Heropening museum 'politiek gebaar'

Het Nationaal Museum in Bagdad, vol met archeologische rijkdommen uit Mesopotamië, mag dan in 2003 na de inval van de Amerikanen massaal zijn geplunderd, de deuren zijn weer open.

Van onze verslaggever Rob Gollin

Ofwel: waar de beschaving van de mensheid ooit begon, is de beschaving niet ten onder gegaan. Het Nationaal Museum in Bagdad , vol met archeologische rijkdommen uit Mesopotamië – beelden, juwelen, kleitabletten met het eerste spijkerschrift – mag dan in 2003 na de inval van de Amerikanen massaal zijn geplunderd, de deuren zijn weer open.

Wie er niet waren, vorige week maandag bij de ceremonie: vertegenwoordigers van het ministerie van Cultuur in Irak. Hun boycot was een protest tegen de volgens hen veel te haastige heropening van de instelling. De veiligheid van de collectie kan volgens het departement nog niet worden gegarandeerd. Het gevaar van bomaanslagen of nieuwe plunderingen is nog niet geweken.

Bovendien vertoont het gebouw veel mankementen: geen klimaatbeheersing, een gebrekkige elektriciteitsvoorziening, wanden en plafonds vol scheuren. Het feestgedruis zou vooral een politiek geïnspireerd gebaar zijn: waar de roof van de kunstschatten in 2003 nog het symbool vormde van de chaos na de inval, zou de heropening een weer opkrabbelende natie moeten verbeelden.

Na het vertrek van de genodigden vorige week blijkt heropening al snel een betrekkelijk begrip. Van de 28 afdelingen zijn er nog slechts acht toegankelijk. Binnenkomen kan alleen met schriftelijke toestemming vooraf van de directie. Vooralsnog lijkt alleen sprake van incidenteel groepsbezoek: prominenten uit binnen- en buitenland, wetenschappers en studenten. De museumstaf zelf lijkt er ook nog niet helemaal gerust op: van de juwelen uit Nimrud zijn bijvoorbeeld alleen foto’s te zien. Het zal nog zeker maanden duren voordat het publiek er terecht kan.

Progressie
Dat sinds de plundering enige progressie is geboekt, zullen ook de tegenstanders van de heropening niet tegenspreken. Met Italiaanse en Amerikaanse fondsen is een aantal galerijen gerestaureerd. Een beveiligingsinstallatie is in aanleg. Van de 15 duizend verdwenen voorwerpen – de eerste berichten spraken nog over 170 duizend artefacten – is ruwweg de helft weer terug: gebracht door burgers, of door opsporingsautoriteiten in beslag genomen op kunst- en antiekmarkten in binnen- en buitenland. Zo was de vijfduizend jaar oude Vaas van Warka al snel terecht – gebracht in de laadbak van een Toyota, maar wel uiteengevallen in vijftien stukken.

Het protest tegen heropening kwam zowel van binnen als buiten de museummuren. Dat minister Al-Jibouri in januari onder begeleiding van bewapende lijfwachten ter plekke de ceremonie op 23 februari verordonneerde, beschouwde het personeel als intimidatie. Vicevoorzitter Amira Edan van de Archeologische Dienst maakte bezwaar en werd vervolgens ontslagen; inmiddels is ze wel directeur van het museum.

In een open brief hadden in het buitenland verblijvende Irakese erfgoedexperts nog voor de opening gepleit voor uitstel. Een van hen was Donny George Youkhanna, de voormalige directeur van het museum, die in 2006 naar de Verenigde Staten vluchtte. Volgens de briefschrijver is het openen van een museum ‘meer dan een deur van het slot halen’. Er is nog zeker een jaar nodig om de collectie enigszins op orde te brengen.

Zorgen
De Nederlandse antropoloog René Teijgeler, die twee jaar als adviseur werkte voor het ministerie van Cultuur in Bagdad, zegt de zorgen te delen. ‘Er bestaat nog geen enkel museaal beleid. Er is geen conservering, geen catalogisering. De beveiliging is niet op peil. Het museum ligt vlak bij de gevaarlijke Haifa Road. Je houdt je hart vast wat er zal gebeuren als straks de Amerikanen zijn vertrokken.’

Dat de betrokken departementen van Cultuur en van Toerisme van mening verschillen, wekte in Irak overigens geen verbazing. Het laatste ministerie zou in het leven zijn geroepen om radicale sjiieten van geestelijk leider Muqtada al Sadr binnen de regering te houden; een familielid werd het eerste hoofd van het nieuwe orgaan. Nog voordat het pleit over de heropening voor het publiek is beslecht, tekent zich een nieuw dispuut af. Fundamentalistische kringen willen dat in het museum het accent komt te liggen op voorwerpen die een relatie met de islam hebben, terwijl het gros van de verzameling uit vroegere culturen stamt.

Museum Bagdad (AP) Beeld
Museum Bagdad (AP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden