Herstart in de betrekkingen tussen Washington en Moskou loopt vast

Michael McFaul, een van de architecten van president Obama's 'herstart' in de relatie met Rusland, bracht een hoopvolle boodschap naar Moskou, waar hij afgelopen weekend begon als ambassadeur. 'De herstart is niet dood!' Hij moest dat wel zo formuleren omdat iedereen er vanuit gaat dat de herstart wel dood is.


De Russische staatstelevisie zette dinsdag fijnzinnig de puntjes op de i door McFaul in het avondnieuws geheel door de gehaktmolen te draaien. 'McFaul is geen Ruslandexpert', zei de commentator van het Eerste Kanaal, Michail Leontev. 'Hij is gespecialiseerd in het bevorderen van democratie.'


Dat was niet als compliment bedoeld. Naar aanleiding van McFauls in 2001 verschenen boek Een onvoltooide revolutie in Rusland. Politieke verandering van Gorbatsjov tot Poetin vroeg Leontev: 'Is McFaul hiervoor naar Rusland gekomen? Om de revolutie af te maken?'


Amerika-bashing lijkt weer in de mode sinds premier Poetin in oktober zijn terugkeer als president aankondigde en sinds de grote demonstraties van december. President Medvedev zelf gaf het startschot voor het einde van de herstart door te verklaren dat Rusland 'nooit' meer (westerse) militaire interventies zal legitimeren in de VN. Ook Obama's afgezwakte plannen voor raketdefensie - ooit het begin van de herstart - werken inmiddels als rode lap op Kremlinstrategen.


Westerse steun voor volksrevoluties in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, waarschuwde minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov deze week, 'kunnen tot een zeer grote oorlog leiden en niet alleen in die regio grote pijn veroorzaken, maar ook ver daarbuiten'. Rusland zal niet meer meewerken aan verscherping van sancties tegen Iran. En koud nadat Rusland zijn oude bondgenoot Syrië van zestig ton wapens en explosieven heeft voorzien, hekelt Lavrov niet nader genoemde landen die wapens leveren aan Syrische rebellen en 'extremisten'. 'Dit leidt alleen tot nog meer geweld.'


Tot zover enkele inhoudelijke verschillen. Maar die volstaan niet in deze spannende politieke tijden in Rusland. Gedreven door zijn diep gewortelde overtuiging dat de Oranjerevolutie uit 2004 in Oekraïne een westers complot was, herkende Poetin ook in de plotse straatprotesten in zijn 'eigen' St. Petersburg en Moskou de machinaties van 'buitenlandse machten', lees de Verenigde Staten.


De Russische waarnemersorganisatie Golos die vanuit westerse landen steun ontvangt, werd al voor de Doemaverkiezingen van 4 december hard aangepakt. Vervolgens werden de demonstranten zelf weggezet als speelbal in handen van externe machten.


De openlijke aanval op McFaul is een nieuw teken van de campagne om de protestbeweging in een kwaad daglicht te stellen. Een dag later spuwde Poetin alweer zijn gal over radiozender Echo Moskvi, die in zijn berichtgeving over raketdefensie 'de buitenlands-politieke belangen van een staat behartigt jegens een andere staat, Rusland'.


Gaat het met de Amerikaans-Russische betrekkingen werkelijk zo slecht als dit retorisch geweld suggereert? Nee, natuurlijk. Het betreft een complexe, strategische relatie, waarin samenwerking en rivaliteit altijd naast elkaar bestaan. De 'herstart' zelf is ook maar een retorische constructie, waarmee Obama een streep wilde zetten onder het radicalere raketdefensieplan van zijn voorganger George Bush en de gestokte plannen voor NAVO-uitbreiding met Georgië en Oekraïne.


Dat kwam ook Rusland, dat zich net als de VS doorgaans pragmatischer opstelt dan de retoriek doet vermoeden, goed uit. Inmiddels is er een nieuw wapenakkoord getekend dat Rusland in staat stelt nieuwe kernwapens te bouwen terwijl de VS zijn overtollige afstoot, vervoert de NAVO wat materieel voor Afghanistan over Russisch grondgebied en treedt Rusland toe tot de Wereldhandelsorganisatie. Ook werkte Rusland mee aan nieuwe sancties tegen Iran en zag af van de verkoop van S300 luchtafweersystemen aan dat land. 'Maar nu is de positieve agenda uitgeput', stelde de Russische commentator Fjodor Loekjanov vast. En het is in beide landen verkiezingsjaar, altijd goed voor verbaal vuurwerk.


De herstart was altijd van Obama en Medvedev. Met Poetins ook in Rusland controversiële terugkeer in het Kremlin en onduidelijkheid over de toekomstige bewoner van het Witte Huis, gaan de bilaterale betrekkingen waarschijnlijk een ruiger jaar tegemoet. Of dat tot serieuze botsingen leidt of dat het blijft bij 'herstart onderbroken' moet worden afgewacht.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden