Heroïsche zege in tragisch jaar

Zondag is de Halve marathon van Egmond. Samen met haar echtgenoot Peter won Wilma Rusman de zwaarste editie ooit. Dat was in 1985. In datzelfde jaar pleegde haar man zelfmoord.

Woensdagmiddag, een lunchroom in het centrum van Sittard. Wilma Rusman (55) zegt: 'Heb je het al gehoord? Er wordt zondag bij de Halve marathon van Egmond kou en sneeuw voorspeld.' Er volgt een gemeen lachje. 'Laat je verrassen, zou ik tegen de deelnemers willen zeggen.' Zo bar en boos als toen wordt het toch nooit meer, bedoelt ze. 'Dat kán gewoon niet.'


Toen is 6 januari 1985, de dertiende editie van het winterse hardloopevenement, waarschijnlijk de meest heroïsche halve marathon ooit in Nederland. Een plotselinge sneeuwinvasie verandert de Noord-Hollandse kustplaats in een poollandschap. Het vriest 6 graden, maar door een snijdende oostenwind voelt het nog veel kouder aan. Bij sommige deelnemers hangen er ijspegels aan hun baard. En dan moet de wedstrijd nog beginnen.


Op de voorste rij van het deelnemersveld staat Wilma Rusman, samen met haar man Peter. Ze behoren tot de nationale top. Omdat ze beiden als veldloper goed uit de voeten kunnen, gelden ze in dit 'klimatologisch geweld', zoals de Volkskrant de omstandigheden betitelt, tot de favorieten voor de eindzege.


Voor haar op tafel in de lunchroom in Sittard liggen fotoalbums. Maar Rusman heeft ze niet nodig om de beelden van toen op te roepen. 'Ik weet nog dat we ons hotel uitliepen om de warming-up te doen. Alletwee vielen we stil. Het was alsof we in een sprookje figureerden, zo intens mooi was dat maagdelijk witte landschap. Een soort Nova Zembla.'


De avond ervoor waren ze vanuit Sittard naar Egmond vertrokken. Stapvoets hadden ze hotel Bellevue op de boulevard van Egmond bereikt. Jaloers keek Rusman bij de start naar haar man. 'Het parcours werd pas vlak voor het begin vrijgegeven. Daardoor mocht Peter als een van de eersten in de verse sneeuw lopen. Ik hoefde alleen zijn voetstappen maar te volgen.'


Achteraf zou Peter Rusman verklaren dat hij onderweg bang was geweest om te verdwalen. 'In de duinen zag ik op een bepaald moment niets anders dan sneeuw. Het was alsof ik in mijn eentje op de Noordpool liep. Zoiets maak je nooit meer mee,' zei hij.


Wilma Rusman was in vorm, die dag. Ze danste met haar crossschoenen over de ijsvlaktes van Egmond. Hetzelfde gold even verderop voor haar man. Pas in het laatste gedeelte van haar wedstrijd, in de duinen, hoorde ze dat Peter had gewonnen bij de mannen. 'Iemand uit het publiek moet dat hebben geroepen, want er was in die tijd nog geen motor die de eerste vrouw begeleidde. Tegen mijn trainer, die naast me liep, zei ik: Nou, laat ik het dan óók maar afmaken.'


Solo ging ze richting de eindstreep, ze finishte in een tijd van 1 uur, 22 minuten en 21 seconden. Gek genoeg vroegen de verslaggevers haar nauwelijks over de uitzonderlijke klimatologische omstandigheden waarin ze had moeten overleven. De journalisten waren meer geïnteresseerd in verhalen over hun huwelijk.


Wilma en Peter Rusman hadden elkaar leren kennen tijdens trainingen van hun atletiekclub Unitas in Sittard. Hun leven was gespeend van al te heftige uitspattingen. Hooguit gingen ze naar film. Maar dan alleen in een rustige trainingsperiode. Wie wilde presteren, moest er ook voor leven, was hun opvatting.


Wie niet beter wist, zag in Peter Rusman een gelukkig man. Maar op de achtergrond, onzichtbaar voor het grote publiek, en zelfs ook voor zijn naasten, sluimerden problemen. Ook toen al, op die Nova Zembla-dag in Egmond. 'Peter trok zich steeds meer terug. Ik voelde wel: hier klopt iets niet. Maar ik was 26 jaar. Een vrolijke meid, beschermd opgevoed. Hoe kon ik iemand helpen die zichzelf overbodig vond in deze maatschappij?'


Bovendien was het een andere tijd, zegt Rusman, die destijds als voedingsspecialiste in het ziekenhuis De Goddelijke Voorzienigheid in Sittard werkte. Over depressiviteit sprak je toen niet snel. 'Peter schaamde zich er voor. Dat woord sprak hij niet uit. In het ziekenhuis, waar hij werd opgenomen, kwam hij weleens bekenden tegen. Als die vroegen wat hij daar deed, zei hij dat hij op mij wachtte.'


In de hoop dat het hem meer structuur zou bieden, ging Wilma Rusman samen met Peter in de bloemenzaak van zijn oudste broer werken. Later begonnen ze een sportzaak, gespecialiseerd in hardlopen, hun gezamenlijke passie. Maar ook dat hielp niet. 'Het was alsof hij naast het spoor liep en er niet meer op wilde komen. Hij was op weg naar de eindhalte.'


Op 22 september 1985, iets meer dan negen maanden na zijn heroïsche zege in Egmond, stapte Peter Rusman uit het leven. Hij werd 32 jaar.


De dood van haar man veranderde Wilma Rusman. Zo goed als toen, op de barbaarse winterdag in Egmond, werd ze nooit meer. 'We liepen altijd met z'n tweeën. Nu was er iemand weggevallen. Ik verloor de interesse in het hardlopen.'


Peter Rusman wordt nog jaarlijks herdacht in een naar hem vernoemde loop in Oirsbeek, op Tweede Paasdag. Dit jaar is de 27ste editie. Het parcours loopt langs het kerkhof waar hij begraven ligt. 'Het is een prachtig rondje van 16 kilometer door zes Limburgse kerkdorpen. Er zitten heuvels in en veel zware stukken met veel wind. Het is dat het strand ontbreekt, anders zou het net Egmond in Limburg zijn,' zegt Wilma Rusman.


De hardloopzaak die ze met haar man begon, heeft ze nog steeds. Wilma Running is een begrip in Sittard en omstreken. Daarnaast geeft ze hardloopclinics. 'Ik koester de mooie momenten. Dat heeft die zwarte periode me wel doen inzien. Het heeft me in zekere zin rijker gemaakt, hoe gek dat misschien ook klinkt.'


Hun gezamenlijke zege in Egmond staat voor altijd in de boeken. Maar de beker heeft Rusman niet meer. Weggegeven, vermoedt ze. 'Waarschijnlijk aan de organisatie van een wedstrijdje. Die moeten elk dubbeltje omdraaien en hebben vaak geen geld voor bekers. Als je het naamplaatje er afschroeft, is-ie weer als nieuw. Het zou heel goed kunnen zijn die beker gewoon ergens bij iemand op de schouw staat.'


Favorieten

Met een tijd van 2.05.13 op de marathon (Rotterdam, 2010) en een persoonlijk record op de halve marathon van 1.00.46 (Ostia, 2012) geldt de Keniaan Vincent Kipruto zondag als een van de favorieten voor de eindzege bij de Halve marathon van Egmond. Kipruto krijgt concurrentie van zijn landgenoot Sammy Kitwara en de Nederlandse toppers Michel Butter, Khalid Choukoud, Abdi Nageeye, Patrick Stitzinger en Koen Raymaekers. Bij de vrouwen strijden de Keniaanse Flomena Chepchirchir en Valentine Kibet, het jongere zusje van de voor Nederland uitkomende Hilda Kibet, om de overwinning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden