Column

'Herman Wijffels heeft altijd een hekel aan geld gehad'

Leiders wijzen de weg, de manager doet het gepruts, schrijft Martin Sommer. 'Bij de Rabo was een gebrek aan management - zij deden aan leiderschap.'

Herman Wijffels.Beeld anp

Herman Wijffels is een eerbiedwaardig man. Dinsdagavond zat hij op rij één in De Rode Hoed. Hoekig en met vastberaden kinlijn. Het ging daar over het sustainable finance lab, een door Wijffels bedacht programma over financiële duurzaamheid. Van Wijffels moet de wereld anders. Niet een beetje anders, maar radicaal anders. Wij verkrachten onze aarde, heeft hij wel eens gezegd. We moeten voorbij kapitalisme en socialisme.

Herman Wijffels, het is vaak gezegd, is de beste premier die Nederland nooit heeft gehad. Gewone bekende Nederlanders zitten wel eens in een jury. Herman Wijffels heeft zijn eigen prijs, de Herman Wijffels Innovatie Prijs. Die werd vorige week uitgereikt. Hij was ook al eens de groenste Nederlander, world connector, en natuurlijk jarenlang baas van de Rabobank. Tegenwoordig is hij hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering.

Wijffels als Napoleon
Dit jaar werd voor de zesde maal een commissie-Wijffels ingesteld - bij twijfels bel Wijffels. Deze commissie zou adviseren over de toekomst van het Nederlandse bankwezen. In het sustainable finance lab in De Rode Hoed werd niet gerept over de megaboete voor Rabo vanwege de rentemanipulatie bij Libor, waar het een dag later in de Tweede Kamer over ging, in debat met minister Dijsselbloem. In de aanbevelingen van de commissie-Wijffels over het bankwezen geen woord over persoonlijke aansprakelijkheid van bankiers bij mismanagement. Jammer. Wijffels wijst de weg op een hoger plan.

Een tijdje terug stond er een foto van Wijffels in het blad Safe van beleggingsinstelling Robeco. Op die foto staat Herman Wijffels als een Danton of Napoleon, blik voorbij de horizon, wijsvinger priemend in de verte. Daarheen. Hij is niet de enige. Nederland heeft een voorkeur voor wegwijzers. Dat komt omdat het hier altijd vijf voor twaalf is. Vorige week nog was dat de strekking van het WRRrapport over hoe wij over twintig jaar ons geld verdienen. Altijd die angst voor Jutland, daar horen zieners bij.

Vandaar ook de hunkering naar een zakenkabinet. Sinds het herfstakkoord is het even verstomd, maar in de weken ervoor vielen weer de gebruikelijke namen om het land te redden - Wijffels dus, Rinnooy Kan - ook in De Rode Hoed trouwens, Cohen, In 't Veld, Winsemius is meestal van de partij, Docters van Leeuwen. Bij die namen moet ik altijd denken aan de pater in het Zuid-Amerikaanse oerwoud van de schrijver García Marquez, die zozeer was onthecht dat hij na het drinken van een kopje chocolademelk dertig centimeter wist op te stijgen.

Leiderschap
Geen last van verkiezingen, van nare onderhandelingen over 3 procent, van belangenconflicten, praktische bezwaren en slechte politieke humeuren. De nitty gritty van de dagelijkse politiek is niks voor Herman Wijffels, zei ooit CDA-staatssecretaris Yvonne van Rooy. Grote ideeën, daar gaat het om. De essentie is het doorgeven aan volgende generaties. Wijffels heeft opvattingen over leiderschap. Je hebt leiders en managers. Leiders wijzen de weg, de manager doet het gepruts. 'Als je een goede leider wilt zijn, moet je zorgen voor een goede verbinding met jezelf.'

Achttien jaar zat hij in het bestuur van de Rabobank, waarvan dertien als president-directeur. Tot 1999. Hij was toen al een gevraagd man, de eerste commissie-Wijffels dateert van 1992. Die adviseerde de NS op te splitsen. Er werd naar geluisterd. Veel later timmerde Wijffels het kabinet Balkenende-Bos in elkaar, aan een speciale tafel in Beetsterzwaag. Ze zaten met truien aan die tafel, maar de goede verbindingen hielden het niet lang vol. Hij werkte aan een nieuwe FNV. Alle ruziemakers moesten rond een grote pan ragout zitten en met een gezamenlijke lepel uit de pan eten. De FNV is er nog altijd niet helemaal bovenop.

Onder Wijffels zwichtte de Rabo niet voor de aandeelhouderswaarde, zoals ABN Amro en ING. De Rabo was er voor de klanten. De klanten wilden een zakenbank en een geheime rekening in Luxemburg. De Rabo ging dus naar Londen, net als ING en ABN Amro, in zee met de snelle jongens van het zakenbankieren en de grote groei. Ook de Rabo ging de blits maken. Met een wielerploeg waarmee het niet goed afliep. De andere twee banken liepen vast in de crisis, Rabo was trots omdat er geen staatssteun nodig was. De bakens waren tijdig verzet - wel na de tijd van Wijffels.

Empathie
Rijkman Groenink van ABN Amro zagen we in de serie De Prooi worstelen met zijn gebrek aan empathie. Wijffels is het tegendeel, voor hem is empathie zo ongeveer de kernactiviteit. Rijkman Groenink ging voor het grote geld, weg van de saaie kredietverlening van zijn voorgangers. Wijffels heeft altijd een hekel aan geld gehad en aan aandelen, maar van saaie kredietverlening moest hij evenmin veel weten. Delegeren was altijd zijn grootste kracht. Hij was in zijn latere jaren zover van de bank komen af te staan dat een voormalig medewerker zei: Eerst stond hij tussen de troepen, daarna liep hij voor de troepen uit, uiteindelijk sloeg hij linksaf terwijl de troepen doorliepen. Een helikopter die nooit neerdaalt, zei een ander.

Met Rabo ging het lange tijd goed. Een bank met een betere inborst, van het spotje met Jochem de Bruin, 'Tijd voor een bank die het anders doet'. Tot het woord Libor viel. Schaamteloze fraude, zei minister Dijsselbloem. President-directeur Piet Moerland trad af, sprak over normen en waarden en dat dit niet bij Rabo hoorde. 'Dit zijn wij niet.' Ze waren het wel. Moerland wist van niets, was er niet bij betrokken. De Kamer concludeerde deze week dat er geen fatsoenscultuur was om excessen tegen te gaan, en dat de interne controle eveneens had gefaald. Er was kortom een gebrek aan management - bij Rabo deden ze aan leiderschap.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

 
Herman Wijffels, het is vaak gezegd, is de beste premier die Nederland nooit heeft gehad
WijffelsBeeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden