Hermans komt 6 miljard te kort Het denken in Den Haag wordt te veel beheerst door oude kennis en technologie

Minister Hermans komt 600 miljoen tekort voor computers op school. Volgens Elaine de Boer en Mike Ackermans vergist de nieuwe bewindsman zich deerlijk....

HET WAS een alarmerend bericht: de nieuwe minister van Onderwijs, Hermans, komt zeker 600 miljoen gulden tekort voor de ambitieuze plannen om de scholen te voorzien van computers en toegang tot Internet. Een ramp dreigt: Nederland zal achterblijven bij de internationale ontwikkelingen in het onderwijs en economie en wetenschap lopen onherstelbare schade op.

Dit kabinet heeft zich bij de start geafficheerd als investeringskabinet. De overheid wil tot 2010 28,5 gulden miljard in de samenleving investeren. Het grootste deel daarvan gaat naar bereikbaarheid, milieu en ruimtelijke ordening. Precies één miljard staat geboekt onder het kopje 'Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in het onderwijs', een kwart miljard per jaar is voor het onderhoud, de software en het bijscholen van docenten.

Dat is geen 600 miljoen te weinig, maar onthutsend veel meer te weinig. Het denken in Den Haag wordt teveel beheerst door oude kennis en technologie. Natuurlijk moet er veel geld naar de klassieke infrastructuur om de economie draaiende te houden. Maar het wordt tijd dat de infrastructuur van de toekomst, waarmee onze kinderen zullen moeten werken, vergelijkbare aandacht krijgt.

Er is blijkbaar weinig besef van het belang van de nieuwe informatie- en communicatietechnologieën. Het gaat niet alleen om geld, er is ook weinig inzicht in wat de invoering van ICT-onderwijs precies betekent voor de scholen en de leerlingen.

In alle plannen staat dat de pc en Internet in het onderwijs belangrijk zijn. Maar het verlangen naar pc's in elk klaslokaal is zoiets als roepen dat er meer leerboeken moeten komen, zonder je druk te maken over de inhoud. Voordat het kabinet besloot tot de investering in ICT, had zij eerst moeten bedenken wat leerlingen en leraren nodig hebben. Dan had het kabinet ook geweten welk materiaal - computers, software, onderhoud én bijscholing van leerkrachten - daarvoor nodig is en wat dat gaat kosten. De vraag is nu gerechtvaardigd wat de beleidsmakers met de ruim een miljard gulden willen doen.

Er is nog veel twijfel over ICT in het onderwijs. In Amerikaans onderzoek is vastgesteld dat het 'multimediale leren' de leerlingen misschien wel sneller kennis bijbrengt, maar dat het geleerde niet bepaald langer blijft hangen. Voor 'woordjes stampen' blijft altijd emplooi.

Het grootste voordeel van leren per nieuwe media is dat het aansluit bij moderne technieken die al langer opgeld doen in het onderwijs: probleemoplossend leren en case study onderwijs gericht op het aanleren van vaardigheden waarmee het individu zelfstandig kennis kan vergaren.

Daarnaast is duidelijk dat het leren omgaan met de pc in het primaire en secundaire onderwijs moet gebeuren. Bij de start op de arbeidsmarkt vindt iemand die niet beschikt over basale ICT-vaardigheden geen baan. In de ICT-sector groeit de werkgelegenheid sneller dan waar ook. En in het hoger onderwijs is computerkennis zo ongeveer een eerste vereiste voor succes.

Het multimediaal leren per pc heeft echter ook risico's. De pupillen die het toch al goed doen, hebben er het meeste baat bij, terwijl uit het Amerikaanse onderzoek blijkt dat minder begaafden er zonder extra inspanningen geen baat bij hebben.

Door het lage bedrag dat het tweede paarse kabinet beschikbaar stelt, loopt zij het risico dat de tweedeling nog groter wordt. Scholen waarvan ouders financieel in staat zijn via ouderbijdragen geld voor computers en goede begeleiding te geven, zullen een grote voorsprong nemen op armere scholen.

De conclusie van dit alles is dat grootscheepse invoering van ICT in het onderwijs onvermijdelijk lijkt. De pc zal in het onderwijs een leermiddel moeten zijn zoals alle andere en voor iedere leerling toegankelijk moeten zijn. Dat betekent welhaast een pc op elke lessenaar en niet een of twee per klas zoals nu is voorgenomen.

Daarnaast moet er 'inhoud' ontwikkeld en geschreven worden. De miljoenenindustrie die nu jaarlijks honderden boektitels voor het onderwijs afscheidt, moet - al dan niet gesteund door de overheid - ook voor de pc software gaan maken. Ook zullen de leerkrachten (niet alleen de komende generatie op de pabo's) als de wiedeweerga geschoold moeten worden om de pc's te kunnen bedienen en beheren en de kinderen de vaardigheden aan te leren.

Zo bezien is het miljard dat Nederland denkt uit te trekken de spreekwoordelijke druppel. Ook de 250 miljoen voor scholing van docenten, software, onderhoud en vervanging is ver onder de maat.

In de ons omringende landen is iets degelijker onderzoek gedaan naar wat er nodig is. De Duitse Bertelsmann Stichting heeft berekend dat een computer met Internet-aansluiting op elke lessenaar in Duitse scholen eenmalig 28 miljard gulden kost, en 18 miljard aan jaarlijks terugkerende beheerskosten. Grof vertaald naar de Nederlandse situatie (naar inwonertal is ons land vijf keer zo klein) zou dat een kleine 6 respectievelijk 3,5 miljard betekenen.

De Duitse oppositie, die goede kans maakt de komende verkiezingen te winnen, heeft de conclusies van het Bertelsmann-rapport hoog op de agenda gezet. In Frankrijk en Groot-Brittannië heeft de politiek al besloten om tientallen miljarden in moderne onderwijsmiddelen te steken.

Van de overheid eisen dat er meer geld moet komen is altijd makkelijk. Een ingrijpende modernisering van ons onderwijs is ook geen zaak van de overheid alleen. Ook het bedrijfsleven heeft er baat bij en daarmee een verantwoordelijkheid.

Het Duitse bedrijfsleven is zich daarvan bewust. Deutsche Telekom heeft 60 miljoen mark gestopt in het aansluiten van scholen op Internet (ongetwijfeld met eigenbelang in het achterhoofd), aangevuld met 40 miljoen mark van het Duitse ministerie van Onderwijs. Daarmee zijn tienduizend Duitse scholen (bijna een kwart) in cyberspace gekomen.

De Nederlandse regering moet, nu zij op het punt staat geld te stoppen in het computeronderwijs, geen half werk leveren. Een ruimhartiger investering dan de 1,25 miljard is, in samenspraak met andere geledingen in de samenleving, beslist noodzakelijk.

Elaine de Boer en Mike Ackermans zijn redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden