Reportage

Hereniging van katholiek Ierland kruipt dichterbij

Wat te doen met de grens tussen Ierland en het Britse Noord-Ierland bij de Brexit, is het hoofdpijndossier van premier May. De Noord-Ierse katholieken ruiken een kans op aansluiting bij Dublin en oefenen in Gaelic.

Bij Londonderry vieren katholieken Maria-Tenhemelopneming op 15 augustus met een vreugdevuur. Beeld reuters

De hereniging van Ierland en Noord-Ierland is een kwestie van tijd, daar twijfelt Roy Gervin niet aan. 'Ik hoop het nog mee te maken', zegt de gepensioneerde vrachtwagenchauffeur uit het Noord-Ierse stadje Portadown. 'Dus binnen twintig jaar.'

Zeker in de katholieke wijk van Gervin is een herenigd Ierland niet langer een fata morgana. De bewoners hebben alvast 'Ierse' plaatsnaambordjes opgehangen: Hurson Park heet hier dan ook Pairc Ui Ursain. Kinderen op de plaatselijke basisscholen krijgen op vrijwillige basis les in Gaelic, anders dan hun ouders en grootouders. Zo lijken de katholieken, bijna honderd jaar na de beruchte deling van 1921, zich klaar te maken voor aansluiting bij Ierland.

Sinds het Brexit-referendum zijn de spanningen in Noord-Ierland de afgelopen twee jaar sluipenderwijs toegenomen. De vraag hoe de grens van Noord-Ierland er straks als Europese buitengrens gaat uitzien, heeft de onderhandelingen met Brussel moeilijk gemaakt. Het is alsof het besluit om de Europese Unie te verlaten een ontsteking heeft veroorzaakt in de blinde darm van het Verenigd Koninkrijk.

Al een jaar zit Noord-Ierland zonder functionerende regering. De twee grote partijen - het pro-Ierse Sinn Fein en de pro-Britse Democratic Unionist Party - proberen de vredescoalitie een nieuw leven in te blazen, met de Ierse taal als het struikelblok. Op het eerste gezicht lijkt het een triviale kwestie. Slechts 0,2 procent van de Noord-Ieren spreekt het dagelijks, terwijl 6 procent de taal machtig is. De twee nieuwe leiders van Sinn Fein - Mary Lou McDonald en Michelle O'Neill - stonden onlangs nog met een mond vol tanden toen een journalist tijdens een persconferentie een vraag in Gaelic stelde. Er wordt meer Pools en Litouws gesproken in Noord-Ierland.

Symbolische betekenis

De protestanten vinden Sinn Feins taalplannen niet alleen te duur, maar hikken vooral aan tegen het symbolische betekenis. Sinds de deling van Ierland is het Britse Ulster decennialang voor tweederde protestants geweest, maar bij de laatste volkstelling in 2011 was de protestantse meerderheid nog maar 48 tegen 45 procent. In de omgeving van Portadown, ooit een protestants bolwerk, is het een nek-aan-nekrace. Enkele jaren geleden veroorzaakte een onwetende Franse telefoonmaatschappij een grote rel door een reclamecampagne met de slogan 'The future is bright - the future is Orange'. Het was vooral pijnlijk omdat het tegendeel waar is.

In Portadown (22 duizend inwoners) wordt de afbrokkelende macht gesymboliseerd door het verbod op de Oranjemars vanaf de kerk Drumcree door de katholieke wijk naar het centrum. In het verleden leidde die tot grote rellen en zelfs tot een brand in een woning waar drie katholieke kinderen het leven lieten. Oranjemannen demonstreren elke zondag tegen het verbod.

Op het kantoor van de DUP in Portadown erkent gemeenteraadslid Robert Smith dat zijn zuil lijdt onder vergrijzing. 'Maar dat leidt niet tot een hereniging', stelt hij zichzelf gerust. 'Je moet niet vergeten dat eenderde van de katholieken er tegen is. De Ierse verzorgingsstaat is heel mager, je moet betalen voor zorg en de scholen in Noord-Ierland zijn beter dan de Ierse. De belastingen zijn ook lager. Het is een kostbare droom.'

De vraag is ook of de Ieren zitten te wachten op hereniging. Uit een peiling is gebleken dat 60 procent positief tegenover het idee staat, een percentage dat halveert als er extra belasting voor moet worden betaald. Ten tijde van de deling was het industriële noorden, waar de Titanic werd gemaakt, veel rijker dan het agrarische zuiden, maar nu ligt het gemiddelde inkomen in Ierland met al haar IBM's, Apples en Googles tegen de 40 duizend euro, tegenover niet meer dan 24 duizend in het Noorden.

De Brexiteers hebben het grensprobleem van Ierland nooit op waarde geschat. Terwijl ex-premiers als John Major en Tony Blair tijdens de referendumcampagne Derry bezochten om hun zorgen te uiten, wist minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson het Ierse probleem geheel buiten beschouwing te laten in een ruim vierduizend woorden tellend essay dat hij anderhalf jaar na het referendum schreef. Het 'terugnemen van controle over de grenzen' geldt niet voor de enige landsgrens met de EU.

'Brussel en Dublin maken van een mug een olifant', meent gemeenteraadslid Smith. 'Met goede wil is er een oplossing te bedenken, maar het wordt gebruikt als stok om Londen mee te slaan. Levensgevaarlijk.'

Tekst gaat verder onder afbeelding.

Onvermijdelijke grens

Maar dat er na Brexit een soort grens komt, lijkt onvermijdelijk. In het Lagerhuis heeft Theresa May de Canadees-Amerikaanse grens als model genoemd, maar daar lopen grenswachters rond en staan grenshuisjes. Oud-vrachtwagenchauffeur Gervin schudt mismoedig het hoofd. 'Ik ben er duizenden keren overheen gereden, maar nu zou je moeten stoppen voor slagbomen. Dat is schokkend.'

Of de grens nu in de Ierse Zee komt of op het Ierse land, in beide gevallen kan het een hereniging bespoedigen. De Ierse minister van Buitenlandse Zaken Simon Coveney, 45 jaar oud, heeft dan ook voorspeld dat hij een verenigd Ierland nog gaat meemaken. Voor Sinn Fein is een socialistisch Ierland binnen de Europese Unie het ideaalbeeld.

Brexit heeft nog op een andere manier voor politieke problemen gezorgd, omdat May sinds haar mislukte Brexit-verkiezing van vorig jaar afhankelijk is van tien DUP-kamerleden. Zij lijken liever te hebben dat Ulster direct vanuit Londen wordt bestuurd dan dat ze Sinn Fein zijn zin geven met zijn taalpolitiek.

'De impasse in Belfast, die kan volgens mij pas worden opgelost als de DUP haar macht in Westminster kwijtraakt', zegt politicologe Yvonne Galligan, verbonden aan de Queen's University in Belfast. 'Dat zorgt voor veel wantrouwen in katholieke kringen.'

'Je zou politici geen salaris moeten geven zolang er geen bestuur is', moppert Pauline, die koffie drinkt in Tin House. Dan: 'Weet je, het voordeel van Noord-Ierland is de wetenschap dat het altijd erger had kunnen zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden