Vijf vragen

Helpt het dichtdraaien van de gaskraan?

Minder boren, zegt men nu. De Onderzoeksraad voor Veiligheid oordeelt dat jarenlang de risico's van gasboringen in Groningen zijn genegeerd. Maar als de gaskraan dichtgaat, houden de bevingen dan op? Hieronder vijf vragen en antwoorden over boren, bevingen en het verband daartussen. Dit stuk verscheen eerder in de Volkskrant, deze versie is geactualiseerd.

Een gaswinningsinstallatie in het gasveld bij het Groningse Loppersum.Beeld anp

Veroorzaakt de gaswinning de aardbevingen?

Jazeker, door de gaswinning neemt het ondergronds gasvolume af en zakt de bodem. Dat gaat niet geleidelijk, maar met spanningsopbouw en abrupte zettingen. Dat geeft trillingen aan het aardoppervlak. De geregistreerde bevingen hebben allemaal een epicentrum in de aardlaag waar het gas wordt gewonnen. Opmerkelijk is wel dat de aardbevingen in Groningen pas sinds de jaren negentig van de vorige eeuw in het oog beginnen te lopen, terwijl de gasproductie al sinds de jaren zestig loopt.

Hoe rechtstreeks het verband met de gaswinning is, is het centrale punt in de discussies over de bevingen. In de jaren zeventig werd er jaarlijks bijna tweemaal zoveel gas opgepompt als tegenwoordig; toch beefde Groningen toen zelden. Geologen vermoeden daarom dat er in het Groninger gasveld sprake is van het zogenoemde cascade-effect: de gaswinning heeft processen in gang gezet die niet rechtstreeks met de huidige winning samenhangen.

De bevingen zijn dusdanig hevig geworden dat Groningse huizen eronder lijden.Beeld anp

Waar komen die bevingen precies vandaan?

Het Groninger gasveld, dat in 1959 bij Slochteren door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) werd ontdekt, is een gasvoorraad van naar schatting 2.900 miljard kubieke meter gas. Het gas, methaan dat zo'n 300 miljoen jaar geleden ontstond door verrotting van bedolven planten en bomen, bevindt zich verspreid in een poreuze zandsteenlaag op pakweg drie kilometer diepte, die aan de bovenkant is afgesloten door een hechte zoutlaag van ongeveer een kilometer dik.

Geologen en seismologen noemen bevingen van een paar kilometer diepte oppervlakkig. Daarbij ontstaan vooral zogeheten P-golven, waarbij de bodem verticaal trilt. Bij aardschokken van grotere diepte ontstaan in een groot gebied ook S-golven, waarbij de bodem ook zijwaartse bewegingen maakt. Volgens metingen van het KNMI beweegt de bodem in Groningen nu en dan ook op die manier, waardoor de kracht wat hoger uitvalt.

Welke klappen zijn er maximaal denkbaar?

De zwaarste aardbeving die in de regio Groningen is geregistreerd, had een kracht van 3,6 en was op 16 augustus 2012 bij het dorp Huizinge. Die beving lag dicht bij de bovengrens waarmee experts tot dat moment voor het gemak rekenden, rond de kracht 3,9. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), dat toezicht houdt op alle activiteiten rond het opsporen en winnen van delfstoffen, heeft in analyses rekening gehouden met aardschokken tot kracht 6. Maar de kans daarop is in de praktijk nihil.

Wat richt de grootst denkbare beving aan?

Bij de aardschok van kracht 3,6 van augustus 2012 in Huizinge, de sterkste tot nog toe, voelden inwoners de bodem trillen alsof er een zware vrachtwagen voorbijreed. Servies rinkelde in de kasten. Een enkele dakpan kwam los; hier en daar scheurde metselwerk.

Serieuze directe schade treedt volgens seismologen op vanaf kracht 4. Industriële installaties of pijpleidingen in de regio kunnen zo'n schok aan, ook al zijn ze daar niet op ontworpen; dijken ook. In 1992 had de (natuurlijke) aardbeving van Roermond een kracht van 5,8, meer dan duizendmaal zo krachtig als de beving van Huizinge. Die klap werd tot in de Randstad gevoeld; in Limburg sneuvelden sommige schoorstenen en muurtjes en verschoven meubels. Pas vanaf kracht 7 bestaat er serieus instortingsgevaar voor gebouwen.

Stopt minder gaswinning de bevingen?

Zelfs als de gaswinning vandaag geheel ophoudt, blijft Groningen zitten met aardschokken. De bodem ijlt nu al na: de zwaarste schokken worden pas gevoeld een half tot driekwart jaar na de meest intensieve periode van gaswinning (in de winter). En voordat de bodem is herschikt en alle spanning uit de grond is verdwenen, zijn we 'gemakkelijk een paar jaar verder', zeggen experts.

Het is dus niet eenvoudigweg: gaskraan een kwartslag dicht en je hebt een kwart minder aardschokken, zegt onder anderen geofysicus Rob Govers van de Universiteit Utrecht. 'Noch minister Kamp, noch ikzelf weet wat precies het gevolg zal zijn van een ingreep', benadrukt Govers.

Vorig jaar slonk het aantal schokken in Groningen van 119 naar 77, nadat minister Kamp de productie in het noorden had teruggeschroefd en die in het zuiden had verhoogd. Ook het aantal zwaardere schokken, kracht 1,5 of meer, viel met eenderde terug: van 29 naar 18. Rond Hoogezand waren er juist meer aardschokken.

De cijfers geven aan 'dat er een zekere een-op-een-relatie is tussen de gaswinning en de aardbevingen', zegt hoogleraar geologie Manuel Sintubin van de KU Leuven. 'Maar hoe de seismiciteit precies vermindert bij welke ingreep, moeten we nog vaststellen.'

Minister Henk Kamp van Economische Zaken.Beeld anp
Handen zijn zichtbaar door een scheur in de muur van een woning in Bedum.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden