Hemels en hoofs

De hoge middeleeuwen. In kerkelijke liederen mag alleen godlof naar de hemel stijgen, maar de troubadours bezingen de hoofse liefde, waarbij ze de vrouw vereren en zich opstellen als vazal. Daar komt gedonder van. Dit gedonder heeft de Vlaamse classicus Paul Claes tot een erudiete riderroman verwerkt: De Leeuwerik.

De jonge Raimon moet toezien hoe zijn vader, de Heer van Bertram, in een duel wordt verslagen door de Ridder van de Nacht. Zijn moeder stuurt hem naar een klooster, waar hij de goddelijke liefde leert bezingen, zijn boezemvriend Arthur ontmoet, en in een aantal potsierlijke passages met de vleselijke liefde kennismaakt. Als hij zijn moeder met de abt van het klooster in bed betrapt, drukt hij zijn bekken tegen de deur. 'Weldra paarde mijn gehijg zich aan het dubbele gekreun dat in de slaapkamer weerklonk. (¿) Een zindering van liefde trok door mijn lenden.'


Dit soort passages is vermakelijk, juist dankzij de potsierlijkheid, maar echt leuk wordt het pas als Raimon, om voor zijn zonden te boeten, op bedevaart wordt gestuurd. Vanaf dat moment is het verhaal één en al beweging en energeia. Hij vindt zijn vriend Arthur terug en trekt met hem langs kastelen -Raimon als troubadour, Arthur als jongleur.


In de burcht van zijn erfvijand ontmoet hij zijn geliefde, Azalaïs. Hij bedient haar, bezingt haar, mag haar naakt aanschouwen maar niet aanraken, en moet haar weer verlaten als de voormalige abt - inmiddels zijn stiefvader - van zijn voormalige klooster met een leger voor de deur staat.


Op vernuftige wijze legt Claes symbolische verbanden; die vormdwang leidt vaak tot vondsten. Alleen aan de poëzie van de troubadours, die Dante inspireerde, doet het vaak in rijmelarij vervallende proza van Claes geen recht: 'Ten slotte begreep hij zich alleen met zijn beminde zou kunnen verbinden als zij elkaar in dezelfde ruimte konden vinden'.


Martijn Wallage


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.