AchtergrondAndere invulling

Herdenken en vieren: ook dat kan best thuis

Om toch bloemen te kunnen leggen bij de oorlogsmonumenten is Tikkie samen met het Nationaal Comité 4 en 5 mei het initiatief ‘Bloemen voor 4 mei’ gestart. Hier bij het ereveld in Loenen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Mensen die het écht kunnen’, mogen dit jaar op 4 mei in hun eigen tuin de taptoe blazen. En we kunnen virtueel bloemen leggen bij een oorlogsmonument.

‘Misschien ontstaan nu uit nood mooie, nieuwe tradities.’ Gerdi Verbeet, voorzitter van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, zegt het bijna blijmoedig – na te hebben opgesomd wat dit jaar bij de Nationale Dodenherdenking en de viering van 75 jaar bevrijding allemaal níet doorgaat.

Lees ook dit interview met Gerdi Verbeet: ‘De oorlog is een beeldhouwwerk met wisselende perspectieven’
In elke levensfase had de Duitse bezetting een andere betekenis voor Gerdi Verbeet, voorzitter van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Maar wat altijd bleef: ‘Het gevoel dat je bij de Dodenherdenking onderdeel bent van iets groters.’

De zogenoemde vrijheidsmaaltijden. In Amsterdam zijn ze al sinds 2012 onderdeel van het feestprogramma op 5 mei: maaltijden (vaak in de open lucht) ‘die mensen in vrijheid bijeen brengen’. Het virus heeft vooralsnog verhinderd dat deze ‘nieuwe traditie’ zich ook over de rest van Nederland verspreidt. De vrijheidsfestivals, die al onderdeel waren van de 5 mei-traditie, gaan niet door. Het extra grote Bevrijdingsconcert op de Amstel: afgelast. De Vrijheid- express – een ambulante tentoonstelling over de Duitse bezetting – gaat dit jaar niet rijden. De Vrijheidslezing die dit jaar door de Duitse bondskanselier Angela Merkel zou worden gehouden: geannuleerd. ‘We mogen haar volgend jaar opnieuw uitnodigen’, zegt Verbeet.

Alleen al in de provincie Overijssel zijn vierhonderd evenementen afgelast die op 4 en 5 mei hadden zullen plaatsvinden. In het hele land treft dit lot enkele duizenden evenementen in uiteenlopende soorten en maten. Er zal dus in privésfeer herdacht en gefeest moeten worden. Daarvoor biedt het Nationaal Comité 4 en 5 mei de volgende mogelijkheden:

•  Op 4 mei mag de vlag (halfstok) de hele dag worden uitgehangen, en niet pas na 18.00 uur.

•Bij elk van de bijna vierduizend oorlogsmonumenten in Nederland kunnen virtueel bloemen worden gelegd. Zie voor nadere informatie www.4en5mei.nl.

•Overal in Nederland mogen ‘mensen die het écht kunnen’ – net als bij de Dodenherdenking op de (goeddeels lege) Dam – om 19.58 uur en 30 seconden de taptoe blazen. Instructies zijn te raadplegen op www.4en5mei.nl. ‘Ik hoop dat het daarna zo stil in Nederland is als nooit tevoren’, zegt Verbeet.

•Iedereen wordt uitgenodigd om na de twee minuten stilte, om 20.02 uur, het eerste couplet van het Wilhelmus te zingen – als het even kan met geopende ramen en deuren.

•Het Nationaal Comité 4 en 5 mei hoopt op uitbundig vlagvertoon op 5 mei. Het heeft 75 ‘bijzondere verhalen over vrijheid’ op website www.vrijheid.nl gezet, die naverteld of digitaal verspreid kunnen worden.

•Op 5 mei zendt de NOS vanaf 20.35 uur vanuit de foyer van Theater Carré een Bevrijdingsconcert uit – ter vervanging van het traditionele Concert aan de Amstel. Ook dit jaar zal het concert worden afgesloten met We’ll Meet Again, het lied waarmee Vera Lynn de Britten tijdens de Tweede Wereldoorlog moed in zong. Voor wie wil meezingen: de tekst is op de site van het Nationaal Comité 4 en 5 mei in te zien.

‘Ruim driekwart van de Nederlanders vindt 4 mei de belangrijkste nationale gebeurtenis’, zegt Verbeet. ‘Alle kinderen onder de achttien jaar zouden dan ook een verzets- of oorlogsmuseum of een voormalig concentratiekamp bezocht moeten hebben. Dat zou vast onderdeel van het schoolcurriculum moeten zijn.’

Wat Verbeet betreft, zou juist nu van 4 mei een vermaning tegen antisemitisme moeten uitgaan. ‘Mijn generatie wist enkele decennia geleden niet beter dan dat het antisemitisme dood en begraven was, onder de puinhopen van de Tweede Wereldoorlog. Maar het is in onvermoede hevigheid teruggekeerd, en het neemt toe onder invloed van corona. Laten we dáár nu met z’n allen tegen in opstand komen.’

Lees ook

Mijn Bevrijding
Nederland werd 75 jaar geleden bevrijd. Daarom presenteert de Volkskrant 75 verhalen over de mensen die erbij waren.

Nico moest met zijn klompen dreigen om de uitgehongerde stadsjongens van zich af te houden
De bevrijding van Zoeterwoude begon als een groot feest voor Nico van der Poel (86), totdat daar opeens een stel stadsjongens stond. ‘De Leidenaren waren pissig omdat wij nooit honger hadden gehad en zij wel.’

Merlyn en Peter overleefden als kleuters de onderduik, maar hun oorlog was nog lang niet voorbij
Als op 5 mei overal in Nederland de vlaggen uitgaan, zal het voor Peter Hein en Merlyn Frank opnieuw geen feest zijn. Als kleuters zaten ze ondergedoken, helemaal alleen. Die angstige tijd heeft de rest van hun leven getekend. ‘Ik ben veel te lang blijven zwijgen.’

Laten we juist dit jaar écht herdenken, zonder televisie
Nu we op 4 mei noodgedwongen thuisblijven, is dit hét moment om de twee minuten stilte wat bewuster te beleven, betoogt Maurits de Bruijn. Niet als toeschouwer, maar als actieve deelnemer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden