Het Eeuwige LevenHenk Rijckborst

Henk Rijckborst (1947-2021): een bevlogen bedrijfsarts die het drinken in de bottelarij van Heineken verbood

Hoofd van de medische dienst van een bedrijf dat het van de alcoholverkopen moest hebben. Het leek een knotsgekke combinatie. Maar Henk Rijckborst bereikte er juist iets extra’s mee.

Henk Rijckborst Beeld
Henk Rijckborst

Als bedrijfsarts van bierbrouwer Heineken lukte het hem een hiv-aidsbeleid op te zetten in de Afrikaanse en Aziatische landen waar het bedrijf actief was. Hiermee redde hij vele mensenlevens.‘Hij heeft zich geschaard in het illustere rijtje van pioniers van de professoren Joep Lange en Tobias Rinke de Wit, die het onmogelijke mogelijk hebben gemaakt: hiv-behandeling in Afrika’, zegt zijn collega Katinka van Cranenburgh.

Zelf klopte hij zich daarover niet op de borst. ‘In het hospice in De Bilt waar hij de laatste weken verbleef, zei hij alleen: ‘Ik heb mijn steentje bijgedragen’. Dat was het’, aldus zijn dochter Allegonde Rijckborst. Henk Rijckborst overleed daar op 5 mei aan een opeenstapeling van complicaties. Hij wordt overleefd door zijn drie kinderen.

Rijckborst werd in Terneuzen geboren in een onderwijzersgezin van vier kinderen. Hij had een Zeeuws-Vlaamse vader en een Vlaamse moeder. In 1953 maakte het gezin in ’s-Gravendeel in de Hoeksche Waard de Watersnoodramp mee. Later zou hij het een van de grote trauma’s van zijn leven noemen, hoewel hij toen pas vijf jaar oud was. Zijn vader werd kort daarna overgeplaatst naar Rijswijk.

Longkanker

Allegonde Rijckborst: ‘Na de hbs koos hij voor een studie geneeskunde in Leiden. Niet uit de idealistische bevlogenheid om mensen beter te maken, zo bekende hij eerlijk, maar omdat hij het een interessant vak vond.’ In Leiden ontmoette hij ook zijn latere vrouw Ineke. In 1974 vestigde hij zich als huisarts in het Friese St. Annaparochie. ‘Daar bleek dat hij een vorm van longkanker had. Dat werd toen nog met grove middelen bestreden, dat wil zeggen dat een van de longen volledig werd weggehaald en de ander voor een deel. Daardoor werd hij fysiek beperkt. Het werk van plattelandsarts waar je altijd weekend- en nachtdiensten heb, kon hij niet meer uitoefenen’, vertelt ze. Hij trad in dienst als bedrijfsarts van Calvé in Delft. In 1984 stapte hij over naar Heineken waar hij 23 jaar zou blijven. ‘Te midden van de harde zakelijkheid bleef hij altijd menslievend en diplomatiek’, zegt Katinka van Cranenburgh. ‘Ondanks de druk om op de kosten te letten, bracht hij het leven van veel Afrikanen naar een hoger plan.’ Maar ook in Nederland greep hij in. Zo maakte hij een einde van het drinken tijdens werktijd in de bottelarij in Zoeterwoude.

Visionair

Erik van Vliet ontmoette Rijckborst op een congres van bedrijfartsen in Londen. ‘Ik werkte toen nog voor Shell en hij haalde mij naar Heineken. ‘Ik vond hem een visionair, iemand die vooropliep met projecten en deze dankzij zijn charme en doorzettingsvermogen ook in gang wist te zetten.’ Met zijn hiv-aidsprojecten beperkte hij zich niet tot de werknemers van Heineken, hij zorgde ook voor de behandeling van hiv-positieve mensen die niet bij Heineken werkten. Hij was niet bang was om zijn bazen aan te spreken over werkdruk en stress bij topmanagers en de mensenrechten van bierpromotievrouwen.

Nadat hij in 2007 met pensioen was gegaan, zou hij nog actief zijn bij het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR) dat hij zelf ook had geïnitieerd. In 2007 richtte hij de Heineken Afrika Stichting op die zich tot op de dag van vandaag inzet voor toegang tot de gezondheidszorg en schoon drinkwater.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden