Herdenken heeft zin

Op 4 mei vindt als vanouds de Dodenherdenking plaats. 'Nooit meer Auschwitz' - maar helpt dat eigenlijk? 'Daar gaat 4 mei allang niet meer over', zegt cultureel antropoloog Rob van Ginkel (Universiteit van Amsterdam), auteur van het vuistdikke boek 'Rondom de stilte. Herdenkingscultuur in Nederland'.


Oeps, ik loop een beetje achter volgens u.

'De kreet 'nooit meer Auschwitz' komt uit de kringen van het eerste, overwegend communistische, Auschwitz-comité en sloeg op de bestrijding van het fascisme. Gevestigde politici wilden er niets mee te maken hebben; de geheime dienst maakte zelfs foto's van mensen die op die bijeenkomsten aanwezig waren. Pas later, in de loop van de jaren zeventig, werd met die uitspraak bedoeld dat er nooit meer jodenvervolging mocht plaatshebben. De omslag in dat denken werd mede veroorzaakt door Jacques Pressers boek 'Ondergang' uit 1965, over de vervolging en vernietiging van Nederlandse Joden in de Tweede Wereldoorlog. Pas daarna nam er voor het eerst een burgemeester deel aan de Auschwitz-herdenking.'


Wat werd er vóór de jaren zeventig herdacht?

'Toen was er aandacht voor de verzetsmensen en de geallieerde militairen. In de jaren tachtig gaan ook politici praten over 'nooit meer' en 'waakzaamheid', en worden het loze kreten. Ze worden zo vaak geroepen door zo veel mensen, dat ze hun betekenis verliezen. Zoals een alarm dat voortdurend afgaat je ook niet meer aan het schrikken maakt, maar vooral irriteert. Nu hebben mensen belangstelling voor persoonlijke verhalen over de oorlog waarmee ze zich kunnen identificeren. Het is niet het grote politieke verhaal, maar het individuele leed dat aanspreekt.'


Wat betekent dat voor het herdenken zelf?

'Dat is veel lokaler en categoraler van aard geworden. Verschillende groepen mensen hebben hun eigen herinneringsgemeenschap met eigen monumenten en een eigen herinneringsdatum. Die hoeft niet samen te vallen met 4 mei. De afgelopen twintig jaar is er in Nederland bijna elke week een herinneringsmonument aan de Tweede Wereldoorlog opgericht. Kennelijk is de oorlog veel meer in ons midden geraakt, onder meer doordat er veel meer aan lokale geschiedschrijving wordt gedaan.'


Blijft de nationale 4 mei-herdenking dan wel bestaan, denkt u?

'Wij hebben als Nederlanders nauwelijks nationale rituelen en momenten. De 2 minuten stilte op 4 mei is een sterk sociaal gebeuren, omdat echt iedereen eraan moet meewerken. Het is een moment van catharsis, van een gevoel van eenheid waaraan grote behoefte is en dat we koesteren. Dat wordt komende decennia eerder sterker dan minder.'


Prozac? St.-Janskruid kan ook

Bij een lichte of gemiddelde depressie lijkt St.-Janskruid beter te werken dan een placebo en even goed als SSRI's, een type antidepressiva dat vooral bekend is onder de merknamen Prozac en Seroxat. Dat zegt Brenda Penninx, hoogleraar psychiatrische epidemiologie (VUmc) en hoofdonderzoeker van de Nederlandse Studie naar Depressie en Angst (NESDA).


Penninx: 'Niet alle producten waarbij op het etiket staat dat ze St.-Janskruid bevatten, hebben positieve effecten op de gezondheid. Er is nogal eens een vaag extract in verwerkt dat niets doet. Maar goed gemaakte preparaten op basis van een combinatie van de werkende bestanddelen hyperforin en hypericin zijn bewezen effectief. Die precieze preparatie komt heel nauw.'


Een goed gemaakt preparaat van St.-Janskruid is ook relatief goedkoop. Bovendien heeft het weinig bijwerkingen. Penninx: 'Bedenk ook dat antidepressiva niet voor iedereen werken. Een reden te meer om bij lichte depressies ook St.-Janskruid te overwegen.'


Ze benadrukt dat gebruik van deze 'kruidenpillen' onder controle van artsen moet plaatsvinden. 'In combinatie met andere antidepressiva kan het kruid zelfs leiden tot bloeddrukwisselingen, een versnelde hartslag en ademhaling, angst, verwardheid, tremoren en spierverstijving.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden