Hermitage zal veel meer 'verborgen schatten' onthullen

De tentoonstelling Verborgen Schatten Onthuld, die woensdag in museum de Hermitage in St Petersburg werd geopend, is de eerste in een reeks waarin het museum laat zien wat het de afgelopen vijftig jaar aan door het Rode Leger meegenomen Duits cultuurbezit achter slot en grendel heeft gehouden....

Van onze verslaggever

Michaël Zeeman

ST PETERSBURG

De schilderijen zijn afkomstig uit Duitse particuliere collecties, in het bijzonder uit die van de industrieel Otto Krebs. Ze vielen in 1944-'45, tijdens de opmars naar Berlijn, in handen van de Russen. Die hebben ze een halve eeuw in de geheime depots van de Hermitage verborgen gehouden.

De directeur van de Hermitage, Michail Pjotrovski, vertelde woensdag tijdens de persconferentie, dat het museum nog tussen de zes- en de zevenduizend objecten van culturele waarde heeft die op dezelfde manier in de depots terecht zijn gekomen. De komende tijd zal worden gewerkt aan het onderzoeken en beschrijven van die objecten. Het resultaat van dat werk komt in catalogi, die de successieve tentoonstellingen zullen begeleiden.

De inhoud van die depots was ook binnen het museum slechts bij enkelen bekend. Er waren verschillende sleutels nodig om ze te openen en dat gebeurde alleen om het noodzakelijke onderhoud te kunnen uitvoeren. Wereldwijd gingen kunstkenners ervan uit dat de doeken in het oorlogsgeweld verloren waren gegaan.

Bovendien was het bestaan van een deel van de thans tentoongestelde werken onbekend. Doordat ze kort nadat ze gemaakt waren al in particuliere verzamelingen werden opgenomen, waren ze in de voor de oorlog vervaardige oeuvre-catalogi van de betreffende schilders niet of slechts summier beschreven.

Een aantal ervan was oppervlakkig bekend, doordat ze werden genoemd in de catalogi van kleine, veelal door galeries georganiseerde exposities uit het begin van de eeuw. Van slechts twee schilderijen bestonden kleurenreprodukties; een aantal andere stond afgebeeld op kleine zwart-wit foto's.

Na Verborgen Schatten Onthuld volgen binnen afzienbare tijd exposities van aquarellen en grafiek van grote meesters uit Duits particulier bezit, een selectie uit de circa 750 andere schilderijen uit oorspronkelijk Duitse collecties die het museum nog heeft, de bronzen voorwerpen uit de verzameling die de archeoloog Schliemann uit Troje meenam, en een overzicht van voorwerpen van Oostaziatische kunst die oorspronkelijk aan het gelijknamige museum in Berlijn hebben toebehoord.

Het onderzoek naar al die objecten is tijdrovend. Ze werden indertijd in grote haast meegenomen, veelal uit opslagplaatsen waar de Duitsers ze op hun beurt in veiligheid hadden gebracht.

Daardoor ontbreekt de voor een verantwoorde beschrijving noodzakelijke documentatie. In het geval van herkomst uit particuliere collecties moet met het beschrijven doorgaans zelfs nog een begin worden gemaakt. De Hermitage vreest ervan te worden beschuldigd vervalsingen te tonen en hecht daarom grote waarde aan zorgvuldig wetenschappelijk onderzoek, voorafgaande aan de exposities.

Er is nog een tweede reden om daar veel werk van te maken. Als niet duidelijk is waar bepaalde stukken vandaan komen, kunnen allerlei eigendomsaanspraken worden uitgesproken. Tijdens de voorbezichtiging van woensdag meldden zich twee bejaarde Duitsers, die een bloemstilleven van Delacroix ('Former collection unknown', meldt de catalogus) kenden uit de werkkamer van hun vader.

Over teruggave van alle nog in Rusland aanwezige oorlogsbuit van Duitse origine wordt op ministerieel niveau al geruime tijd onderhandeld. Die zaak ligt, na ondertekening van het vriendschapsverdrag tussen Duitsland en Rusland in 1990, aan beide kanten gevoelig.

De Russen hebben in de jaren vijftig tot zestig al zo'n achthonderdduizend objecten aan Duitsland teruggegeven en beantwoordden de jongste Duitse claims met een overzicht van wat er aan monumenten en voorwerpen verloren is gegaan tijdens de krijgshandelingen in de Oekraïne en Wit-Rusland.

Afgesproken is dat in juni verder zal worden onderhandeld. Dat is een zaak van de wederzijdse overheden. Het museum wil daar niets mee te maken hebben. 'Bovendien', zegt Pjotrovski, 'kan men zich voorstellen dat het beter is het daar voor 9 mei niet over te hebben.' Aan beide zijden leven nog oorlogsveteranen: een discussie over behoud of teruggave zou voor hen de feestelijkheden rond de vijftigste verjaardag van de bevrijding danig kunnen vergallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.