denkt dat de ineenstorting van het huidige kredietsysteem in Amerika ook tot gevolg zal hebben dat daar de neoliberale visie op de inrichting van de samenleving zal veranderen, gelooft in sprookjes. De verkiezing van Obama zal wellicht de scherpste kantjes iets minder scherp maken. Maar de individuele pursuit of happiness, het ieder voor zich streven naar geluk, draagt de Amerikaanse Droom en die is voor Obama en McCain om het even heilig.

Sinds de jaren tachtig is het neoliberalisme ook in Europa en Nederland in opmars. Ook bij ons is eigen verantwoordelijkheid en eigen verdienste het verdelingsmechanisme geworden. Ook bij ons heeft de markt een flink deel van de overheidstaken overgenomen. Ook bij ons is armoede een geaccepteerde prikkel geworden om mensen te activeren, ongeacht de kwaliteit van het werk en het betaalde loon. De koopkracht van de uitkeringen ligt nu op ongeveer hetzelfde niveau als in 1977. De duurzame armoede is sinds die tijd aanzienlijk toegenomen. Ook bij ons is het aantal gevangenen geëxplodeerd. Ook bij ons hebben de mensen met de grootste achterstand zich verzameld in de slechtste wijken. Ook bij ons hebben de drie altijd regerende middenpartijen de middenklasse tot de uitverkoren doelgroep uitgeroepen. Ook bij ons is lastenverhoging vloeken in de kerk van het midden geworden. Daarom blijven we bezuinigen op voorzieningen die alleen dankzij herverdeling voor de laagste inkomensgroepen bereikbaar zijn. Zoals de rechtsbijstand en hulp voor psychisch gestoorde jongeren via de AWBZ (door mij kort geleden ten onrechte verward met de Wajong-uitkering)

Het is bij ons nog lang niet zo erg als in de VS, omdat de uitgangspositie sociaal gezien in 1980 bij ons veel beter was. Het zou een zegen zijn als het inzicht doorbrak dat het neoliberalisme niet alleen de financiële sector bedreigt, maar ook een sociaal geordende samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden