Herders van over de hele wereld komen naar Nederland voor het WK

Een beetje vreemd is het en vooral heel erg Brits: schapendrijven als sport. Maar vergis je niet, Nederland spreekt een geducht woordje mee. Zozeer, dat het WK voor het eerst in Nederland wordt gehouden.

Meervoudig kampioen schapendrijven Serge van der Zweep op een training met zijn bordercollies Gary en Jenny. Beeld Marcel van den Bergh

Met zijn rode tong buitenboord sluipt Gary dichterbij. De bordercollie moet de twintig schapen voor zijn neus tussen twee rode pylonen door loodsen - honderden meters verderop. De zwart-witte rashond drijft de kudde langzaam op met schijnbewegingen, als die van een sierlijke voetballer die zijn houterige bewaker het bos in stuurt. En dreigt er toch een schaap te ontsnappen, dan jaagt hij het angstige dier met een bliksemsnelle ingreep terug de groep in. Hij, Gary, meervoudig Nederlands kampioen schapendrijven, heeft het in dit weiland voor het zeggen en de kudde lijkt dat terdege te beseffen.

Zijn baasje Serge van der Zweep (45) kijkt vijfhonderd meter verderop toe. Hij geeft Gary aanwijzingen door op een hondenfluitje te blazen en Engelse termen te schreeuwen. 'Lie down!', maant Van der Zweep - een teken voor zijn hond om het wat rustiger aan te doen. 'Lie down!' De schapen lijken recht op de pylonen af te koersen, tot de kudde tien meter voor het einde ineens naar rechts uitzwenkt. Het doel wordt op een haar na gemist. Zelfs een kampioen als Gary maakt blijkbaar schoonheidsfoutjes. Zijn baasje kan er om lachen: nu is het nog slechts spielerei. 'Op het WK gaat het hopelijk beter.'

'Het WK' is het WK Schapendrijven, dat vanaf vandaag tot en met zondag in het West-Friese Opmeer wordt gehouden. Daar zullen schapenfluisteraars uit landen als Brazilië, Canada en Israël zich meten met de gedoodverfde favorieten uit traditionele schapenlanden als Engeland, Wales en Ierland.

Het is de eerste keer dat Nederland het opzienbarende kampioenschap mag organiseren. Dat het toernooi op het Europese vasteland wordt gehouden, is überhaupt al bijzonder. De vijf voorgaande edities vonden alle plaats op de Britse eilanden, waar boeren met een herdersstaf in de hand worden geboren.

Nederland maakte in 2012 echter indruk met het organiseren van het EK. De International Sheep Dog Society (ISDS), - 'de FIFA voor schapendrijven', zegt Van der Zweep - durfde de gok van een WK buiten Groot-Brittannië daardoor wel aan. Aan het kampioenschap doen 250 honden mee, van schapendrijvers uit 32 landen.

Sommigen, zoals Van der Zweep, hebben zich met twee honden gekwalificeerd voor het toernooi: naast de 7-jarige Gary is ook diens 5-jarige dochter Jenny geplaatst voor de voorrondes. Toch dicht de schapendrijver uit Heteren zijn oudste hond de beste kansen toe. 'Gary draait een heel goed jaar. In zijn huidige vorm kan hij zich meten met de wereldtop.'

Geen sinecure

Terwijl zijn honden de schaapskudde geen moment uit het oog verliezen, legt Van der Zweep uit wat er op het WK van de dieren gevraagd wordt. Eerst stuurt hij, de handler, zijn honden naar een groepje van vijf schapen, 450 meter verderop. De bordercollie moet de schapen daarna tussen twee pylonen door laten lopen - de fetchpoort. Na nog meer poorten te hebben doorlopen, moet de hond de twee schapen die geen halsband dragen van de andere drie schapen scheiden. Als slot dient de hond de volledige schaapskudde daarna in een omheining te drijven: het pennen. Pas dan is de hond klaar. Het is bepaald geen sinecure - jaren van training waren nodig om Gary en Jenny het kunstje te leren.

Van der Zweep is achttienvoudig Nederlands en zesvoudig Europees kampioen, en daarmee verreweg de beste schapendrijver van Nederland. Zijn passie voor het schapendrijven ontlook op zijn 12de. Niet dat zijn ouders tussen de schapen woonden, maar zijn Engelse buurvrouw bezat een bordercollie. Bij een in de buurt wonende boer leerde hij Laird, zoals het beestje heette, schapen opjagen. 'Had mijn buurvrouw geen bordercollie maar een poedel, dan was ik nu geen schapendrijver.'

Instinct

Op het WK in Opmeer is alleen de bordercollie van de partij, hoewel er meer hondenrassen gebruikt worden voor het drijven van schapen. 'De bordercollie heeft het instinct om achter schapen aan te gaan', vertelt WK-organisator en schapendrijver Erik Groot. 'Tegelijk heeft deze soort de wil om zijn baasje, de roedelleider, te pleasen. Die perfecte combinatie vind je bij veel andere honden niet.' De bordercollie blijft bovendien altijd nadenken over zijn volgende zet, zegt Groot. 'Andere rassen zijn gewoon niet slim genoeg.' Zonder bordercollie zit een gouden plak er dus niet in.

Workshops

Van zijn hobby maakte hij zijn werk. Om 'de Ronaldo's en Messi's' onder de bordercollies te vinden fokt hij ze zelf, in zijn kennel in het Gelderse Heteren. Het gros van de honden verkoopt hij, de meest getalenteerde leidt hij op tot schapenmenners. Met hen geeft Van der Zweep workshops schapendrijven, waarin hij de deelnemers - vaak op een bedrijfsuitje - iets probeert bij te brengen over leiderschap. 'Praat je als manager op onaangename toon tegen werknemers, dan heeft dat gevolgen. Bij het aansturen van bordercollies is dat precies zo.' Aan de schapen, waarvan hij er duizend heeft rondlopen op de weilanden rond zijn bedrijf, verdient hij daarnaast met de verkoop van lamsvlees.

Wereldkampioen werd hij eenmaal, in 1995 in Zuid-Afrika. De ISDS organiseert de toernooien echter pas sinds 2002, waardoor Van der Zweep van de nieuwste serie WK's er nog geen heeft gewonnen. Enkele keren was hij heel dichtbij: in 2002 werd hij derde, net als in 2005. In 2011 werd hij zelfs tweede.

Frustreert het hem dat het telkens net niet lukt?

Op het WK in Opmeer is alleen de bordercollie van de partij.

'Echt niet', zegt hij. 'Als je er alles aan hebt gedaan en je hond presteert op de toppen van zijn kunnen, dan kun je niet anders dan tevreden zijn. Wat een schaap doet kun je niet altijd voorspellen. Zelfs niet als jij en je hond de oefening perfect uitvoeren.'

Een tweede poging om de schaapskudde tussen de pylonen door te jagen stemt hoopvol. Met wat hulp van Jenny houdt Gary de twintig schapen in het gareel en slaagt hij voor de test. Even later verdeelt hij de kudde keurig in twee delen. Voor Gary is het nu of nooit, zegt Van der Zweep, om daarna nog één keer de voetbalmetafoor op te zoeken. 'Hij is nu 7. Als Gary in 2020 weer meedoet, presteert hij zeker minder. Een beetje zoals voetballers die een seizoen te lang doorspelen. Dat moet je niet willen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden