Herhalingsoefening

DE geschiedenis herhaalt zich in de Democratische Republiek Congo. Net als zijn voorganger Mobutu Sese Seko wordt president Laurent Kabila geconfronteerd met een Tutsi-opstand die in het oosten begon en zich snel uitbreidt....

De opstand tegen Kabila kwam niet onverwacht. De sterke man waar de Verenigde Staten, Zuid-Afrika en de regionale leiders hun hoop op hadden gevestigd, heeft zich ontpopt als een dictator. De beloofde democratische hervormingen zijn uitgebleven. Dissidenten en kritische journalisten zijn opgepakt, mensenrechtenorganisaties verboden. Van het voordeel van de twijfel, dat Kabila ook van minister Pronk kreeg, is weinig meer over.

Het Westen joeg hij verder tegen zich in het harnas door een onderzoek van de Verenigde Naties naar vermeende slachtpartijen onder Hutu-vluchtelingen dusdanig tegen te werken dat VN-secretaris Kofi Annan het onderzoeksteam ten einde raad terugtrok.

De diepere oorzaak van het conflict in Congo heeft slechts zijdelings te maken met gebrek aan democratie, maar veel meer met de regionale veiligheid.

Het waren de Rwandese en Congolese Tutsi's die Kabila in mei 1997 aan de macht hielpen. In ruil daarvoor verwachtten zij iets terug. Rwanda eiste een einde aan de invallen van Hutu-rebellen, die Oost-Congo al jaren gebruiken voor hun moordacties op Rwandees grondgebied. De lokale Banyamulenge-Tutsi's wensten een vergaande vorm van autonomie voor hun regio, de grensprovincies Noord- en Zuid-Kivu, die zowel in etnisch als geografisch opzicht op Rwanda zijn gericht.

Kabila liet beide bondgenoten keihard vallen. Hij stuurde de Rwandese officieren en soldaten vorige maand naar huis, en Oost-Congo is nog steeds een uitvalsbasis voor moordende Hutu's.

De Tutsi-rebellen hebben gezworen Kabila te zullen afzetten. Kabila speelt nu de etnische kaart. Zijn troef is het aanwakkeren van de Tutsi-haat onder de bevolking. En dit heeft geresulteerd in een heksenjacht op de Tutsi's en een onverwachte bereidheid onder de Congolese bevolking de wapens op te nemen.

Als Kabila erin slaagt zijn leger op orde te brengen, dreigt er een langdurige oorlog, waarbij de buurlanden Rwanda en Uganda waarschijnlijk ook betrokken zullen raken. Als hij snel het onderspit delft, is de kans groot dat Congo onbestuurbaar wordt en uiteenvalt.

Om te voorkomen dat Centraal-Afrika een bron van gewelddadige etnische conflicten blijft, is een structurele oplossing voor Congo nodig. Die heeft zowel te maken met degene die het land bestuurt, als met de onwerkbare grenzen uit de koloniale tijd. Dat laatste is een zeer gevoelig onderwerp, maar waard eindelijk eens serieus bekeken te worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden