Hennis moet op zoek naar dekking

Het ene hoofdpijndossier na het andere plaagt de minister van Defensie. De oppositie ruikt bloed. Geld voor een oplossing is schaars. Wacht Hennis een politieke catastrofe?

De doorgaans goedlachse VVD-minister Hennis van Defensie ziet er witjes uit in deze laatste week van het politieke jaar. Ze stottert wat vaker dan anders tijdens Kamerdebatten, is zichtbaar oververmoeid. Ze slaapt deze dagen weinig. Al is het maar omdat ze het ene na het andere hoofdpijndossier tot diep in de nacht moet bestuderen.


Helikopters deugen niet, dure kazernes staan leeg, ict-projecten falen, vier topambtenaren zijn uit hun functie 'ontheven': er lijkt de laatste maand veel mis te gaan bij Defensie. Reden voor oppositiepartijen en regeringspartij PvdA om zich openlijk af te vragen of Jeanine Hennis de boel nog wel onder controle heeft. Is zij 'gepiepeld' door haar eigen medewerkers, zoals de SP zich afvraagt? Of is er wellicht iets fundamenteel mis in haar organisatie?


Jazeker, zeggen defensiedeskundigen. Twintig jaar bezuinigingen op het militaire apparaat wreken zich. Er is een chronisch tekort aan het juiste personeel en aan goed onderhouden materieel. Wat bijdraagt aan de chaos, is dat defensiemedewerkers doorgaans om de drie jaar rouleren, waardoor kennis over cruciale projecten soms verloren gaat. Nee, het is dus geen toeval dat het ene na het andere 'dramadossier' bij Defensie de kop op steekt.


'Wat nu heel zichtbaar wordt, is dat je niet jarenlang straffeloos kunt bezuinigen', zegt Jean Debie van de militaire vakbond VBM. 'De problemen zijn de naweeën van 2 miljard euro bezuinigingen en 24 duizend vervallen functies.' Hij spreekt van een organisatie 'die zichzelf aan het opeten is: je vult het ene gat met het andere'. Als Defensie een helikopter aankoopt, of ander materieel, vergt dat mensen die langdurig op zo'n proces zitten om het te beoordelen, vindt Debie. 'Anders gaat het mis.'

undefined

Ontspoord project

Directeur Ko Colijn van instituut Clingendael noemt als voorbeeld de stagiair die aan het begin van deze eeuw op een immens ict-project bij Defensie werd gezet, 'want zij was jong en wist vast wel iets van informatietechnologie'. De stagiair waarschuwde een van haar begeleiders, Colijn, dat het 'helemaal misging bij Defensie'. Nu, tien jaar na dato, krijgt ze gelijk. Het ict-project SPEER is volledig ontspoord, de kosten zijn opgelopen tot honderden miljoenen euro's.


'Chronisch personeelstekort, gebrekkige coördinatie en geschuif met niet altijd even competente medewerkers' ziet ook Colijn als oorzaken van de crisis. Volgens hem breekt dat de organisatie vroeg of laat op en 'dan klapt de boel een keer'.


Sommige Defensieproblemen berusten op toeval, benadrukt een bron rond het kabinet: 'Zo'n militaire helikopter NH90 kampt bijvoorbeeld met constructiefouten; maar dat heeft met de fabrikant te maken, niet met de minister.' Een andere defensiedeskundige: 'Tegelijk kun je je afvragen wie die contracten ooit heeft goedgekeurd, er klopt ook iets niet binnen Defensie.' Colijn: 'In de jaren negentig werd de NH90 in Kamerstukken al een spookproject genoemd.'


Het resultaat? Het beeld dat het een rommeltje is bij Defensie. Deze dagen ontbijt Hennis telkens met op haar keukentafel een krant met een vette, negatieve kop over een militair project.


De oppositie slijpt de messen. Kamerleden schoten woensdag hun magazijn nog leeg op Hennis tijdens een debat over de falende NH90-helikopter. 'De vliegende Fyra', spuwde het CDA; een 'roestbak met propeller', aldus de PVV. D66 houdt het op een 'dramadossier'. De kwalificaties over de falende ict bij Defensie luidden niet heel anders.


Begint de stapeling van problemen Hennis' positie te raken? Daar ziet het nog niet naar uit. In hun oordeel over de minister zijn SP en CDA kritisch, maar zij verwachten niet dat haar hoofd binnenkort over het Binnenhof rolt. 'Ze brengt de problemen openhartig naar buiten en dat is belangrijk', zegt ook de kritische vakbondsman Debie. Volgens Colijn is Hennis' recente 'daadkrachtige optreden' goed voor haar status als minister. 'Eindelijk eens iemand die hardop durft te zeggen wat er mis is.'

undefined

Zijspoor

Het besluit om vier topambtenaren deze week op een zijspoor te zetten, duidt mogelijk op die daadkracht van Hennis. 'In de ambtenarij is het niet erg normaal om mensen die hun werk niet goed doen uit hun functie te ontheffen, zij doet dat wel', wil een bron rond het kabinet graag gezegd hebben.


Er is zelfs een scenario waarin alle problemen Hennis van pas komen. 'Kamerleden realiseren zich hopelijk dat de ondergrens bij Defensie is bereikt,' zegt Debie. Het parlement toont zich sinds het uitbreken van de crises in Oekraïne en Irak sowieso al gevoeliger voor de internationale druk om defensie-uitgaven te verhogen. Colijn: 'Misschien is het een vlucht naar voren dat Hennis toegeeft wat er mis is, maar in een tijd dat Defensie kans maakt op extra miljoenen, is ze gebaat bij eerlijkheid.'


Hennis zal half augustus, na haar vakantie in Zuid-Europa, met de kritische krantenkoppen aanschuiven bij de begrotingsonderhandelingen. En daar wellicht extra geld lospeuteren voor haar ministerie. Het zou een keerpunt betekenen voor Defensie.

undefined

De hoofdpijndossiers van Hennis

HELIKOPTERS DEUGEN NIET


Wat er mis is: Marinehelikopter NH90 kan niet tegen zeezout, en assemblagefouten. Tekort aan overige helikoptercapaciteit.


Kosten: Ruim 1,1 miljard euro.


KAZERNES STAAN LEEG


Wat er mis is: De Utrechtse Kromhoutkazerne wordt deels niet gebruikt, door een conflict over de verhuizing.


Kosten: Jaarlijks 20 miljoen euro.


FALENDE ICT-PROJECTEN


Wat er mis is: Risico op netwerkfalen, verouderde apparatuur, ict-leiding functioneert niet.


Kosten: Zeker honderden miljoenen euro's.


HET JSF-GEVECHTSVLIEGTUIG


Wat er mis is: Almaar stijgende kosten, waardoor onzeker is of de 37 gewenste toestellen voor de huidige prijs afgenomen kunnen worden. Nog geen extra orders voor het Nederlandse bedrijfsleven.


Kosten: Eenmalig 4,5 miljard euro en jaarlijks 270 miljoen euro.


DE DRONE-DISCUSSIE


Wat er mis is: Volgens Hennis werkt Nederland niet mee aan illegale liquidaties met drones, ook niet door het delen van inlichtingen. De oppositie wil dat zij belt met een Amerikaanse dronepiloot, die anders beweert.


Kosten: Geen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden