Herrijzenis van een ijzerfabriek

Nieuw gebruik, oud gebouw: een braadpannenfabriek werd een cultuurpark.

Een bruidmeisje plukt gapend aan de ruches van haar jurk. Het huwelijksgezelschap, dat zich op de binnenplaats van de DRU Cultuurfabriek heeft verzameld, baadt in het zweet. De fotograaf wil ze in de volle zon hebben, zodat het industriële decor goed zichtbaar is.


Trouwen is een van de vele zaken waarvoor het DRU Industriepark in Ulft, een dorp tussen Doetinchem en de Duitse grens, zich leent. Het complex herbergt onder meer een concertzaal, een poppodium, een bibliotheek, een aantal sociale huurwoningen en een fabrieksmuseum. Dat museum en het manshoge standbeeld van een arbeider op klompen, nu omsingeld door bruiloftsgasten, herinneren aan de oorspronkelijke bestemming van het terrein: een ijzerfabriek.


'Ze droegen klompen, omdat leren laarzen zouden smelten in de hitte', zegt Eus Lionarons (57), wijzend op het beeld. Lionarons is gebiedsregisseur van het DRU-terrein. De fabriek stond vooral bekend om de oranje geëmailleerde braadpannen. Maar ook een aanzienlijk deel van Nederlands kachels, geisers en melktanks kwam ervandaan.


Nieuw gebruik, oud gebouw. Dat is het thema waarmee Open Monumentendag dit weekend haar vijfentwintigjarig bestaan viert. Een thema dat uitnodigt eens een ander monument te bezoeken dan de voor de hand liggende grachtenpanden, landhuizen en boerderijen. Dit jaar staan hergebruikte gebouwen centraal: een voormalig seminarie dat nu dienstdoet als politieacademie, een tot zorgcentrum omgebouwde kerk en een tot cultureel centrum verbouwde fabriek.


Herbestemming is hip in architectonische kringen, merkt Lionarons. 'Wij doen iets wat in collegezalen wordt gedoceerd, we hebben hier al heel veel groepen studenten op bezoek gehad, ook internationale.' Onlangs kregen hij en de andere bestuurders van het DRU-complex een uitnodiging voor de International Architectuur Biënnale van Rotterdam, Sao Paolo en Istanbul in 2012. Hij is er trots op.


Nadat de laatste fabriekstak, die van de melktanks, halverwege de jaren negentig de productie stilzette, hoopten veel ex-fabrieksarbeiders dat het complex zo snel mogelijk tegen de vlakte zou gaan. 'Zij hadden geen prettige herinneringen aan de DRU', zegt Lionarons. 'Het was armoe,de gemiddelde levensverwachting was 45 jaar.'


Hoe anders moet het terrein eruit hebben gezien toen de DRU nog in bedrijf was: af en aan rijdende vrachtauto's, stoom, stof en het onophoudelijke gebulder van machines. Nu is de sfeer in het Portiersgebouw, waar de cultuurfabriek is gevestigd, haast sereen. Door de ramen valt zonlicht op de ruwhouten stutbalken en de gietijzeren muurankers. Waarschijnlijk zijn die ontworpen door kunstschilder Jan Toorop, een vriend van aannemers- en architectenfamilie Beltman, die de fabriek bouwde.


Het is een bijzondere sensatie, een gebouw dat zichtbaar oud is, maar nieuw aandoet. De popzaal ziet eruit om door een ringetje te halen: een groot podium, matzwarte geperforeerde planken tegen de muur voor de akoestiek, een emaille oranje bar. Wandelend door een van de gangen vertelt Lionarons dat de bouwvakkers erachter kwamen dat de vloer van de tweede verdieping nergens vastzat, maar slechts klem zat tussen de muren. 'We schrokken ons wild. Gelukkig is het altijd goed gegaan.'


Het is de bedoeling dat het DRU Industriepark binnen enkele jaren een gelijke is van het Westergasterrein in Amsterdam: een levendige culturele omgeving waar creatieve bedrijfjes gevestigd zijn en voorstellingen en evenementen plaatsvinden.


Lionarons weet te vertellen dat het de Westergasfabriek tien jaar kostte om uit de rode cijfers te komen. Dat zal de DRU niet gebeuren, denkt hij. Wat subsidies betreft heeft de fabriek het goed getroffen. Omdat er in de wijde omgeving geen vergelijkbare instelling is, 'een voordeel ten opzichte van de stad, waar je struikelt over de theaters en danszalen', en de fabrieksgebouwen alle zeven zijn uitgeroepen tot Rijksmonument, subsidiëren gemeente, provincie en Rijk grif. Ook heeft de BOEI, de Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed, een aantal gebouwen opgekocht en zijn ze verantwoordelijk voor de restauratie.


Het blijft toch een aanzienlijk risico, een cultureel platform op het platteland, nota bene in een krimpregio. 'Mensen weten niet waar Ulft ligt, dat is het grootste probleem.' Een groot deel van het publiek dat afkomt op voorstellingen en evenementen is Duits. 'Met het Ruhrgebied op 30 kilometer hebben we een prachtig achterland. Gek genoeg weten zij de cultuurfabriek minstens zo goed te vinden als de Nederlanders. Die denken dat er achter Arnhem niets meer is.'


Toch zijn er genoeg hoopvolle ontwikkelingen, vindt Lionarons: alleen het restaurant, Het Schaftlokaal, had vorig jaar al 65 duizend bezoekers. Het totale bezoekersaantal van het DRU-complex schat Lionarons tussen de 100 en 200 duizend. 'Niet gek.' Ook maken bekende Nederlanders af en toe reclame. Youp van 't Hek verzorgde twee jaar geleden de openingsvoorstelling. 'De volgende dag blogde hij dat de DRU een aanrader was. Daar moeten we het van hebben.'


De voormalige Badkuipenfabriek staat in de steigers. De stem van onderaannemer Jos ter Brake weerkaatst tegen de hoge betonnen muren. 'Hier komen appartementen, wonen en werken gecombineerd', zegt hij. 'De kopers kunnen het volledig naar eigen inzicht inrichten. Misschien komt er wel één koper die de hele ruimte wil, of drie. Alles is nog mogelijk.'


Lionarons herinnert zich hoe hij tijdens de presentatie van het DRU Industriepark van de maquette, een jaar of vijf geleden, aan zijn mouw werd getrokken door een oude man. 'Ut wordt nie waat' zei hij in plat Achterhoeks. Drie jaar later, bij de opening, stond dezelfde man weer naast hem: 'tis mooi word'n hoor', complimenteerde hij.


Ook dit weekend

Dit weekend vindt het Parkstad Ballonfestival plaats op de weilanden rond Kasteel Hoensbroek. Er zijn zandsculpturen en parachutistenlandingen te zien, concerten te horen en er stijgen bijzonder gevormde luchtballonnen op. De toegang aan het festival is gratis, bezoek aan de zandsculpturen kost 7,50 euro en voor 185 euro (kinderen 125 euro) kun je meevaren in een ballon.


Zaterdag 10 en zondag 11 is in Schildwolde de jaarlijkse Oldtimer-show. Er zijn oude auto's, tractoren, Unimogs, vrachtwagens, motoren en bromfietsen te bezichtigen. Zaterdag worden rondvluchten met een helikopter aangeboden (25 euro), op beide dagen is er tevens een braderie.


Zaterdag 10 september wordt de Slag om Zoutkamp nagespeeld; de herovering van de schans in 1589 op de Spanjaarden. De dorpelingen doen dat met kanonschoten, schepen, paarden en piekeniers. Rond de kerk wordt een historisch dorp gebouwd met marktkramen en ambachtslieden. Er lopen potsenmakers en muziekanten rond en er worden musket-demonstraties gegeven.


Breda heeft nieuwe, interactieve stadswandelingen. Huur bij de VVV voor 5 euro een I-tour 360-telefoon, die je aan de hand van beelden, geluiden en een quiz door de stad leidt. Starten op ma-vrij voor 15.00 uur, za voor 14.00 uur. VVV, Willemstraat 17-19, Breda. www.itour360.com.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden